Tầm nhìn đô thị gắn với di sản và vai trò vùng
Chương trình phát triển đô thị Ninh Bình là khuôn khổ định hướng quy hoạch, hạ tầng và chất lượng sống, nhằm tổ chức đô thị toàn tỉnh thành một mạng lưới có bản sắc, kết nối và khả năng tăng trưởng lâu dài. HĐND tỉnh đã thông qua Chương trình phát triển đô thị đến năm 2030 tại Nghị quyết số 72/NQ-HĐND, xác lập hướng đi vượt khỏi mục tiêu mở rộng địa giới hay tăng tỷ lệ đô thị hóa. Ninh Bình được định vị là đô thị di sản thiên niên kỷ, thành phố sáng tạo, cực tăng trưởng mới của Đồng bằng sông Hồng, đồng thời là trung tâm du lịch tầm quốc gia, quốc tế và công nghiệp công nghệ cao quan trọng. Đây là lựa chọn có sức nặng: đô thị hóa chỉ đáng giá nếu tạo thêm động lực kinh tế mà không làm phai nhạt điều khiến vùng đất này khác biệt. Vì vậy, bảo tồn di sản phải là nguyên tắc tổ chức phát triển, không phải phần trang trí bổ sung sau quy hoạch.
Lộ trình đặt mục tiêu hoàn thiện các tiêu chuẩn còn thiếu để đạt tiêu chí đô thị loại I và thành phố trực thuộc Trung ương vào năm 2027, với tỷ lệ đô thị hóa từ 45% trở lên. Cột mốc này giải thích vì sao tỉnh cần xác lập chương trình ngay: các dự án, quy hoạch và nguồn lực phải cùng hướng tới một chuẩn phát triển cụ thể. Tuy nhiên, danh hiệu hành chính chỉ có ý nghĩa khi năng lực dịch vụ, hạ tầng và quản trị theo kịp tốc độ chuyển đổi.
Mạng lưới đa trung tâm thay cho mở rộng dàn trải
Điểm đáng chú ý trong định hướng phát triển đô thị Ninh Bình là cấu trúc đa trung tâm, đa hành lang, chia thành bốn phân vùng thay vì dồn mọi chức năng vào một lõi duy nhất. Hoa Lư – Tam Điệp giữ vai trò hạt nhân di sản, văn hóa, du lịch và hành chính; vùng đô thị Nam Định là trung tâm tổng hợp phía Nam, kết nối với ven biển. Phủ Lý – Kim Bảng – Duy Tiên được xác định là cửa ngõ phía Bắc, có thể đón công nghiệp công nghệ cao, y tế, logistics và dịch vụ hội nghị. Dải ven biển phía Đông gắn với Khu kinh tế Ninh Cơ, cảng biển nước sâu và hậu cần cảng, đồng thời mở hướng cho kinh tế biển và du lịch sinh thái. Cách phân vai này hợp lý nếu kết nối thực chất giữa các cực, thay vì biến bốn vùng thành những danh sách dự án cạnh tranh nguồn lực.
Tỉnh dự kiến chú trọng mô hình đô thị gắn với giao thông công cộng (TOD) quanh các ga đường sắt tốc độ cao và trên những trục giao thông đối ngoại lớn. Cùng với mục tiêu hoàn thành, đưa vào khai thác ít nhất hai công trình đầu mối giao thông cấp khu vực hoặc quốc tế, định hướng này có thể làm thay đổi nơi người dân sinh sống, làm việc và tiếp cận dịch vụ. Nhưng TOD không tự hình thành chỉ nhờ có nhà ga: quy hoạch sử dụng đất, kết nối chặng cuối và dịch vụ công cộng phải đi cùng nhau. Nếu thiếu những mắt xích đó, hạ tầng lớn có nguy cơ tạo ra các điểm phát triển rời rạc thay vì một mạng lưới đô thị thuận tiện.
Mục tiêu 2030 cần được đo bằng đời sống hằng ngày
Các con số của đô thị Ninh Bình 2030 cho thấy quy mô thay đổi được kỳ vọng: tỷ lệ đô thị hóa toàn tỉnh khoảng 60,1%, hệ thống gồm 6 đô thị loại II và 36 đô thị loại III, đồng thời phấn đấu để một nửa số phường đạt trình độ phát triển của đô thị loại II. Đây là mục tiêu lớn, nhưng kết quả người dân cảm nhận sẽ nằm ở những tiện ích thiết yếu hơn là thứ hạng đô thị. Chương trình đặt mục tiêu diện tích nhà ở bình quân đạt 40 m² mỗi người trên toàn tỉnh và 42 m² tại khu vực đô thị; toàn bộ người dân đô thị được dùng nước sạch tập trung, các hộ gia đình đô thị được phủ sóng 5G, còn xe buýt mới sử dụng hoàn toàn điện hoặc năng lượng xanh. Nếu thực hiện đồng bộ, những cam kết này có thể biến đô thị hóa thành cải thiện cụ thể về tiện nghi, kết nối và môi trường sống.
Tăng trưởng cũng phải chịu giới hạn sinh thái. Nghị quyết nhấn mạnh bảo tồn di sản vật thể và phi vật thể trên toàn tỉnh, kiểm soát vùng lõi và vùng đệm của Quần thể danh thắng Tràng An – Cố đô Hoa Lư, đồng thời hướng tới Mạng lưới các thành phố sáng tạo của UNESCO. Cùng lúc, tỉnh ưu tiên mô hình đô thị bọt biển, bảo vệ hành lang thoát lũ sông Đáy và sông Hoàng Long, và đẩy mạnh chính quyền số. Đây là những lựa chọn đúng với một địa phương vừa cần mở rộng đô thị vừa phải bảo vệ cảnh quan và an toàn trước biến đổi khí hậu. Hiệu quả sẽ phụ thuộc vào việc các nguyên tắc này có được giữ vững khi dự án cụ thể được phê duyệt hay không.
Khâu thực hiện sẽ quyết định tầm nhìn có thành hiện thực
Nghị quyết 72 Ninh Bình giao UBND tỉnh tổ chức triển khai đồng bộ các giải pháp quy hoạch và cơ chế huy động nguồn lực; Thường trực HĐND, các ban, tổ đại biểu và đại biểu HĐND tỉnh có trách nhiệm giám sát việc thực hiện. Cách phân công này đặt ra phép thử rõ ràng: tiến độ công trình phải đi cùng kiểm soát chất lượng, bảo tồn và trách nhiệm giải trình. Một diễn biến liên quan cho thấy danh mục dự án cần được cập nhật theo tiến độ và nhu cầu thực tế. Tại Kỳ họp thứ 6, HĐND tỉnh khóa XVI thông qua điều chỉnh, bổ sung danh mục thu hồi đất năm 2026, trong đó có 33 công trình, dự án thuộc các lĩnh vực như giao thông, hạ tầng kỹ thuật, khu dân cư và tái định cư. Việc cập nhật này có thể hỗ trợ triển khai, nhưng phải đi kèm rà soát đúng trình tự, thủ tục pháp luật về đất đai.
Kết luận, chương trình vạch ra một hướng đi thuyết phục: đô thị hóa nhanh hơn nhưng phân bố theo nhiều cực, dựa trên giao thông kết nối, nâng chất lượng sống và bảo vệ nền tảng di sản. Mục tiêu 2030 sẽ không được đánh giá chỉ bằng số đô thị hay tỷ lệ đô thị hóa, mà bằng việc người dân có nước sạch, nhà ở phù hợp, giao thông xanh và môi trường an toàn hay không. Muốn tầm nhìn trở thành diện mạo mới, tỉnh cần biến các chỉ tiêu thành dự án có thứ tự ưu tiên, giám sát được và không đánh đổi cảnh quan lấy tốc độ.
