Tuyển sinh đại học nay đánh giá tổng thể, không còn “thần thánh hóa” một kỳ thi
Tuyển sinh đại học 2026 là quá trình các trường dùng nhiều loại điểm như điểm thi tốt nghiệp THPT, học bạ THPT, kết quả kỳ thi đánh giá năng lực và các kỳ thi riêng, kèm điểm cộng năng khiếu, hoạt động xã hội để đánh giá toàn diện năng lực và tiềm năng của thí sinh thay vì phụ thuộc vào một kỳ thi duy nhất. Nói thẳng: thời điểm thi tốt nghiệp THPT quyết định toàn bộ cánh cửa đại học đã qua. Từ năm 2022, một số trường kỹ thuật đã tiên phong xét tuyển tổng hợp giữa học bạ THPT, điểm thi tốt nghiệp, điểm đánh giá năng lực, năng khiếu và hoạt động xã hội. Đến mùa tuyển sinh đại học 2026, mô hình xét tuyển kết hợp này không còn là “thí điểm” mà trở thành dòng chính, kéo học sinh ra khỏi tâm lý đánh cược cả tương lai vào một buổi thi 90 phút.
Xét tuyển kết hợp: cơ hội rộng hơn nhưng cuộc chơi cũng phức tạp hơn
Xu hướng xét tuyển kết hợp không chỉ là thay đổi kỹ thuật, mà là cách các trường buộc hệ thống phải công bằng hơn với đa dạng năng lực của thí sinh. Nhiều trường lớn dùng một phương thức duy nhất là xét tổng hợp, trong đó điểm chuẩn được tính từ điểm thi tốt nghiệp THPT, điểm kỳ thi đánh giá năng lực, điểm học bạ, điểm cộng, năng khiếu và hoạt động xã hội. Ở một số trường, tỷ trọng điểm thi tốt nghiệp THPT chỉ còn 20–47,5%, tất cả đều dưới 50%. Đây là thông điệp rất rõ: điểm thi tốt nghiệp THPT vẫn quan trọng, nhưng không thể một mình “định giá” con người. Các trường kinh tế, công nghiệp, công nghệ cũng chuyển từ nhiều phương thức rời rạc sang một thang điểm 100 tính trên tổ hợp các loại điểm khác nhau, kèm ưu tiên chứng chỉ tiếng Anh, giải học sinh giỏi, trường chuyên.
Kỳ thi đánh giá năng lực: “đường vòng” đang thành đường chính
Nếu vài năm trước kỳ thi đánh giá năng lực bị xem là lựa chọn phụ, thì hiện nay nó đang trở thành cánh cửa chính vào rất nhiều trường. Số thí sinh tham gia các kỳ thi này tăng mạnh; một đơn vị đánh giá ở phía Bắc ghi nhận hơn 120.000 lượt đăng ký, tăng 30% so với năm trước. Một đơn vị lớn ở phía Nam có hơn 135.000 thí sinh ở đợt 1, cao hơn khoảng 9.000 em so với năm trước. Cùng lúc, số trường sử dụng kết quả đánh giá năng lực để tuyển sinh tăng từ khoảng 50 lên khoảng 100 trong vài năm. Khi các trường liên tục nâng chỉ tiêu cho phương thức này, không khó hiểu vì sao thí sinh coi đây là cơ hội bổ sung để “đa dạng hóa rủi ro” bên cạnh học bạ và điểm thi tốt nghiệp THPT.
Vì sao hệ thống phải đổi luật chơi ngay lúc này?
Sự dịch chuyển sang xét tuyển kết hợp không phải trào lưu nhất thời, mà là phản ứng bắt buộc sau những rắc rối quy đổi điểm giữa các phương thức trong mùa tuyển sinh 2025. Khi dữ liệu đối sánh không đầy đủ, chênh lệch giữa các tổ hợp dẫn tới sai sót, có thời điểm ảnh hưởng quyền lợi hơn 1.000 thí sinh. Một trường công nghiệp thừa nhận việc quy đổi thiếu dữ liệu khiến nhóm trúng tuyển bằng học bạ THPT tăng vọt, vượt dự kiến. Giải pháp của họ là bỏ hẳn khâu quy đổi, thay vào đó xét trực tiếp cả ba loại điểm – tốt nghiệp THPT, đánh giá năng lực, học bạ – theo công thức cụ thể. Các nhà đào tạo cũng chỉ ra rằng các ngành kỹ thuật, công nghệ chiến lược đòi hỏi tư duy logic, phân tích, giải quyết vấn đề và khả năng thích ứng nhanh, những năng lực khó phản ánh đầy đủ chỉ bằng một kỳ thi duy nhất.
Học sinh THPT cần chuẩn bị gì để không bị “choáng” trước cuộc chơi mới?
Điều đáng nói là luật chơi đã thay đổi, nhưng phần lớn học sinh vẫn ôn thi theo tư duy cũ: dồn toàn lực cho kỳ thi tốt nghiệp THPT. Với tuyển sinh đại học 2026, cách đó là quá mạo hiểm. Học sinh cần quản lý học bạ THPT xuyên suốt thay vì để “rơi điểm” ở lớp 10, 11, vì học bạ đã trở thành một thành tố chính trong xét tuyển kết hợp. Đồng thời, các em nên chủ động đăng ký ít nhất một kỳ thi đánh giá năng lực phù hợp, xem đây là “tấm vé” bổ sung để tăng cơ hội xét tuyển. Không kém phần quan trọng là xây dựng hồ sơ năng lực: chứng chỉ ngoại ngữ, thành tích học sinh giỏi, hoạt động xã hội, câu lạc bộ… vì nhiều trường cộng điểm cho những yếu tố này. Tương lai đại học giờ không còn gói trong một buổi thi; nó là kết quả của một hành trình được thiết kế có chủ đích từ sớm.
