Cuộc rà soát giá cước, phí của Grab: Bước đi hiếm nhưng cần thiết
Cuộc rà soát, xác minh của Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia đối với chính sách giá cước, phí, chiết khấu và các khoản khấu trừ của Grab là việc cơ quan cạnh tranh yêu cầu nền tảng gọi xe cung cấp đầy đủ thông tin, tài liệu về cách xác định và điều chỉnh giá, mức phí và tỷ lệ khấu trừ áp dụng cho cả khách hàng lẫn đối tác tài xế, nhằm đánh giá có hay không dấu hiệu vi phạm pháp luật cạnh tranh và mức độ minh bạch trong việc phân chia giá trị trên mỗi cuốc xe giữa doanh nghiệp và người lao động tham gia hệ sinh thái nền tảng. Thông điệp quan trọng ở đây: mô hình kinh tế nền tảng không thể mãi vận hành trong vùng xám pháp lý và thông tin. Ngày 08/09, Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia đã gửi giấy mời làm việc và văn bản đề nghị Công ty TNHH Grab cung cấp thông tin, tài liệu liên quan đến chính sách giá cước, phí, chiết khấu và các khoản khấu trừ áp dụng đối với khách hàng và đối tác tài xế. Ngày 11/09, cơ quan này chính thức thông báo về việc rà soát, xác minh các phản ánh liên quan đến chính sách giá, phí của Grab. Quan điểm đáng chú ý là việc Grab bị yêu cầu mở toàn bộ "hộp đen" giá cước diễn ra đúng thời điểm các nhóm tài xế bất bình về tài xế Grab thu nhập thực tế sau mỗi cuốc xe, cho rằng giá cước bị đẩy xuống thấp trong khi phí và khấu trừ tăng, khiến phần tiền còn lại không tương xứng với rủi ro và chi phí vận hành. Đây không chỉ là câu chuyện riêng của một nền tảng, mà là bài kiểm tra cho cả thị trường gọi xe công nghệ về cách đối xử với lao động và người tiêu dùng.
Vì sao tài xế phản ứng mạnh và Ủy ban phải vào cuộc ngay lúc này?
Điểm bùng phát của sự việc không phải là một thay đổi đơn lẻ, mà là tích tụ của nhiều bất mãn quanh chính sách phí Grab và cơ chế chiết khấu. Thời gian qua, Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia cho biết đã nhận được một số phản ánh, kiến nghị của các cá nhân là đối tác tài xế Grab liên quan đến giá cước áp dụng với khách hàng và các khoản phí, chiết khấu, khấu trừ trên mỗi cuốc xe. Theo những phản ánh này, giá cước của một số chuyến xe được cho là ở mức thấp hoặc có xu hướng giảm, trong khi đối tác tài xế phải chịu chi phí đầu vào và các khoản khấu trừ do nền tảng áp dụng, qua đó ảnh hưởng trực tiếp đến số tiền thực tế tài xế nhận được. Một bộ phận tài xế còn cho rằng nền tảng đang thu tỷ lệ chiết khấu khoảng 30–35%, trong khi một số trường hợp cho biết tổng số tiền bị trừ trên một cuốc xe có thể lên tới gần 50% nếu tính cả các khoản liên quan. Đây là một câu nói có sức nặng: "Tổng số tiền bị trừ trên một cuốc xe có thể lên tới gần 50% nếu tính cả các khoản liên quan". Không khó hiểu khi trên nhiều nhóm mạng xã hội đã xuất hiện chiến dịch kêu gọi đồng loạt tắt ứng dụng Grab trong hai ngày 12 và 13/9, như một hình thức tự vệ tập thể trước mức thu nhập bị siết chặt. Ở góc độ cạnh tranh ủy ban, lo ngại không chỉ là tài xế Grab thu nhập giảm, mà còn là nguy cơ một nền tảng lớn có thể áp đặt điều kiện bất lợi do nắm lợi thế thị trường. Chính vì vậy, cơ quan cạnh tranh không dừng ở việc lắng nghe mà chủ động triển khai các nghiệp vụ khác để thu thập, xác minh thêm thông tin nhằm xem xét, đánh giá sự việc trên nền tảng dữ liệu chứ không dựa vào cảm xúc.
Cuộc điều tra giá cước không chỉ liên quan đến Grab mà còn định hình toàn thị trường
Điểm thú vị nhưng cũng đáng suy nghĩ trong câu chuyện Grab điều tra giá cước là Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia không nhìn vấn đề này như một tranh chấp song phương. Bên cạnh việc yêu cầu Grab cung cấp thông tin chi tiết về giá cước, phí, chiết khấu và các khoản khấu trừ áp dụng đối với khách hàng và đối tác tài xế, cơ quan này còn đề nghị một số doanh nghiệp khác cung ứng dịch vụ gọi xe thông qua ứng dụng trên điện thoại thông minh tại Việt Nam cung cấp chính sách giá, phí áp dụng đối với hành khách và tài xế. Cách tiếp cận đó cho thấy mục tiêu rộng: đánh giá toàn bộ mặt bằng và phương thức xây dựng giá cước trong phân khúc gọi xe công nghệ, thay vì chỉ soi một doanh nghiệp. Nếu mô hình định giá hiện nay khiến tài xế bị dồn vào thế chịu rủi ro nhiều nhất nhưng hưởng phần giá trị nhỏ nhất, trong khi khách hàng khó nắm bắt cách giá được tính, thì rõ ràng đây là vấn đề cấu trúc chứ không phải lỗi kỹ thuật. Về mặt nguyên tắc cạnh tranh, Ủy ban yêu cầu các doanh nghiệp nền tảng chủ động rà soát việc xây dựng và áp dụng chính sách giá, phí, chiết khấu và các khoản khấu trừ, bảo đảm tuân thủ pháp luật cạnh tranh, đồng thời bảo đảm tính công khai, minh bạch và hài hòa lợi ích giữa doanh nghiệp cung ứng nền tảng, đối tác tài xế và người tiêu dùng. Nếu doanh nghiệp nào đang dựa vào lợi thế công nghệ để duy trì một cơ chế chia sẻ lợi ích lệch về phía mình, áp lực điều chỉnh giờ đã rất rõ.
Tài xế và khách hàng có thể chờ đợi những thay đổi nào?
Dù Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia mới đang ở bước rà soát, xác minh, tín hiệu về các kết quả khả dĩ đã xuất hiện khá rõ. Cơ quan này khẳng định trên cơ sở kết quả rà soát, xác minh và thông tin, tài liệu do các bên liên quan cung cấp sẽ tiếp tục xem xét, đánh giá sự việc, và trường hợp phát hiện dấu hiệu vi phạm pháp luật cạnh tranh sẽ tiến hành điều tra, xử lý theo thẩm quyền và quy định của pháp luật. Điều đó đồng nghĩa với hai kịch bản lớn: hoặc Grab (và các nền tảng khác) buộc phải tự thay đổi chính sách để tránh rơi vào vòng điều tra chính thức, hoặc đối mặt với các biện pháp xử lý từ cơ quan cạnh tranh nếu vi phạm được xác lập. Về phía tài xế, kỳ vọng thực tế nhất là cấu trúc chiết khấu và các khoản khấu trừ sẽ phải minh bạch, dễ hiểu, và hạn chế các loại phí "ẩn" khiến tài xế Grab thu nhập bị bào mòn sau khi trừ mọi chi phí. Với khách hàng, cuộc điều tra giá cước chuẩn hóa cơ chế định giá sẽ giúp họ biết mình đang trả tiền cho điều gì: quãng đường, thời gian, hay các loại phí nền tảng cụ thể. Từ góc độ thị trường, một khung điều hành cạnh tranh rõ ràng cho mô hình gọi xe công nghệ có thể khuyến khích thêm đối thủ tham gia, tạo nhiều lựa chọn hơn cho người tiêu dùng.
Kết luận: Minh bạch không còn là “thiện chí” mà là nghĩa vụ cạnh tranh
Động thái vào cuộc của Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia cho thấy kỷ nguyên các nền tảng công nghệ tự đặt luật chơi đã qua. Khi tài xế liên tục phản ánh về giá cước thấp, phí cao và chính sách khó hiểu, khi một bộ phận cho rằng tổng khấu trừ trên một cuốc xe có thể chạm ngưỡng gần 50%, việc cơ quan quản lý yêu cầu mổ xẻ toàn bộ cơ chế định giá là bước đi hợp lý chứ không phải can thiệp quá mức. Theo quy trình đã công bố, Ủy ban hiện đang triển khai thêm các nghiệp vụ để thu thập, xác minh thông tin, và nếu phát hiện dấu hiệu vi phạm sẽ điều tra và xử lý theo pháp luật. Trong bối cảnh đó, Grab và các nền tảng khác không nên xem đây là khủng hoảng truyền thông, mà là cơ hội sắp xếp lại mô hình lợi nhuận theo hướng cạnh tranh lành mạnh hơn. Từ góc nhìn người viết, điều tốt nhất có thể xảy ra từ cuộc rà soát này không phải là một mức chiết khấu "chuẩn" do nhà nước ấn định, mà là việc buộc các nền tảng phải công khai cách họ tính từng đồng phí và khấu trừ, để tài xế và khách hàng quyết định trên thông tin đầy đủ. Minh bạch, trong một thị trường ngày càng dựa vào ứng dụng và thuật toán, không còn là khẩu hiệu mà là nghĩa vụ cạnh tranh tối thiểu.
