Mục tiêu xanh phải đi cùng thay đổi thói quen
Giao thông công cộng xanh là hệ thống đi lại kết hợp phương tiện ít phát thải, kết nối thuận tiện và dịch vụ đủ tin cậy để người dân chọn thay cho xe cá nhân trong những hành trình hằng ngày. TP.HCM đang đặt nền móng cho hướng đi đó, nhưng thành công sẽ phụ thuộc vào trải nghiệm thực tế chứ không chỉ số lượng xe được thay mới. Ngày 22/10, Sở Xây dựng TP.HCM phát động hưởng ứng phát triển giao thông bền vững, gắn với mục tiêu phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050 theo định hướng của Chính phủ. Kế hoạch 585/KH-UBND phát động phong trào tăng cường sử dụng phương tiện công cộng giai đoạn 2026–2030. Sức ép môi trường là rõ ràng: thành phố có khoảng 12,8 triệu phương tiện, trong đó xe máy chiếm 90%; phát thải từ giao thông góp phần làm trầm trọng ô nhiễm không khí và khí nhà kính.
Đổi xe là bước đầu, hạ tầng mới là phép thử
Lộ trình xe buýt xanh TP.HCM có mốc gần: đến năm 2027, toàn bộ xe buýt nội thành dự kiến chạy bằng điện hoặc năng lượng xanh; trước năm 2030, mục tiêu mở rộng ra toàn bộ xe buýt và taxi trên địa bàn. Đây là bước chuyển đáng kể, nhưng để đạt mục tiêu 100%, thành phố cần bảo đảm phương tiện mới có nơi nạp năng lượng, được khai thác ổn định và không làm gián đoạn dịch vụ. Taxi năng lượng sạch cũng phải sẵn sàng đáp ứng nhu cầu của hành khách thay vì chỉ thay đổi loại xe. Thành phố dự kiến từ ngày 1/1/2030, ô tô, xe máy và xe gắn máy của cơ quan nhà nước cùng cán bộ, công chức, viên chức chuyển sang năng lượng xanh, trừ phương tiện đặc thù. Yêu cầu này hợp lý nếu hạ tầng bãi đỗ, trạm sạc và chính sách hỗ trợ được triển khai trước, đúng nguyên tắc thành phố đã nêu.
Một hành trình liền mạch mới thuyết phục được hành khách
Chuyển đổi năng lượng xanh sẽ khó tạo thay đổi lớn nếu người dân vẫn phải chờ lâu, đi bộ xa hoặc mua vé riêng cho từng chặng. Vì vậy, kế hoạch hướng tới vé thông minh liên thông xe buýt, metro, buýt đường thủy và xe đạp công cộng; nền tảng MultiGo dự kiến phục vụ thanh toán, xác thực và ghi nhận hành trình. Thành phố đặt mục tiêu trên 95% giao dịch giao thông công cộng được thanh toán không dùng tiền mặt, đồng thời mọi lượt đi lại được xác thực điện tử và ghi nhận trên nền tảng số. Về kết nối, xe buýt sẽ được sắp xếp để trung chuyển tốt hơn tới metro số 1 Bến Thành – Suối Tiên và các tuyến đường sắt đô thị tiếp theo. Định hướng metro mở rộng kết nối chỉ hữu ích khi có thêm xe buýt gom theo nhu cầu, lối đi bộ an toàn và điểm đón dễ tiếp cận; mục tiêu là đưa dịch vụ tới cách nhà dân khoảng 300–500 m.
Thước đo cuối cùng là người dân có bỏ xe cá nhân không
Thành phố kỳ vọng giao thông công cộng đáp ứng 15–20% nhu cầu đi lại vào năm 2030. Đây là mục tiêu có ý nghĩa, nhưng sẽ không đạt được chỉ bằng vận động. Người đi làm cần chuyến xe đúng giờ, mạng lưới dễ hiểu và dịch vụ đủ thoải mái để lựa chọn công cộng không trở thành sự đánh đổi về thời gian. Kế hoạch đặt mục tiêu hơn 85% hành khách hài lòng và trên 95% chuyến xe xuất bến đúng giờ; camera, định vị GPS và thiết bị đọc vé điện tử được dùng để theo dõi vận hành. Xe năng lượng sạch có thể giảm phát thải tại chỗ, tiếng ồn và chi phí nhiên liệu, bảo dưỡng, nhưng hiệu quả phụ thuộc vào cách tổ chức cả hệ thống. TP.HCM dự kiến sơ kết phong trào vào quý II/2028 và tổng kết quý IV/2030. Kết luận nên rõ ràng: giao thông công cộng bền vững chỉ thành hình khi phương tiện xanh đi cùng dịch vụ thuận tiện, đáng tin và kết nối tốt.
