Từ lớp học đến đời sống: khi bài tập trở thành giải pháp AI cộng đồng
Sinh viên công nghệ Việt Nam ngày càng được yêu cầu biến kiến thức trên giảng đường thành giải pháp AI cộng đồng, nghĩa là không chỉ lập trình hay thiết kế mô hình, mà phải xuất phát từ nhu cầu thật của người dân, doanh nghiệp, chính quyền địa phương, sau đó xây dựng ứng dụng AI phục vụ xã hội nhằm xử lý dữ liệu, hỗ trợ ra quyết định và cải thiện trải nghiệm người dùng trong những bối cảnh rất cụ thể như quản trị thôn xã, quảng bá du lịch, số hóa bệnh án hay hỗ trợ tìm trẻ thất lạc.
Điểm đáng bàn là cuộc chuyển dịch này diễn ra không phải trên giấy, mà bằng những sản phẩm có người dùng thật, quy trình vận hành rõ ràng và trách nhiệm xã hội cụ thể. Tại chung kết cuộc thi “AI trong Kinh tế - DUETech AI Contest” ở xã Bà Nà (TP Đà Nẵng), sinh viên Trường ĐH Kinh tế - ĐH Đà Nẵng đã giới thiệu và bàn giao hai ứng dụng AI “BaNa Smart Link” và “Bản đồ Du lịch số” cho địa phương để phục vụ chuyển đổi số cấp thôn, xã và phát triển du lịch. Đây không còn là đồ án nộp cho thầy cô, mà là hạ tầng số mà chính quyền xã phải dùng mỗi ngày.
BaNa Smart Link và bản đồ du lịch số: chuyển đổi số bắt đầu từ nhu cầu thôn xã
Sức mạnh của các ứng dụng từ Đại học Đà Nẵng nằm ở chỗ chúng được thiết kế đúng bài toán mà địa phương đang loay hoay giải. Xã Bà Nà mới thành lập trên cơ sở sáp nhập hai xã Hòa Ninh và Hòa Nhơn, hiện có 22 thôn với khoảng 25.000 dân, khối lượng dữ liệu cần tổng hợp, báo cáo, kết nối thôn - xã là rất lớn nhưng trước đây chủ yếu làm thủ công. “BaNa Smart Link” xuất hiện như một nền tảng AI quản trị dữ liệu thôn - xã thông minh, số hóa quy trình báo cáo và chia sẻ thông tin lên mô hình chính quyền hai cấp.
Không dừng ở quản trị, nhóm sinh viên còn xây dựng “Bản đồ Du lịch số xã Bà Nà” dựa trên khảo sát thực tế về cảnh quan, lịch sử, văn hóa và sản phẩm địa phương, biến tiềm năng du lịch thành dữ liệu số có thể tra cứu, gợi ý cho du khách lẫn nhà quản lý. Quan trọng hơn, các giải pháp này được sinh viên phát triển theo dạng “đặt hàng” từ lãnh đạo xã, với sự hỗ trợ và khuyến khích của nhà trường để dùng AI, công nghệ số và tri thức liên ngành giải bài toán thực tế. Bài học ở đây rất rõ: nếu xuất phát từ nhu cầu cụ thể, ứng dụng AI phục vụ xã hội sẽ có đất sống lâu dài, thay vì bị cất trong kho đồ án.
DocuMind và TìmTrẻ.vn: AI bước vào bệnh viện và bài toán nhân văn
Trong y tế, sinh viên các trường thành viên Đại học Đà Nẵng đã phát triển dự án “DocuMind” – trợ lý ảo hỗ trợ y, bác sĩ chuyển hội thoại thành bệnh án điện tử. Xuất phát từ bất cập trong khám chữa bệnh khi bác sĩ phải dành quá nhiều thời gian cho nhập liệu và ghi chép bệnh án thủ công, DocuMind tự động ghi nhận hội thoại giữa bác sĩ và bệnh nhân, chuyển giọng nói thành văn bản và cấu trúc lại thành bệnh án theo chuẩn SOAP. Đây là dạng ứng dụng AI phục vụ xã hội đúng nghĩa: giải phóng thời gian cho bác sĩ, giảm sai sót do thao tác thủ công và tạo ra dữ liệu y khoa chuẩn hóa.
Ý nghĩa của DocuMind càng rõ hơn khi đã được thử nghiệm tại các bệnh viện Thiện Nhân và HandsViet, cho thấy mức độ hoàn thiện đủ để giảm tải thời gian nhập liệu cho đội ngũ y tế, đồng thời tiếp tục nâng độ chính xác dựa trên phản hồi từ bác sĩ lâm sàng. Dự án còn được thiết kế theo hai phương án triển khai Cloud-Native và Self-Host để phù hợp với yêu cầu hạ tầng, bảo mật của từng cơ sở. Ở một mảng khác, website TìmTrẻ.vn do sinh viên FPT Polytechnic xây dựng không chỉ đăng thông tin trẻ thất lạc mà còn tích hợp eKYC, quy trình khai báo, quản lý tình trạng, bản đồ định vị, heatmap và cơ chế thông báo khi AI phát hiện hình ảnh có khả năng trùng khớp. Cả hai đều cho thấy: khi sinh viên công nghệ Việt Nam chạm vào những vấn đề nhân văn, AI không còn là khái niệm trừu tượng mà là công cụ cứu thời gian, cứu dữ liệu và có thể cứu người.
Dự án tốt nghiệp thực tế: sinh viên phải trả lời câu hỏi của thị trường
Một chuyển biến quan trọng là nhiều dự án tốt nghiệp không còn xuất phát từ đề bài giả định mà từ bài toán thật của doanh nghiệp và cộng đồng. Từ chiến dịch truyền thông tích hợp cho một sản phẩm dược phẩm quen thuộc, chương trình cộng đồng “Ngược Dòng Khói Lửa” tại Đà Nẵng đến các dự án số hóa di sản văn hóa, sinh viên FPT Polytechnic phải xử lý những yêu cầu giống hệt môi trường làm việc: xác định vấn đề, tìm giải pháp, tính khả thi triển khai và bảo vệ lựa chọn trước người đang làm nghề.
Ở dự án “Ngược Dòng Khói Lửa”, nhóm sinh viên ngành Truyền thông & Tổ chức sự kiện xây dựng ý tưởng, lập kế hoạch, tìm đối tác, truyền thông, làm việc với báo chí, tổ chức và điều phối chương trình như một đơn vị chuyên nghiệp; kết quả là sự kiện thu hút hơn 500 người tham dự, kết nối hơn 10 đơn vị đồng hành và tiếp cận hơn 30.000 lượt trên các kênh truyền thông. Đây là một câu nói có thể trích dẫn: “Chương trình thu hút hơn 500 người tham dự, kết nối hơn 10 đơn vị đồng hành và đưa thông điệp tiếp cận hơn 30.000 lượt trên các kênh truyền thông”. Quan trọng nhất, sinh viên phải trả lời những câu hỏi gai góc: giải pháp có thực sự giải quyết vấn đề, người dùng có cần, chi phí vận hành ra sao, tiến độ và khả năng vận hành có đảm bảo hay không. Khi doanh nghiệp và chuyên gia trở thành một phần của quá trình đánh giá, đồ án tốt nghiệp được chấm không phải bằng số lượng kiến thức nhớ được, mà bằng cách kiến thức được dùng để tạo ra giá trị.
Mô hình hợp tác ba bên: giảng đường, nơi làm việc và cộng đồng
Điểm chung trong những câu chuyện trên là mô hình học tập kết hợp giữa giảng viên, nhóm nghiên cứu và nhu cầu xã hội. Tại Đại học Đà Nẵng, nhiều sản phẩm ra đời từ gợi ý hoặc “đặt hàng” của lãnh đạo địa phương, cùng sự hỗ trợ, khuyến khích của nhà trường để sinh viên dùng AI, công nghệ số và kiến thức liên ngành giải bài toán đời sống. Nhờ đó, sinh viên có thêm công trình khoa học, sản phẩm và ứng dụng hữu ích phục vụ cộng đồng, được đánh giá cao bởi chính đơn vị sử dụng chứ không chỉ bởi hội đồng học thuật.
Ở phía trường cao đẳng, sinh viên có cơ hội trình bày sản phẩm trước đại diện doanh nghiệp và chuyên gia, nhận phản biện từ góc nhìn khác với lớp học, buộc phải cân nhắc người dùng, chi phí, tiến độ, vận hành thay vì chỉ chăm chăm vào kỹ thuật. Trực thuộc một tập đoàn đang đặt mục tiêu phát triển các công nghệ lõi như trí tuệ nhân tạo, chip bán dẫn, điện toán lượng tử, an ninh mạng, thiết bị không người lái, trường đã góp phần đào tạo nhân lực chất lượng cao cho các ngành mũi nhọn. Bức tranh tổng thể cho thấy: khi sinh viên công nghệ Việt Nam được đặt giữa ba lực kéo – giảng đường, doanh nghiệp và cộng đồng – họ có khả năng tạo ra ứng dụng AI phục vụ xã hội chạm đúng những thách thức thiết thực trong đời sống hàng ngày, từ quản trị thôn xã, bệnh viện đến bài toán nhân văn như tìm trẻ thất lạc.
