Hạ tầng khu công nghiệp: từ câu chuyện mặt đường đến sức hấp dẫn đầu tư
Hạ tầng khu công nghiệp là tập hợp các yếu tố giao thông, điện, nước, xử lý chất thải và kết nối logistics, quyết định khả năng vận hành, chi phí và sức hấp dẫn đầu tư của nhà máy trong toàn bộ chuỗi cung ứng, chứ không chỉ là chất lượng mặt bằng hay giá thuê đất. Khi các khu công nghiệp ở Đồng Nai và TP.HCM bị kìm hãm bởi những tuyến đường xuống cấp, nhỏ hẹp, ùn tắc, câu hỏi không còn là “bao giờ vá xong ổ gà”, mà là địa phương có giữ được niềm tin của nhà đầu tư hay không. Hạ tầng giao thông kết nối chưa đồng bộ đang trở thành điểm nghẽn đối với hoạt động sản xuất, vận chuyển hàng hóa tại nhiều khu công nghiệp ở hai địa phương này. Doanh nghiệp buộc phải gánh thêm chi phí logistics và rủi ro an toàn, trong khi địa phương đánh mất lợi thế cạnh tranh ngay trên sân nhà.
Vị trí nhà máy: không chỉ là mảnh đất mà là mắt xích trong chuỗi cung ứng
Cách chọn vị trí nhà máy ở phía Nam đang bộc lộ hạn chế: nhiều doanh nghiệp vẫn bị cuốn vào bài toán giá thuê đất, mà bỏ qua vị trí trong chuỗi cung ứng dài hạn. Trong sản xuất công nghiệp, phần lớn hoạt động logistics diễn ra giữa nhà máy với nhà cung cấp nguyên liệu, linh kiện, thiết bị, bao bì, kho vận và dịch vụ kỹ thuật. Khi khoảng cách giữa nhà cung cấp – nhà máy – thị trường được rút ngắn, doanh nghiệp có thể giảm thời gian vận chuyển, tối ưu tồn kho, chủ động nguồn cung và nâng cao khả năng thích ứng của chuỗi sản xuất. Một vị trí chiến lược vì thế không chỉ “gần cao tốc” hay “gần cảng”, mà phải đặt nhà máy đúng vào mạng lưới sản xuất – logistics của cả vùng. Ngược lại, việc đặt nhà máy trong khu công nghiệp bị cô lập bởi hạ tầng kết nối yếu khiến mọi ưu đãi trên giấy nhanh chóng bị bào mòn bởi chi phí thực tế.
Đồng Nai, TP.HCM: hạ tầng yếu kéo dài, doanh nghiệp và người lao động cùng chịu thiệt
Những đoạn đường xuống cấp đang trở thành “tấm danh thiếp xấu” của môi trường đầu tư tại Đồng Nai. Tuyến Lò Gạch - Cầu Nước Trong, tuyến độc đạo kết nối Quốc lộ 51 với KCN Long Đức và KCN An Phước, đã hư hỏng nặng với ổ gà, ổ voi, mặt đường bong tróc. Đây là trục phục vụ việc đi lại của gần 30.000 người mỗi ngày; khi trời tối hoặc mưa lớn, nước ngập che khuất các hố sâu, nguy cơ tai nạn tăng lên rõ rệt. Doanh nghiệp đã nhiều lần kiến nghị nâng cấp tuyến này trong nhiều năm, nhưng việc xử lý mới dừng ở dặm vá, thảm lại một số đoạn mặt đường. Trong khi đó, tình trạng ùn tắc kéo dài trên Quốc lộ 1 qua TP.HCM khiến thời gian vận chuyển và chi phí logistics tăng mạnh. Khi hàng hóa phải đi qua những tuyến đường thường xuyên ùn tắc, doanh nghiệp đối mặt với chi phí nhiên liệu, nhân công, lưu kho và thời gian giao nhận tăng, làm giảm hiệu quả sản xuất kinh doanh. Đây không chỉ là chuyện “đường xấu”, mà là yếu tố trực tiếp kéo giảm sức hấp dẫn đầu tư của toàn vùng.
Bài học từ miền Bắc: đặt khu công nghiệp vào đúng mạng lưới logistics
Trong khi nhiều khu công nghiệp phía Nam vật lộn với điểm nghẽn kết nối, một số dự án ở miền Bắc cho thấy cách tiếp cận khác: coi hạ tầng khu công nghiệp là phần mở rộng của mạng lưới logistics vùng. FECON Hòa Yên được triển khai với quy mô 256,68 ha, vốn đầu tư hơn 3.700 tỷ đồng, tại khu vực cửa ngõ phía Bắc Hà Nội, cận tỉnh lộ 398, kết nối thuận lợi với Quốc lộ 1A và cao tốc Hà Nội – Thái Nguyên. Từ đây, doanh nghiệp có thể kết nối tới Hà Nội, các sân bay Nội Bài, Gia Bình và hệ thống cảng biển Hải Phòng – Quảng Ninh, đồng thời tiếp cận các hành lang kinh tế Hà Nội – Lạng Sơn, Hà Nội – Hạ Long và Lào Cai – Hà Nội – Hải Phòng. Quan trọng hơn, khu công nghiệp này nằm trong không gian liên kết với các cực công nghiệp như Quang Châu, Vân Trung, Đình Trám, Yên Phong, nơi tập trung nhiều doanh nghiệp điện tử, chế biến – chế tạo, công nghiệp hỗ trợ. Đây là ví dụ rõ ràng cho thấy, khi khu công nghiệp được đặt đúng chỗ trong mạng lưới chuỗi cung ứng, lợi thế không chỉ nằm ở vài cây số đường cao tốc, mà ở cả hệ sinh thái sản xuất và logistics bao quanh.
Giải pháp từ doanh nghiệp: vận tải đa phương thức và liên minh logistics
Trước thực tế hạ tầng giao thông kết nối chưa thể cải thiện ngay, doanh nghiệp không thể chỉ chờ đợi các dự án Vành đai 3, cao tốc TP.HCM - Mộc Bài hay Bến Lức - Long Thành hoàn thiện. Bài toán là phải giảm phụ thuộc vào đường bộ và đa dạng hóa phương thức vận chuyển. Hiện nay, khu vực TP.HCM và lân cận vẫn chủ yếu dùng đường bộ, chưa có tuyến đường sắt kết nối trực tiếp với cảng. Không chỉ chịu tác động từ ùn tắc, doanh nghiệp còn đối mặt với sự thiếu liên kết giữa các phương thức vận tải. Việc phát triển đường sắt chuyên dụng kết nối các khu công nghiệp với cảng biển được kiến nghị như giải pháp dài hạn để có thêm phương thức vận chuyển hiệu quả, ổn định, chi phí cạnh tranh cho doanh nghiệp. Song song đó, các doanh nghiệp hoàn toàn có thể chủ động: tổ chức các liên minh logistics chia sẻ kho bãi, phương tiện, tối ưu tuyến vận chuyển; thiết kế mạng lưới phân phối dựa trên vận tải đa phương thức, kết hợp đường bộ – đường thủy nội địa – biển theo từng loại hàng. Nếu doanh nghiệp không tự dịch chuyển sang tư duy chuỗi cung ứng và vận tải đa phương thức, mọi nỗ lực giảm chi phí trên giấy sẽ tiếp tục bị “ăn mòn” bởi mỗi km đường tắc.
