Quy chế tuyển sinh mới: cuộc chơi một cửa cho từng ngành
Tuyển sinh đại học 2027 là giai đoạn áp dụng quy chế tuyển sinh mới, trong đó mỗi ngành học chỉ được sử dụng một phương thức xét tuyển chính, kéo theo thay đổi cách các trường tổ chức tuyển sinh và cách thí sinh chuẩn bị cho kỳ thi quan trọng này.
Bộ GD-ĐT đã công bố dự thảo thông tư sửa đổi, bổ sung quy chế tuyển sinh trình độ đại học và cao đẳng ngành giáo dục mầm non với mục tiêu kiểm soát chặt chẽ việc dùng các phương thức xét tuyển. Nội dung này nằm trong dự thảo thông tư về xác định số lượng tuyển sinh, chương trình đào tạo, tuyển sinh và đào tạo đại học do Bộ công bố ngày 17/9. Theo đó, mỗi cơ sở đào tạo được phép sử dụng tối đa 5 phương thức tuyển sinh, nhưng với mỗi ngành hoặc chương trình đào tạo, trường chỉ được dùng đúng 1 phương thức xét tuyển, không tính xét tuyển thẳng và cử tuyển. Đây không chỉ là điều chỉnh kỹ thuật; nó là thông điệp rõ ràng: kỷ nguyên “đa cửa” cho một ngành đang khép lại.
Quy chế tuyển sinh mới yêu cầu mỗi phương thức xét tuyển phải có tiêu chí rõ ràng, cách tính điểm minh bạch và chỉ có một thang điểm chung. Điều này đi ngược xu hướng vài năm gần đây khi các trường cố gắng tăng tự chủ bằng cách mở thêm kỳ thi riêng, thêm các tổ hợp và nhiều phương thức xét tuyển chồng chéo. Hướng siết lại lần này mang màu sắc “chuẩn hóa từ trên xuống”: giảm sự phân mảnh, nhưng đồng thời thu hẹp không ít không gian sáng tạo trong tuyển sinh.
Kỳ thi riêng đại học bị đẩy vào thế khó
Điểm gây tranh luận nhất trong quy chế tuyển sinh mới là cách quy định về phương thức xét tuyển đã đẩy các kỳ thi riêng đại học vào vùng rủi ro bị hạn chế hoặc bị loại khỏi cuộc chơi.
Dự thảo nêu rõ: các phương thức có sử dụng kết quả kỳ thi riêng có nguy cơ bị loại bỏ. Lý do là mỗi phương thức phải “bảo đảm cơ hội cho tất cả các thí sinh tham gia xét tuyển”. Tuy nhiên, các kỳ thi riêng hiện do các trường đại học, Bộ Công an, Bộ Quốc phòng tổ chức – như thi đánh giá năng lực, đánh giá tư duy – hiện không đáp ứng điều kiện này, bởi không phải thí sinh nào cũng có thể tiếp cận, đăng ký hoặc di chuyển để dự thi. Kỳ thi đánh giá năm 2026 của Bộ Công an chỉ có 23.000 thí sinh, trong khi cả nước có hơn 1 triệu học sinh lớp 12 – con số chênh lệch cho thấy tính “không đại trà” rất rõ.
Thực tế, đến thời điểm hiện tại chỉ có hai phương thức xét tuyển được đánh giá là bảo đảm cơ hội cho tất cả thí sinh: xét tuyển học lực 6 học kỳ cấp THPT và xét tuyển bằng kết quả kỳ thi tốt nghiệp THPT. Điều này đồng nghĩa các kỳ thi riêng đại học – từng được coi là công cụ đánh giá năng lực đa chiều, giảm phụ thuộc vào thi tốt nghiệp – đang bị đẩy lùi về vai trò thứ yếu, thậm chí có thể bị loại khỏi danh sách phương thức chính thức. Câu hỏi đặt ra: chúng ta ưu tiên công bằng hình thức hay tính đa dạng đánh giá?
Thay đổi lớn nhất trong nhiều năm: trường và thí sinh mất hay được?
Theo nhận định ban đầu của nhiều chuyên gia, quy định mỗi ngành chỉ được dùng một phương thức xét tuyển là điều chỉnh lớn nhất so với hiện tại và sẽ tác động mạnh đến cách tuyển sinh của các trường lẫn sự chuẩn bị, định hướng chọn ngành của thí sinh. Nói cách khác, không còn chuyện một ngành vừa xét điểm thi tốt nghiệp THPT, vừa xét học bạ, vừa dùng kỳ thi riêng – tất cả dồn về một “cửa” duy nhất.
Với các trường, ưu điểm rõ ràng là giảm hỗn loạn trong phương thức xét tuyển, giảm gánh nặng quản trị nhiều thang điểm và tiêu chí khác nhau. Nhưng cái giá phải trả là mất đi sự linh hoạt. Những ngành muốn tuyển được thí sinh có năng lực tư duy, giải quyết vấn đề thông qua kỳ thi riêng giờ buộc phải quay về dùng học bạ hoặc thi tốt nghiệp THPT. Với thí sinh, cơ hội “bắt nhiều giỏ” bị thu hẹp. Thay vì nộp hồ sơ theo nhiều phương thức cho cùng một ngành, các em buộc phải chọn một con đường rõ ràng hơn. Kết quả khảo sát ý kiến cho thấy 79% người tham gia không ủng hộ quy định mỗi ngành chỉ dùng một phương thức vì lo ngại giảm cơ hội trúng tuyển.
Ở chiều tích cực, việc Bộ chốt ngưỡng điểm sàn tối thiểu 15 điểm (3 môn, thang 30) cho phương thức dùng kết quả thi tốt nghiệp THPT có thể giúp hạn chế tình trạng “trúng tuyển bằng mọi giá” ở một số ngành, trường. Cánh cửa đại học cũng được mở hơn cho người học nghề: thí sinh có kết quả thi tốt nghiệp trung học nghề đạt ngưỡng Bộ công bố hằng năm được đăng ký xét tuyển vào đại học cùng nhóm ngành, với điều kiện học bạ ba năm xếp loại giỏi cho các ngành sư phạm, sức khỏe, pháp luật, và khá trở lên với ngành còn lại. Đây là điểm cộng hiếm hoi cho nhóm thí sinh ngoài hệ THPT.
Học sinh lớp 12 cần điều chỉnh chiến lược như thế nào?
Quan trọng nhất với thế hệ thí sinh tham gia tuyển sinh đại học 2027 là không được ôn tập theo thói quen cũ. Khi mỗi ngành chỉ còn một phương thức xét tuyển, mọi sai lầm về chiến lược đều trở nên đắt giá hơn rất nhiều.
Dự thảo quy chế tuyển sinh mới quy định Bộ lấy ý kiến đến ngày 23/9, thông tư sẽ có hiệu lực ngay trong năm và áp dụng từ mùa tuyển sinh đại học 2027. Như vậy, học sinh lớp 12 hiện nay – những người chuẩn bị thi tốt nghiệp THPT năm 2026 – là lứa chịu tác động trực tiếp. Theo nhận định của các chuyên gia, sự điều chỉnh này ảnh hưởng mạnh đến quá trình chuẩn bị và định hướng chọn ngành của thí sinh. Điều khôn ngoan nhất lúc này không phải là hoang mang, mà là sớm xác định ngành ưu tiên và theo dõi xem từng trường sẽ chọn phương thức xét tuyển nào cho ngành đó.
Về thực hành, học sinh cần coi kết quả thi tốt nghiệp THPT và điểm trung bình 6 học kỳ là trục chính trong kế hoạch học tập, bởi đây là hai phương thức đáp ứng yêu cầu “cơ hội cho tất cả thí sinh” và có khả năng được đa số trường dùng làm phương thức xét tuyển chính. Các bạn theo hệ trung học nghề nên sớm lên kế hoạch đạt chuẩn điểm thi trung học nghề và nâng học lực ba năm lên mức khá – giỏi tùy ngành nhắm đến. Trong bối cảnh cánh cửa đa phương thức thu hẹp, chiến lược hợp lý là “ít nhưng sắc”: tập trung tối đa cho một phương thức xét tuyển cốt lõi thay vì dàn trải.
