Quy hoạch lớn, nhưng 1,2 triệu dân là mức trần
Quy hoạch phân khu đô thị sông Hồng là kế hoạch tổ chức không gian hai bờ sông từ cầu Hồng Hà đến cầu Mễ Sở, kết hợp phát triển đô thị với bảo vệ hành lang thoát lũ và sắp xếp dân cư ngoài đê. Đây không phải bản đồ cho phép xây dựng đồng loạt, mà là khung để quyết định nơi nào có thể chỉnh trang, nơi nào phải hạn chế phát triển.
Chủ tịch UBND TP Hà Nội Vũ Đại Thắng đã ký Quyết định 6075/QĐ-UBND phê duyệt điều chỉnh tổng thể quy hoạch tỷ lệ 1/5.000 cho khu vực khoảng 11.418 ha, thuộc 16 phường, xã. Dân số dự báo nằm trong khoảng 800.000 đến 1,2 triệu người; con số cao nhất là ngưỡng phục vụ tính toán đất đai và năng lực hạ tầng, không phải chỉ tiêu bắt buộc phải đạt.
Điều chỉnh này cụ thể hóa định hướng dài hạn coi sông Hồng là trục xanh, văn hóa, đổi mới sáng tạo và phát triển kinh tế của Thủ đô. Tuy nhiên, tầm nhìn ấy chỉ có sức thuyết phục nếu quy mô xây dựng và dân số luôn bị giới hạn bởi năng lực hạ tầng, điều kiện thoát lũ và an toàn đê điều.
Không phải mọi khu dân cư ngoài đê đều bị giải tỏa
Điểm đáng chú ý của quy hoạch là cách phân loại thay vì áp một phương án di dời cho toàn bộ khu dân cư ven sông. Các khu vực có thể được giữ lại để cải tạo, chỉnh trang có điều kiện; di dời một phần vì yêu cầu phòng lũ hoặc thiếu hạ tầng thiết yếu; hoặc tái thiết đô thị. Vì vậy, việc một khu nằm ngoài đê tự nó chưa đủ để kết luận người dân sẽ phải chuyển đi.
Những nơi không bảo đảm an toàn thoát lũ, hoặc nằm trong phạm vi dự kiến mở đường, nút giao và công trình hạ tầng, thuộc diện xem xét di dời để tái thiết. Ngược lại, với làng xóm lâu đời, làng nghề và nơi có giá trị lịch sử, định hướng là bảo tồn lõi, cải thiện hạ tầng và kiểm soát phát triển. Đây là lựa chọn hợp lý: tái thiết đô thị Hà Nội không nên đồng nghĩa với xóa bỏ cấu trúc cộng đồng đã hình thành qua nhiều thế hệ.
Với người dân, khác biệt giữa chỉnh trang, di dời một phần và tái thiết quyết định trực tiếp việc họ có được ở lại, điều kiện sống thay đổi ra sao và có phải chuyển đến nơi khác hay không. Bởi vậy, các bước triển khai cần làm rõ tiêu chí theo từng địa bàn, thay vì để một định hướng quy hoạch rộng bị hiểu thành quyết định di dời đồng loạt.
An toàn thoát lũ phải đi trước tham vọng phát triển
Quy hoạch đặt ba định hướng An toàn – Sinh thái – Giao thông, trong đó phòng, chống lũ và an toàn đê điều là điều kiện tiên quyết. Việc sử dụng bãi sông, xây dựng công trình và bố trí hạ tầng phải được kiểm chứng bằng mô hình thủy văn, thủy lực, đồng thời tính đến biến đổi khí hậu. Đây là phép thử thực chất cho mọi đề xuất xây dựng ven sông: nếu làm tăng rủi ro thoát lũ, lợi ích đô thị không thể là lý do để bỏ qua.
Không gian được tổ chức thấp dần về phía bờ sông: sát sông dành cho khu ngập nước; vùng bán ngập ưu tiên công viên, cây xanh và quảng trường; nơi ít chịu ảnh hưởng ngập có thể bố trí dịch vụ du lịch và công trình thấp tầng có khả năng tháo lắp. Cách tiếp cận này cho thấy quy hoạch sông Hồng không chỉ là bài toán giao thông hay cảnh quan, mà còn phải giữ chỗ cho nước.
Quy hoạch định hướng các dự án tái định cư và sắp xếp dân cư tại Lĩnh Nam, Long Biên, Bồ Đề và Bát Tràng. Nhưng nêu địa điểm mới chỉ là bước đầu: việc di dời dân ngoài đê chỉ có thể công bằng khi phương án tái định cư, hạ tầng thiết yếu và lộ trình được xác định rõ trước khi người dân phải rời nơi ở.
Từ khung quy hoạch đến quyết định cho từng khu vực
Giai đoạn đầu dự kiến triển khai trục đại lộ cảnh quan hai bên sông, công viên công cộng ở Phú Thượng, công viên bãi sông ở Hồng Hà, “Khu phòng khách đô thị”, khu tái định cư tại Lĩnh Nam, khu đô thị định cư tại Long Biên và dự án giải phóng mặt bằng độc lập. Giai đoạn sau sẽ hoàn thành các khu chức năng đô thị mới, gồm nhà ở và công trình công cộng, hành chính, thương mại, dịch vụ.
Hà Nội còn phải rà soát để xác định phương án cụ thể cho từng khu: chỉnh trang có điều kiện hay di dời để tái thiết. Đây là khâu quyết định tính đáng tin của toàn bộ kế hoạch. Người dân cần được biết căn cứ phân loại, phạm vi ảnh hưởng và phương án tái định cư trước khi các dự án làm thay đổi nơi ở của họ.
Quy hoạch có thể mở ra cơ hội kết nối hai bờ và tạo không gian xanh lớn cho Thủ đô, nhưng thành công không nên chỉ đo bằng đại lộ hay công trình mới. Thước đo quan trọng hơn là bảo đảm an toàn thoát lũ, giữ được những cộng đồng có giá trị và bố trí nơi ở phù hợp cho người buộc phải di dời. Nếu thiếu những điều đó, tái thiết sẽ chỉ là thay đổi cảnh quan, không phải nâng chất lượng sống.






