Sân bay di sản: Mở lại Cà Mau, mở rộng Phú Bài với đường băng mới

Từ sân bay Việt Nam cổ đến bài toán hiện đại hóa mà không gián đoạn

Câu chuyện các sân bay Việt Nam cổ được xây dựng từ thời Pháp nay bước vào chu kỳ nâng cấp hạ tầng hàng không mới là quá trình vừa bảo tồn di sản, vừa mở rộng công suất để đáp ứng nhu cầu đi lại, thương mại và du lịch đang tăng nhanh, trong đó trọng tâm là duy trì khai thác sân bay liên tục thay vì đóng cửa để sửa chữa. Cảng hàng không Cà Mau – một sân bay được xây dựng từ thời Pháp – đã tạm dừng bay một năm để bước vào dự án nâng cấp, song mục tiêu cuối cùng là đưa sân bay trở lại hoạt động với năng lực hoàn toàn khác vào ngày 1/11/2026. Song song ở miền Trung, Phú Bài – sân bay quốc tế hơn 70 năm tuổi – lại được địa phương chọn hướng đi táo bạo hơn: không đóng cửa khi nâng cấp mà đề xuất xây thêm đường băng mới để vừa thi công, vừa đón khách. Hai lựa chọn khác nhau nhưng cùng phản ánh một tư duy: hiện đại hóa không đồng nghĩa hy sinh khả năng kết nối của vùng.

Cà Mau: Di sản thời Pháp trở lại bầu trời với năng lực mới

Khởi công ngày 19/8/2025, dự án nâng cấp, mở rộng Cảng hàng không Cà Mau đặt mục tiêu lột xác một sân bay nhỏ, cũ kỹ thành cửa ngõ hàng không của cực Nam Tổ quốc. Trước đó, sân bay chỉ có đường cất hạ cánh dài 1.500 m, rộng 30 m, phục vụ chủ yếu máy bay cánh quạt như ATR72, với tần suất Cà Mau – TP.HCM khoảng một chuyến mỗi ngày và đường bay Hà Nội – Cà Mau phải tạm dừng vì hạ tầng hạn chế. Một năm trời bầu trời Cà Mau vắng bóng chuyến bay là cái giá phải trả cho việc thay mới đường cất hạ cánh, cải tạo, mở rộng nhà ga, cùng hàng loạt hạng mục kỹ thuật đồng bộ. Theo quy hoạch đến 2030, sân bay được nâng lên cấp 4C, công suất 1 triệu hành khách/năm và 1.000 tấn hàng hóa/năm; xa hơn, tầm nhìn 2050 là 3 triệu khách và 3.000 tấn hàng. Khi hoàn thành, năng lực khai thác tốt hơn không chỉ giúp người dân đi lại thuận tiện, mà còn tăng độ hấp dẫn của Cà Mau với du lịch, thương mại, logistics và nhà đầu tư.

Phú Bài: Thêm đường băng mới để không đánh đổi tương lai lấy hiện tại

Nếu Cà Mau chấp nhận một giai đoạn tạm dừng để nâng cấp tổng thể, Huế lại chọn cách khác cho sân bay quốc tế Phú Bài – một sân bay được người Pháp xây dựng từ năm 1940. UBND TP. Huế đã đề xuất điều chỉnh công suất quy hoạch Phú Bài lên 7 triệu hành khách/năm, đồng thời nghiên cứu xây dựng thêm một đường cất hạ cánh để sân bay vẫn hoạt động trong quá trình nâng cấp. Đề xuất này xuất phát thẳng từ sức ép thực tế: nhu cầu phát triển du lịch, kinh tế và vận tải hàng không của Huế đang tăng nhanh, không cho phép địa phương "đóng cửa bầu trời" thêm lần nào nữa. Theo hồ sơ quy hoạch, phương án một là kéo dài đường cất hạ cánh số 1, chi phí thấp nhưng nhiều khả năng buộc phải tạm dừng khai thác. Phương án hai, xây dựng đường cất hạ cánh số 2, tốn vốn hơn nhưng cho phép duy trì hoạt động khi đường băng hiện hữu được nâng cấp. Huế lựa chọn phương án thứ hai để bảo đảm khai thác sân bay liên tục và tạo dư địa cho nhu cầu vận tải hàng không gia tăng. Như một câu tuyên bố quy hoạch đậm tính lựa chọn: "Không đánh đổi khả năng khai thác hiện tại lấy năng lực trong tương lai".

Hạ tầng hàng không: Tư duy trục – nan, bảo tồn di sản nhưng phải tăng công suất

Cả Cà Mau và Phú Bài đều không được quy hoạch như những sân bay đơn lẻ mà nằm trong mạng lưới trục – nan, kết nối các trung tâm Hà Nội, TP.HCM với những vùng xa. Cảng hàng không Cà Mau giữ vai trò nối cực Nam với các trung tâm kinh tế, chính trị và giao thông cả nước; Phú Bài là sân bay quốc tế dùng chung cho dân dụng và quân sự, phục vụ cả miền Trung. Không có lựa chọn nào là "đắp chiếu" hạ tầng: hoặc nâng cấp mạnh tay như Cà Mau, hoặc bám khai thác liên tục với đường băng mới như Phú Bài. Hồ sơ quy hoạch đang xây dựng đặt Phú Bài đạt cấp 4E giai đoạn 2021-2030, công suất 4 triệu hành khách/năm và 5.000 tấn hàng hóa/năm, nhưng tầm nhìn 2050 hướng tới 12 triệu khách và 24.000 tấn hàng. Cũng như Cà Mau, đây không phải nâng cấp ngắn hạn mà là thiết kế hạ tầng hàng không cho nhiều thập kỷ tới. Quan trọng hơn, bài toán năng lực khai thác không chỉ nằm ở nhà ga mà còn ở đường băng, lưới giao thông tiếp cận, khả năng vận hành toàn hệ thống khi sản lượng hành khách tăng cao.

Hành khách được lợi gì khi hạ tầng mở rộng nhưng sân bay vẫn hoạt động?

Lợi ích đầu tiên và rõ nhất của chiến lược nâng cấp nhưng duy trì khai thác sân bay liên tục là người dân không bị mất đi lựa chọn đường không. Với Cà Mau, giai đoạn im ắng chỉ là bước đệm để sau đó họ có nhiều chuyến bay hơn, tàu bay lớn hơn, đường bay ổn định hơn, qua đó đi lại dễ dàng và có thêm điều kiện kết nối cho du lịch, thương mại, logistics và thu hút đầu tư. Ở Phú Bài, nếu đường cất hạ cánh số 2 được chấp thuận, người dân và du khách sẽ không phải trải qua cảnh "chờ sân bay sửa xong" để bay tiếp. Huế còn tính cả đường vào sân bay: tuyến kết nối từ nhà ga T3 ra tỉnh lộ 2 (ĐT.49B) được đề nghị đưa vào ranh giới quy hoạch chi tiết để giảm áp lực cho đường Nguyễn Tất Thành khi lượng khách tăng. Điều này cho thấy nâng cấp hạ tầng hàng không không chỉ là thêm đường băng mới sân bay, mà là nhìn toàn chuỗi trải nghiệm hành khách – từ lúc rời nhà đến khi bước lên máy bay. Kết luận ở đây khá rõ: nếu quy hoạch được triển khai đúng như đề xuất, hành khách sẽ hưởng một hệ thống hạ tầng mở rộng nhưng không bị gián đoạn, còn các sân bay Việt Nam cổ vẫn tiếp tục sống trong diện mạo mới.