Quy hoạch TP.HCM 100 năm: Đặt lại nền móng cho siêu đô thị Sài Gòn
Quy hoạch TP.HCM 100 năm là chiến lược tổng thể tái cấu trúc mô hình đô thị, định hình siêu đô thị Sài Gòn đa cực, đa trung tâm với hạ tầng đồng bộ, nhằm nâng cao chất lượng sống, sức cạnh tranh kinh tế và khả năng thích ứng trước biến đổi khí hậu trong dài hạn. Quy hoạch tổng thể TP.HCM thời kỳ 2025–2050, tầm nhìn 100 năm, định hướng xây dựng thành phố thành siêu đô thị toàn cầu bền vững, sáng tạo và đáng sống hàng đầu khu vực châu Á – Thái Bình Dương. Điều này không chỉ là một bản đồ kỹ thuật, mà là lựa chọn mô hình phát triển mới lấy con người làm trung tâm. Tại hội thảo Quy hoạch tổng thể TP.HCM tầm nhìn 100 năm, lãnh đạo thành phố nhấn mạnh quy hoạch phải tạo mô hình phát triển đồng bộ về không gian và kinh tế – xã hội, huy động hiệu quả nguồn lực và nâng cao chất lượng cuộc sống người dân.
Tái cấu trúc mô hình đô thị: Từ đơn tâm sang đa cực "1 trung tâm – 3 vùng – 1 đặc khu"
Cốt lõi của quy hoạch TP.HCM 100 năm là tái cấu trúc mô hình đô thị: từ mô hình đô thị đơn tâm sang mô hình siêu đô thị đa cực, đa trung tâm. Đây là bước chuyển mang tính lịch sử, buộc thành phố phải bỏ tư duy lan tỏa từ lõi trung tâm cũ và thay bằng một cấu trúc vùng chủ động hơn. Theo định hướng đang được nghiên cứu, TP.HCM sẽ được tổ chức theo mô hình "1 trung tâm – 3 vùng – 1 đặc khu" – cách phân bố lại các động lực tăng trưởng chứ không chỉ đơn thuần là chia địa giới. Vùng lõi giữ vai trò trung tâm tài chính, thương mại, đổi mới sáng tạo, giáo dục và y tế chất lượng cao, trong khi các vùng công nghiệp công nghệ cao, kinh tế biển, logistics và du lịch sinh thái được tổ chức thành các cực tăng trưởng gắn với hành lang phát triển chức năng. Nếu thực thi đúng, siêu đô thị Sài Gòn có thể tránh được "vết xe" quá tải, ùn tắc và lệ thuộc một lõi trung tâm duy nhất.
Hạ tầng đô thị như bộ xương chiến lược chứ không chỉ là đường sá
Muốn siêu đô thị đa cực vận hành, phát triển hạ tầng đô thị không thể tiếp tục kiểu “chạy theo” nhu cầu, mà phải đóng vai trò bộ khung dẫn dắt không gian. Kiến trúc sư Lưu Hướng Dương cảnh báo, trong thời gian tới TP.HCM dự kiến triển khai đồng thời hệ thống đường sắt đô thị, đường sắt quốc gia, các tuyến vành đai, cao tốc, trục hướng tâm, cảng – logistics và các đầu mối giao thông quan trọng. Nếu mỗi công trình vẫn được tổ chức như một dự án độc lập, nguồn lực sẽ bị phân tán và hiệu quả tổng thể không phát huy. Ông đề nghị hạ tầng chiến lược phải được xác định là khung phát triển, trong đó mạng lưới đường sắt đô thị tích hợp ngay từ đầu với quy hoạch sử dụng đất, phân bố dân cư – việc làm và các trung tâm mới. Một khung tiến độ tích hợp giữa metro, đường bộ, hạ tầng kỹ thuật, chỉnh trang đô thị và phát triển khu chức năng được xem là điều kiện để tránh đầu tư dàn trải và tạo hiệu ứng cộng hưởng.
Đô thị đa cực và tham vọng trở thành trung tâm MICE Đông Nam Á
Tham vọng biến TP.HCM thành trung tâm MICE Đông Nam Á không phải khẩu hiệu phụ, mà là phép thử cho cả mô hình siêu đô thị đa cực. Trong góp ý quy hoạch tổng thể thời kỳ 2025–2030, tầm nhìn 100 năm về du lịch, các điểm đến như Cần Giờ, Vũng Tàu, Hồ Tràm và Côn Đảo được nhấn mạnh như các cực gắn với đô thị sự kiện quốc tế, trung tâm hội nghị, triển lãm và sự kiện tầm châu Á – Thái Bình Dương. Theo kiến trúc sư Sầm Minh Tuấn, du lịch MICE phải gắn với cấu trúc "5 cực động lực, 5 trục chiến lược và 10 vùng quản trị phát triển", kết nối giữa cực lõi trung tâm quốc tế, cực đổi mới sáng tạo phía Đông và cực biển – du lịch phía Nam. Tuy nhiên, dù mạng lưới khách sạn được đánh giá tốt, TP.HCM vẫn thiếu trung tâm triển lãm đủ sức chứa trên 10.000 đại biểu; nếu không ưu tiên đất cho hạ tầng siêu lớn này, thành phố sẽ dễ mất lợi thế so với các đối thủ khu vực.
Từ tầm nhìn đến đời sống người dân: Siêu đô thị không thể quên con người
Mọi tham vọng quy hoạch TP.HCM 100 năm – từ siêu đô thị Sài Gòn đa cực đến trung tâm MICE Đông Nam Á – đều sẽ vô nghĩa nếu không cải thiện đời sống người dân. Quy hoạch tổng thể được xây dựng trên nền Nghị quyết 260/2025/QH15, với mục tiêu nâng cao năng lực cạnh tranh toàn cầu và khả năng thích ứng trước biến đổi khí hậu, chuyển đổi số và biến động kinh tế thế giới. Tại hội thảo Quy hoạch tổng thể TP.HCM tầm nhìn 100 năm, lãnh đạo thành phố nhấn mạnh nhiệm vụ tạo cấu trúc phát triển hợp lý, kết nối hiệu quả các động lực tăng trưởng, bảo tồn bản sắc và nâng cao chất lượng sống cho người dân. Thành phố đặt mục tiêu đến 2030 nằm trong nhóm đô thị tăng trưởng nhanh của Đông Nam Á; đến 2045 trở thành trung tâm công nghệ và dịch vụ quan trọng của châu Á; từ 2075 hướng tới vị thế siêu đô thị toàn cầu. Nếu những cột mốc này đi kèm không khí sạch hơn, giao thông dễ thở hơn và dịch vụ công hiệu quả hơn, người dân sẽ là người thụ hưởng lớn nhất của tầm nhìn 100 năm.
