Từ pháp lệnh cũ đến khung luật mới
Công trình quan trọng liên quan đến an ninh quốc gia là những cơ sở được xác định cần bảo vệ đặc biệt vì sự an toàn của chúng gắn trực tiếp với an ninh quốc gia, trật tự xã hội và hoạt động của các cơ quan, lực lượng thiết yếu. Điểm đáng chú ý của dự thảo luật là chuyển công tác bảo vệ từ khuôn khổ pháp lệnh sang một hệ thống phân loại, thẩm quyền và biện pháp được quy định rõ hơn. Sáng 26/10/2026, tại kỳ họp thứ hai, Quốc hội khóa XVI nghe tờ trình và báo cáo thẩm tra dự án Luật Bảo vệ công trình quan trọng liên quan đến an ninh quốc gia. Dự thảo luật gồm 41 điều, chia thành 7 chương, bao quát nguyên tắc, tiêu chí xác định công trình, thẩm quyền, biện pháp bảo vệ, lực lượng thực hiện và trách nhiệm của các bên liên quan. Đây không chỉ là việc bổ sung quy định: mục tiêu là khắc phục vướng mắc khi thi hành Pháp lệnh năm 2007, đồng thời đơn giản hóa thủ tục và đáp ứng yêu cầu bảo vệ trong bối cảnh khoa học, công nghệ phát triển nhanh.
Ba nhóm công trình, cách nhìn cụ thể hơn
Thay đổi cốt lõi nằm ở cách phân loại công trình. Dự thảo chia các công trình liên quan đến an ninh quốc gia thành ba nhóm: công trình trọng điểm về an ninh quốc gia; công trình an ninh và khu an ninh; cùng các công trình quan trọng khác liên quan đến an ninh quốc gia. Nhóm đầu gồm công trình thuộc khu vực trọng yếu theo quy định về cảnh vệ. Nhóm thứ hai là cơ sở do Công an nhân dân quản lý, sử dụng cho nhiệm vụ bảo vệ an ninh, trật tự; nhóm thứ ba thuộc phạm vi quản lý của cơ quan, tổ chức, địa phương, ngoài các công trình do Bộ Công an và Bộ Quốc phòng quản lý. Cách chia nhóm và đặt tiêu chí riêng đánh dấu thay đổi đáng kể so với Pháp lệnh năm 2007. Việc nhận diện rõ các cơ sở an ninh, khu an ninh cũng giúp tránh nhập những nơi phục vụ nhiệm vụ chuyên trách vào một nhóm quá rộng.
Phân cấp quyết định, linh hoạt trong biện pháp
Dự thảo không chỉ phân loại mà còn phân cấp quyết định đưa các công trình quan trọng khác vào danh mục bảo vệ theo ba loại: Thủ tướng quyết định với loại I, Bộ trưởng Bộ Công an với loại II và Chủ tịch UBND cấp tỉnh với loại III. Đây là hướng đi hợp lý: quyết định có thể được giao cho cấp tương ứng với mức độ quan trọng, thay vì dồn mọi hồ sơ về một đầu mối. Cách phân cấp cũng hướng tới xác định rõ người, việc và trách nhiệm, hạn chế chồng chéo hoặc bỏ trống nhiệm vụ. Về biện pháp, dự thảo hướng ra ngoài bảo vệ vật lý đơn thuần, cho phép áp dụng các biện pháp khoa học, công nghệ hiện đại theo quy định chuyên ngành và cập nhật khi yêu cầu bảo vệ thay đổi. Đồng thời, luật dự kiến quy định các vấn đề nguyên tắc, còn nội dung thực tiễn thường biến động được giao Chính phủ hướng dẫn để giữ độ linh hoạt.
Khung pháp lý phải đi cùng thực thi rõ ràng
Ý nghĩa lớn nhất của dự thảo là tạo một nền tảng thống nhất hơn cho công tác bảo vệ công trình trọng yếu, trong khi vẫn mở lối cho biện pháp phù hợp với rủi ro và công nghệ mới. Với cơ quan quản lý, tiêu chí và thẩm quyền rõ hơn có thể giảm lúng túng khi lập danh mục; với tổ chức, cá nhân có hoạt động hợp pháp liên quan, một khuôn khổ minh bạch hơn có thể giúp xác định trách nhiệm và phạm vi cần tuân thủ. Tuy vậy, luật chỉ phát huy tác dụng nếu tiêu chí phân loại đủ rõ, việc phân cấp đi kèm trách nhiệm giải trình và quy định công nghệ được cập nhật kịp thời. Dự án luật hiện đang được Quốc hội xem xét. Từ nay đến khi có quy định hoàn chỉnh, điều cần theo dõi không chỉ là danh mục công trình, mà còn là cách các cơ quan phối hợp để bảo vệ an ninh quốc gia mà không tạo thêm khoảng trống hay thủ tục bất cần thiết. Dự thảo đặt hướng đi đúng; chất lượng thực thi sẽ quyết định giá trị thực tế của khung luật mới.
