Phạm vi rộng, tác động trực tiếp đến cư dân ven sông
Quy hoạch sông Hồng là đồ án tổ chức lại không gian đô thị dọc hai bờ, kết hợp yêu cầu an toàn thoát lũ với phát triển cảnh quan, hạ tầng và đời sống cộng đồng hiện hữu. Điểm cần nhấn mạnh là quyết định quy hoạch chưa xác định ngay từng hộ phải chuyển đi: thay vào đó, Hà Nội phân loại khu dân cư ngoài đê thành nhóm giữ lại, di dời một phần hoặc tái thiết.
Ngày 3/11, Chủ tịch UBND TP Hà Nội Vũ Đại Thắng ký Quyết định 6075/QĐ-UBND phê duyệt điều chỉnh tổng thể Quy hoạch phân khu đô thị sông Hồng, tỷ lệ 1/5.000, đoạn từ cầu Hồng Hà đến cầu Mễ Sở. Khu vực nghiên cứu rộng khoảng 11.418,96 ha, thuộc 16 xã, phường; dân số dự báo từ 800.000 đến 1,2 triệu người. Con số dân số là cơ sở tính toán đất đai và năng lực hạ tầng, không phải cam kết phải đạt mức tối đa. Vì vậy, người dân cần phân biệt phạm vi nghiên cứu toàn tuyến với ranh giới và phương án áp dụng cho từng khu cụ thể.
Quy hoạch hướng tới biến sông Hồng thành trục xanh trung tâm, đồng thời là không gian văn hóa, đổi mới sáng tạo, thương mại, dịch vụ và đô thị. Định hướng ấy có thể mở thêm không gian công cộng và kết nối hai bờ, nhưng chỉ thuyết phục nếu chất lượng sống, sinh kế và quyền lợi cư dân hiện hữu được tính cùng với các công trình mới.
Ba nhóm dân cư: giữ lại không có nghĩa là giữ nguyên
Nhóm thứ nhất gồm khu vực được giữ lại để cải tạo, chỉnh trang có điều kiện. Đây không phải sự bảo đảm rằng hiện trạng sẽ được duy trì nguyên vẹn: nhà ở và hạ tầng có thể vẫn cần sắp xếp, nâng cấp theo yêu cầu an toàn và quản lý. Với làng xóm lâu đời, làng nghề hay nơi có giá trị lịch sử, văn hóa, việc bảo tồn cấu trúc lõi cần được cân bằng với việc cải thiện điều kiện sống.
Nhóm thứ hai phải di dời một phần để đáp ứng yêu cầu phòng, chống lũ hoặc bảo đảm hạ tầng thiết yếu, trong đó có phòng cháy, chữa cháy và vệ sinh môi trường. Nhóm thứ ba thuộc diện tái thiết đô thị; các khu không bảo đảm an toàn thoát lũ hoặc nằm trong phạm vi mở đường, nút giao và công trình hạ tầng có thể được xem xét di dời để tái thiết. Như vậy, di dời ven sông không phải một phương án áp dụng đồng loạt. Việc phân nhóm dựa trên điều kiện từng địa bàn, an toàn, hạ tầng và giá trị văn hóa.
Cách tiếp cận theo nhóm hợp lý hơn một lệnh giải tỏa chung, nhưng từ “tái thiết” không thể thay thế thông tin cụ thể về ranh giới, đối tượng và nơi ở tiếp theo. Người dân cần chờ hồ sơ chi tiết cho khu vực của mình, thay vì suy ra quyền lợi hoặc nghĩa vụ từ bản đồ định hướng toàn tuyến.
An toàn lũ phải đi cùng bảo tồn và sinh kế
Ba ưu tiên của quy hoạch là an toàn, sinh thái và giao thông. Việc sử dụng bãi sông, bố trí công trình hay phát triển hạ tầng phải được kiểm chứng bằng mô hình thủy văn, thủy lực, đồng thời bảo đảm phòng, chống lũ, an toàn đê điều và thích ứng với biến đổi khí hậu. Đây là giới hạn cần thiết: một trục cảnh quan đẹp không thể được xây dựng bằng cách xem nhẹ chức năng thoát lũ của dòng sông.
Mặt khác, tái thiết ven sông chỉ có ý nghĩa nếu không làm mất đi các giá trị khiến khu vực trở thành một phần đặc trưng của Hà Nội. Quy hoạch đặt yêu cầu hài hòa phát triển với bảo tồn di tích, làng nghề, lịch sử và hệ sinh thái, đồng thời nâng chất lượng sống và bảo đảm an sinh xã hội. Các dự án tái định cư, sắp xếp dân cư được định hướng tại Lĩnh Nam, Long Biên, Bồ Đề và Bát Tràng; đây là thông tin định hướng, chưa phải cam kết vị trí ở cụ thể cho từng hộ.
Trong giai đoạn đầu, thành phố dự kiến triển khai trục đại lộ cảnh quan hai bên sông, công viên công cộng tại Phú Thượng, công viên bãi sông tại Hồng Hà, khu phòng khách đô thị, các khu tái định cư và dự án giải phóng mặt bằng độc lập. Các dự án này sẽ khiến yêu cầu công khai tiến độ, phạm vi thu hồi và phương án bố trí dân cư trở nên đặc biệt quan trọng.
Người dân cần theo dõi gì trước khi có phương án cụ thể?
Bước tiếp theo là rà soát và xác định giải pháp cho từng khu vực. Vị trí, ranh giới, quy mô và chỉ tiêu sử dụng đất của từng ô sẽ được cụ thể hóa trong quy hoạch chi tiết tỷ lệ 1/500 và các dự án đầu tư, trên cơ sở khảo sát địa hình, địa chất, thủy văn cùng hồ sơ quản lý đất đai. Vì thế, quyết định điều chỉnh tổng thể chưa đủ để kết luận một hộ cụ thể thuộc diện di dời hay được giữ lại.
- Kiểm tra khu vực mình sinh sống nằm trong ranh giới nào của quy hoạch chi tiết 1/500 và thuộc nhóm giữ lại, di dời một phần hay tái thiết.
- Theo dõi căn cứ xác định ranh giới, yêu cầu thoát lũ, an toàn đê điều và phạm vi dành cho đường sá hoặc công trình hạ tầng.
- Tìm hiểu phương án bố trí dân cư, tái định cư, tiến độ thực hiện và cách bảo đảm an sinh nếu khu vực bị ảnh hưởng.
- Đối chiếu thông tin đất đai, hiện trạng nhà ở và thông báo chính thức của cơ quan có thẩm quyền khi dự án được triển khai.
Điều đáng đòi hỏi không chỉ là một bản đồ quy hoạch, mà là thông tin đủ cụ thể để người dân biết mình chịu tác động ra sao và có thể góp ý ở giai đoạn nào. Quy hoạch sông Hồng có thể mở ra một trục xanh, văn hóa và dịch vụ mới; tính thuyết phục của nó sẽ phụ thuộc vào việc phân loại minh bạch, bảo tồn hợp lý và phương án di dời có trách nhiệm.
