Khung luật mới cần đi cùng tiêu chí rõ ràng
Công trình quan trọng liên quan đến an ninh quốc gia là những cơ sở, khu vực có vai trò thiết yếu đối với việc bảo vệ an ninh quốc gia và cần được nhận diện, bảo vệ theo tiêu chí và thẩm quyền do pháp luật quy định. Sáng 26/10, Quốc hội nghe Tờ trình và báo cáo thẩm tra dự án Luật Bảo vệ công trình quan trọng liên quan đến an ninh quốc gia, dưới sự chủ trì của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn và sự điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Doãn Anh. Dự thảo luật bảo vệ gồm 7 chương, 41 điều; mục tiêu không chỉ là bổ sung quy định mà còn khắc phục bất cập sau gần 20 năm áp dụng Pháp lệnh năm 2007. Đây là bước cần thiết, bởi việc bảo vệ hạ tầng trọng yếu không thể dựa mãi vào những tiêu chí chung chung trong bối cảnh công nghệ và các mối đe dọa thay đổi nhanh. Tuy nhiên, luật chỉ tạo được giá trị thực tế nếu xác định được công trình nào thuộc diện bảo vệ và vì sao.
Ba nhóm giúp điều chỉnh biện pháp bảo vệ
Dự thảo đề xuất phân loại công trình thành ba nhóm để tạo cơ sở áp dụng biện pháp bảo vệ phù hợp, thay vì gom các loại cơ sở khác nhau vào một khuôn quản lý. Nhóm một là công trình trọng điểm về an ninh quốc gia, thuộc khu vực trọng yếu theo pháp luật về cảnh vệ. Nhóm hai gồm công trình an ninh, khu an ninh do lực lượng Công an nhân dân quản lý, sử dụng để bảo vệ an ninh quốc gia và bảo đảm trật tự, an toàn xã hội. Nhóm ba là những công trình quan trọng khác thuộc phạm vi quản lý nhà nước của cơ quan, tổ chức và địa phương, ngoài các công trình do Bộ Công an, Bộ Quốc phòng quản lý. Cách chia này có triển vọng gắn mức độ quan trọng với trách nhiệm bảo vệ. Nhưng danh mục sẽ khó đầy đủ nếu tiêu chí vẫn thiên về định tính, nhất là với công trình lưỡng dụng và hạ tầng phi vật lý như hạ tầng số, trung tâm dữ liệu.
Thẩm quyền và nghĩa vụ tài chính không thể bỏ ngỏ
Lịch sử thực thi cho thấy vấn đề không nằm riêng ở việc thiếu một danh mục mới. Trong gần 20 năm thi hành Pháp lệnh năm 2007, chỉ có 14 khu công trình được đưa vào danh mục bảo vệ; các đại biểu cho rằng con số này chưa tương xứng với thực tế. Vì vậy, đề nghị làm rõ tiêu chí phân loại, nội hàm công trình và thẩm quyền quyết định là yêu cầu cốt yếu, không phải phần kỹ thuật có thể để lại sau. Dự thảo phân cấp thẩm quyền cho Thủ tướng, Bộ trưởng Bộ Công an và Chủ tịch UBND cấp tỉnh, nhưng cần rà soát ranh giới thẩm quyền, nhất là với công trình an ninh và khu an ninh. Đại biểu cũng yêu cầu thống nhất trách nhiệm tài chính với luật chuyên ngành, làm căn cứ xử lý nghĩa vụ khi phải di dời công trình. Quy định thiếu rõ ràng có thể kéo theo vướng mắc về đất đai, ảnh hưởng đến tiến độ dự án và hoạt động kinh tế tại địa phương.
Phân cấp phải đi cùng công nghệ và khả năng cập nhật
Một luật khung có thể giữ được tính linh hoạt nếu Quốc hội quy định chắc các nguyên tắc, còn những vấn đề thực tiễn biến động được giao Chính phủ hướng dẫn phù hợp. Nhưng phân cấp chỉ hiệu quả khi trách nhiệm giữa cơ quan trung ương, địa phương và đơn vị quản lý công trình được phân định rõ; nếu không, quyết định nhanh hơn cũng có thể tạo thêm chồng chéo. Biện pháp bảo vệ vì thế không nên chỉ giới hạn ở lực lượng và hàng rào vật lý: dự thảo cần mở đường cho việc ứng dụng linh hoạt công nghệ hiện đại, cập nhật theo quy định chuyên ngành và thay đổi khi năng lực bảo vệ được nâng cấp. Sau phiên nghe Tờ trình và báo cáo thẩm tra ngày 26/10, chương trình kỳ họp tiếp tục có các nội dung thảo luận về những dự án luật, nghị quyết khác. Với dự án này, phép thử quan trọng là biến ba nhóm phân loại thành quy trình minh bạch, có thể thực thi và không cản trở hoạt động dân sinh.
Kết luận lại, dự thảo luật bảo vệ đưa ra hướng tiếp cận hợp lý: phân loại công trình an ninh quốc gia theo tính chất và vai trò, đồng thời tăng khả năng phân cấp và cập nhật công nghệ. Nhưng hiệu quả sẽ phụ thuộc vào việc luật chốt được tiêu chí đủ cụ thể, thẩm quyền không trùng lặp và trách nhiệm tài chính thống nhất. Nếu thiếu những điểm tựa đó, ba nhóm mới có nguy cơ chỉ là cách sắp xếp trên giấy; nếu làm rõ được, luật có thể bảo vệ hạ tầng trọng yếu tốt hơn mà vẫn tạo điều kiện cho phát triển địa phương.
