Nâng hạng là điểm khởi đầu, không phải đích đến
Nâng hạng chứng khoán là việc một tổ chức phân loại thị trường quốc tế chuyển thị trường từ nhóm cận biên sang nhóm có mức độ phát triển cao hơn, qua đó mở rộng khả năng tiếp cận của nhà đầu tư toàn cầu. Việt Nam đã được FTSE Russell nâng từ thị trường cận biên lên thị trường mới nổi thứ cấp, một bước tiến đáng kể nhưng chưa đồng nghĩa hành trình cải cách đã hoàn tất. Sáng 28/10, tại phiên thảo luận của Quốc hội về dự án sửa đổi Luật Chứng khoán, Bộ trưởng Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết cơ quan quản lý tiếp tục làm việc với MSCI để hướng tới mục tiêu nâng hạng tiếp theo. Thông điệp đáng chú ý không nằm ở danh hiệu mới, mà ở việc biến nó thành động lực cải thiện chất lượng thị trường. Nếu chỉ xem nâng hạng là cuộc đua đáp ứng một danh sách điều kiện, Việt Nam có thể bỏ lỡ mục tiêu lớn hơn: xây dựng kênh huy động vốn minh bạch, hiệu quả và đáng tin cậy.
MSCI là phép thử về khả năng tiếp cận thực tế
Cột mốc FTSE giúp Việt Nam có nền tảng để theo đuổi chuẩn mực cao hơn, nhưng không thể xem đó là sự bảo đảm cho kết quả đánh giá của MSCI. Theo phân loại của tổ chức này, Việt Nam vẫn thuộc nhóm thị trường cận biên và chưa có tên trong danh sách theo dõi nâng hạng. Báo cáo đánh giá khả năng tiếp cận thị trường năm 2026 ghi nhận Việt Nam đáp ứng 10 trên 18 tiêu chí; tám tiêu chí còn lại chủ yếu liên quan đến giới hạn sở hữu nước ngoài, thị trường ngoại hối, công bố thông tin và hạ tầng giao dịch như thanh toán bù trừ, cho vay chứng khoán và bán khống. Đây là khoảng cách cụ thể, không thể lấp bằng thông điệp quảng bá. MSCI còn xem xét cách thị trường vận hành, mức độ thuận lợi khi giao dịch và trải nghiệm của nhà đầu tư tổ chức quốc tế. Vì vậy, cải cách phải được cảm nhận trong hoạt động hàng ngày, chứ không chỉ hiện diện trên văn bản.
Việc thu hút thêm sự quan tâm của các quỹ quốc tế là lợi ích tiềm năng của nâng hạng, nhưng dòng vốn bền vững chỉ đến khi nhà đầu tư thấy quy tắc rõ ràng và giao dịch thuận tiện. Với nhà đầu tư trong nước, những cải thiện về minh bạch, thanh toán và giám sát cũng có ý nghĩa trực tiếp: giảm bất định trong vận hành và củng cố niềm tin vào thị trường.
T+0 cần đi cùng hạ tầng và kiểm soát rủi ro
Giao dịch T+0, tức mua và bán chứng khoán trong cùng ngày, được nêu như một hướng cải thiện khả năng vận hành và mức độ linh hoạt của thị trường. Sau khi hệ thống công nghệ thông tin KRX được đưa vào vận hành, thị trường hướng tới cơ chế đối tác bù trừ trung tâm (CCP) và giao dịch T+0. Đây là hướng đi đáng quan tâm, nhưng triển khai nhanh không quan trọng bằng triển khai an toàn. T+0 đòi hỏi hạ tầng xử lý, thanh toán, quản trị rủi ro và giám sát đủ sức theo kịp nhịp giao dịch cao hơn. VSDC đang tập trung hoàn thiện cơ chế CCP với pháp nhân độc lập và nghiên cứu mô hình tài khoản tổng, những phần việc cho thấy cải cách không chỉ là thay đổi thời điểm mua bán. Nếu các lớp bảo vệ chưa sẵn sàng, tốc độ giao dịch tăng có thể khiến rủi ro lan nhanh hơn; bởi vậy, tiến độ cần gắn với khả năng kiểm soát.
Nâng hạng phải phục vụ nhu cầu vốn của nền kinh tế
Ưu tiên cuối cùng không nên là đạt một nhãn phân loại, mà là phát triển thị trường vốn đủ sức cung cấp nguồn vốn trung và dài hạn, qua đó giảm bớt gánh nặng cho tín dụng ngân hàng. Việt Nam đặt mục tiêu tổng vốn đầu tư toàn xã hội khoảng 40% GDP, trong khi nhu cầu vốn gia tăng cùng mục tiêu tăng trưởng cao. Điều đó đòi hỏi sửa luật, đơn giản hóa thủ tục và nâng chất lượng hàng hóa, nhưng không đánh đổi tiêu chuẩn an toàn hay quyền lợi nhà đầu tư, nhất là nhà đầu tư nhỏ lẻ. FTSE đã mở một cánh cửa; để tiến gần hơn tới tiêu chí MSCI, Việt Nam cần chứng minh rằng thị trường có thể vận hành minh bạch, tiếp cận thuận lợi và bảo vệ người tham gia một cách nhất quán. Nâng hạng chỉ có giá trị bền vững khi đi cùng một thị trường vốn sâu hơn, hiệu quả hơn và hữu ích hơn cho nền kinh tế.
