Từ “kỳ thi duy nhất” đến xét tuyển đại học bằng nhiều thang đo
Xét tuyển đại học 2026 là quá trình các trường sử dụng đồng thời điểm thi tốt nghiệp THPT, điểm học bạ THPT, kết quả kỳ thi đánh giá năng lực và các tiêu chí bổ sung để đưa ra quyết định tuyển sinh, thay vì phụ thuộc vào một kỳ thi duy nhất. Điều này phản ánh sự thay đổi sâu sắc trong tư duy tuyển chọn khi các trường không còn coi điểm thi tốt nghiệp là yếu tố quyết định mà là một thành phần trong bức tranh năng lực tổng thể của học sinh. Từ năm 2022, một số trường kỹ thuật lớn đã tiên phong xét tuyển kết hợp trên nhiều loại điểm và hoạt động xã hội. Đến mùa xét tuyển đại học 2026, 8 trường thành viên thuộc một đại học vùng phía Nam chỉ dùng một phương thức xét tuyển kết hợp duy nhất, cho thấy xu hướng đánh giá đa chiều đang trở thành chuẩn mới thay thế cách tuyển sinh truyền thống.
Phương thức xét tuyển kết hợp: Điểm thi tốt nghiệp chỉ còn là một phần
Điểm thi tốt nghiệp THPT vẫn quan trọng, nhưng đã mất vị thế độc tôn khi tỷ trọng trong điểm chuẩn của nhiều trường giảm rõ rệt. Ở một trường kỹ thuật lớn phía Nam, điểm thi tốt nghiệp chỉ chiếm 20% tổng điểm chuẩn, trong khi một trường khoa học sức khỏe là 30% và một trường công nghệ thông tin là 47,5%. Phần còn lại đến từ điểm học bạ THPT, kỳ thi đánh giá năng lực, điểm năng khiếu và các hoạt động xã hội, cho thấy điểm học bạ và các kỳ thi riêng đã trở thành trụ cột chứ không phải phụ trợ. Một trường kinh tế lớn áp dụng thang điểm 100, tính tổng điểm thi tốt nghiệp, điểm kỳ thi đánh giá năng lực của đại học vùng phía Nam, điểm kỳ thi đầu vào riêng V-SAT và điểm học bạ THPT, đồng thời cộng ưu tiên cho thí sinh có chứng chỉ tiếng Anh, đạt giải học sinh giỏi hoặc học tại trường chuyên. Đây không chỉ là thay đổi kỹ thuật tuyển sinh, mà là thông điệp rõ ràng: năng lực học tập phải được thể hiện liên tục, đa dạng chứ không dồn vào một kỳ thi.
Điểm học bạ THPT và kỳ thi đánh giá năng lực lên thành “cửa chính”
Điểm học bạ THPT đang được đưa thẳng vào công thức tính điểm chuẩn, thay vì chỉ dùng để xét tuyển phụ hay các ngành ít cạnh tranh. Một trường công nghiệp tại phía Nam tính điểm chuẩn bằng tổng của ba thành phần: điểm thi tốt nghiệp THPT chiếm 35%, điểm kỳ thi đánh giá năng lực chiếm 30% và điểm học bạ chiếm 30%. Nếu thí sinh không dùng điểm thi tốt nghiệp, kết quả kỳ thi đánh giá năng lực có thể được tính đến 70%. Đây là sự đảo trục: các kỳ thi đánh giá năng lực trở thành lối vào chính cho nhiều em muốn né áp lực của kỳ thi tốt nghiệp. Theo một viện khảo thí phía Bắc, kỳ thi đánh giá năng lực của đơn vị này thu hút hơn 120.000 lượt thí sinh, tăng 30% so với năm trước. Một đại học vùng phía Nam ghi nhận hơn 135.000 thí sinh ở đợt 1 và trên 170.000 thí sinh ở đợt 2, tăng khoảng 73.000 em so với cùng đợt năm trước. Những con số này là lời khẳng định: học sinh tin rằng kỳ thi đánh giá năng lực mở thêm cơ hội xét tuyển đại học bên cạnh phương thức học bạ và điểm thi tốt nghiệp.
Vì sao các trường buộc phải đổi cách xét tuyển?
Sự dịch chuyển sang phương thức xét tuyển kết hợp không chỉ vì xu hướng quốc tế mà còn là phản ứng trực tiếp với các trục trặc từng xảy ra trong mùa tuyển sinh trước. Một lãnh đạo trường công nghệ kỹ thuật phía Nam cho biết, năm 2025 việc quy đổi điểm giữa các phương thức khi thiếu dữ liệu đối sánh và chênh lệch giữa các tổ hợp đã gây rắc rối, thậm chí ảnh hưởng đến quyền lợi của hơn 1.000 thí sinh. Một trường công nghiệp lớn cũng thừa nhận quy đổi điểm khiến nhóm trúng tuyển bằng học bạ THPT tăng vọt, vượt dự kiến, đặt câu hỏi về sự công bằng giữa các nhóm thí sinh. Đó là lý do nhiều trường tuyên bố bỏ hoàn toàn khâu quy đổi: thay vì quy điểm học bạ, điểm thi tốt nghiệp và điểm thi đánh giá năng lực về cùng một thang, họ xét trực tiếp cả ba trên cơ sở công thức định sẵn. Theo một trưởng phòng đào tạo của trường kỹ thuật phía Nam, giáo dục đại học đang chuyển từ cách tuyển dựa chủ yếu vào điểm số một kỳ thi sang đánh giá năng lực toàn diện hơn, gần với cách làm của các trường quốc tế.
Tương lai xét tuyển: nhiều kỳ thi riêng và bức tranh năng lực toàn diện
Không dừng lại ở các kỳ thi đánh giá năng lực đã có, khối sư phạm, công an và quân đội bắt đầu tổ chức kỳ thi riêng, báo hiệu một giai đoạn xét tuyển đại học dựa trên nhiều thang đo năng lực hơn trước. Một trường sư phạm lớn ở phía Bắc dự kiến thi riêng vào cuối tháng 5, khối công an tổ chức kỳ đánh giá sau kỳ thi tốt nghiệp THPT, còn khối trường quân đội lần đầu tiên có kỳ thi tuyển sinh riêng tại ba miền với các địa điểm học viện và trường sĩ quan. Đồng thời, số trường đăng ký dùng kết quả kỳ thi đánh giá năng lực ở phía Bắc tăng từ khoảng 50 lên khoảng 100 trường trong vài năm. Với phương thức xét tuyển kết hợp ngày càng phổ biến, học sinh sẽ không thể dựa vào một điểm thi duy nhất để “lật ngược tình thế”. Người được lợi là những em có năng lực ổn định, biết dùng cả điểm học bạ THPT, kỳ thi đánh giá năng lực và các hoạt động học thuật để xây dựng hồ sơ xét tuyển. Nếu xu hướng này tiếp tục, cánh cửa đại học sẽ mở rộng hơn nhưng cũng đòi hỏi học sinh tự ý thức về hành trình học tập dài hơi, thay vì đánh cược tương lai vào một kỳ thi duy nhất.
