Cán bộ được đặt vào vị trí tiên phong
Chuyển đổi giao thông sạch là việc thay phương tiện sử dụng nhiên liệu gây phát thải bằng phương tiện dùng năng lượng sạch, đồng thời giúp người dân chuyển một phần chuyến đi sang vận tải công cộng. Đây là cách TP.HCM muốn biến mục tiêu môi trường thành thay đổi nhìn thấy được trong hoạt động công vụ và thói quen đi lại.
Trước ngày 1/1/2030, toàn bộ ô tô, xe máy và xe gắn máy của cơ quan nhà nước cùng cán bộ, công chức, viên chức lưu thông trên địa bàn phải chuyển sang năng lượng sạch, trừ phương tiện đặc thù. Thông tin được Phó Giám đốc Sở Xây dựng Bùi Hòa An nêu tại lễ phát động phát triển giao thông bền vững sáng 22/10.
Đây là lựa chọn có sức nặng biểu tượng lẫn thực tế. TP.HCM có khoảng 12,82 triệu phương tiện, trong đó xe máy chiếm 90%. Khi đội xe công vụ bắt đầu đổi trước, thành phố có thể tạo chuẩn mực và kinh nghiệm triển khai; nhưng yêu cầu gương mẫu chỉ thuyết phục nếu đi kèm hạ tầng sạc, chỗ đỗ và hỗ trợ chuyển đổi như chính quyền đã nhấn mạnh.
Lý do thúc đẩy không khó thấy: phát thải giao thông làm trầm trọng ô nhiễm không khí và khí nhà kính tại đô thị. Xe năng lượng sạch có thể giảm phát thải tại chỗ, bụi mịn và tiếng ồn, đồng thời giảm chi phí năng lượng và bảo dưỡng cho người sử dụng.
Đi xe buýt, metro trở thành một phần trách nhiệm công vụ
UBND TP.HCM ban hành kế hoạch thi đua tăng cường sử dụng giao thông công cộng giai đoạn 2026–2030. Tất cả cơ quan hành chính và đơn vị sự nghiệp công lập phải triển khai; thành phố vận động trên 80% cán bộ, công chức, viên chức và người lao động cam kết đi phương tiện công cộng ít nhất hai lần mỗi tuần.
Điểm đáng chú ý là kết quả sử dụng phương tiện công cộng sẽ được đưa vào đánh giá, xếp loại chất lượng hằng năm của cơ quan, địa phương và từng cá nhân. Cách làm này tạo trách nhiệm rõ ràng, nhưng cũng dễ biến mục tiêu thành thủ tục nếu chỉ đếm số lần đi mà không xem xét tuyến đường, thời gian và khả năng tiếp cận của từng người. Lãnh đạo được yêu cầu làm gương, song sự nêu gương cần đi cùng dịch vụ đủ tiện để duy trì.
Mục tiêu đến năm 2030 là giao thông công cộng đáp ứng 15–20% nhu cầu đi lại đô thị. Muốn đạt được, thành phố cần khiến lựa chọn này có sức cạnh tranh trong đời sống thường nhật, thay vì chỉ dựa vào cam kết của người làm công.
Hạ tầng thuận tiện mới đổi được thói quen
Kế hoạch đặt ra những việc thiết thực hơn khẩu hiệu: tổ chức lại tuyến xe buýt, tăng kết nối với metro, buýt đường thủy và xe đạp công cộng; phát triển xe buýt gom cỡ nhỏ theo nhu cầu để đưa khách vào khu dân cư, giúp tiếp cận phương tiện công cộng trong phạm vi đi bộ 300–500 m. Thành phố cũng hướng tới làn ưu tiên cho xe buýt ở các trục phù hợp, cải thiện nhà chờ và bố trí nơi giữ xe tại đầu mối giao thông.
Lộ trình có phân kỳ: giai đoạn 2026–2027 tập trung thay đổi nhận thức, hỗ trợ giá vé và hoàn thiện thanh toán không tiền mặt liên thông trên MultiGo; giai đoạn 2028–2030 mở rộng mạng lưới, tích hợp phương thức vận tải và triển khai vùng phát thải thấp. Thành phố dự kiến sơ kết vào quý II/2028 và tổng kết vào quý IV/2030.
Đây là phần quyết định chính sách giao thông có thành công hay không: người dân khó bỏ xe cá nhân nếu hành trình công cộng còn bất tiện hoặc thiếu kết nối. Mục tiêu chất lượng cũng đã được đặt ra, gồm mức hài lòng của hành khách trên 85% và tỷ lệ xuất bến đúng giờ trên 95%.
Thành phố đang hướng tới phát thải ròng bằng 0 trước năm 2045. Vì vậy, chuyển xe công vụ sang năng lượng sạch và khuyến khích cán bộ đi xe buýt hay metro nên được xem là bước mở đầu, không phải đích đến. Thành công sẽ được đo bằng việc lựa chọn ít phát thải trở nên thuận tiện cho mọi người, chứ không chỉ bằng tỷ lệ cam kết trong cơ quan.
