EVNNPT là ai trong bức tranh truyền tải điện Việt Nam?
Tổng công ty Truyền tải điện Quốc gia (EVNNPT) là doanh nghiệp chịu trách nhiệm đầu tư, quản lý và vận hành hệ thống truyền tải điện Việt Nam ở cấp điện áp 220–500 kV, với hàng chục nghìn km đường dây và hàng trăm trạm biến áp, đóng vai trò xương sống giúp luân chuyển điện năng giữa các vùng, kết nối các nguồn phát và bảo đảm dòng điện liên tục trên phạm vi toàn quốc.
Điều đáng nói là xương sống đó được dựng lên từ 13.720 cột thép cao áp cắm xuyên khắp địa hình Việt Nam – từ núi cao Tây Bắc, dọc miền Trung cho tới vùng đồng bằng phía Nam. Đây không chỉ là “đường ống” dẫn điện, mà là cấu trúc quyền lực mới trong hạ tầng năng lượng: một doanh nghiệp độc quyền truyền tải, kiểm soát mạng lưới lớn thuộc hàng nhất Đông Nam Á. Ai nắm được đường dây, người đó nắm nhịp tim của hệ thống điện. Và hiện tại, nhịp tim đó mang tên EVNNPT.
Quy mô khổng lồ: 13.720 cột thép và hơn 100.000 tỷ đồng tài sản
Nếu muốn hình dung quy mô của EVNNPT, hãy bắt đầu từ những cột thép cao áp. Theo tổng kết 15 năm hoạt động, riêng hệ thống đường dây 500 kV đã có tới 13.720 cột điện, trải dài trên 10.467 km. Đó mới chỉ là phần “xương sống” 500 kV, chưa tính mạng lưới 220 kV mà doanh nghiệp đang vận hành. Đến cuối năm 2025, EVNNPT quản lý hơn 33.300 km đường dây 220–500 kV cùng 217 trạm biến áp, với tổng dung lượng máy biến áp vượt 139.300 MVA. Đây là quy mô được đánh giá thuộc hàng lớn nhất Đông Nam Á.
Về tài chính, EVNNPT tài sản đạt khoảng 109.241 tỷ đồng, tăng 8,5% so với 100.655 tỷ đồng cuối năm trước. Một câu nói có thể trích dẫn là: "Tổng tài sản của EVNNPT đã vượt 100.000 tỷ đồng, phản ánh quy mô hạ tầng truyền tải lớn nhất khu vực". Vốn chủ sở hữu đạt gần 28.345 tỷ đồng, trong khi tổng dư nợ vay khoảng 68.840 tỷ đồng. Đây là bức tranh điển hình của một doanh nghiệp hạ tầng năng lượng: tài sản lớn, đòn bẩy tài chính cao và áp lực đầu tư dài hạn luôn thường trực.
Doanh thu gần 1 tỷ USD nhưng lợi nhuận “mỏng như sợi dây dẫn”
Đằng sau quy mô khổng lồ đó là một mô hình kinh doanh rất đặc thù. Doanh thu thuần của EVNNPT đạt 22.959 tỷ đồng, tăng gần 11% so với năm trước; bình quân mỗi ngày doanh nghiệp ghi nhận khoảng 63 tỷ đồng doanh thu. Nhưng bức tranh lợi nhuận lại hoàn toàn khác: lợi nhuận sau thuế chỉ khoảng 603 tỷ đồng, tương đương 2,6 đồng lợi nhuận cho mỗi 100 đồng doanh thu.
Nói cách khác, đây là một “đế chế” hạ tầng năng lượng vận hành trên biên lợi nhuận cực mỏng. Nguyên nhân lớn đến từ chi phí tài chính: riêng chi phí lãi vay năm 2025 đã lên tới 3.907 tỷ đồng, tăng gần 19% so với năm trước và cao gấp khoảng 6,5 lần lợi nhuận sau thuế cả năm. Trong khi đó, chỉ trong một năm, EVNNPT ghi nhận khối lượng đầu tư xây dựng ước hơn 29.000 tỷ đồng, với 42 dự án khởi công và 49 dự án hoàn thành đóng điện. Một hệ thống độc quyền truyền tải không đồng nghĩa với siêu lợi nhuận; nó đồng nghĩa với nghĩa vụ đầu tư khổng lồ để giữ hệ thống không được phép… ngừng chạy.
Vai trò chiến lược: kết nối năng lượng tái tạo, bảo đảm an ninh điện
Khi Việt Nam tăng tốc phát triển năng lượng tái tạo, đặc biệt là điện gió và điện mặt trời ở các vùng xa trung tâm phụ tải, câu hỏi không chỉ là ai phát điện, mà là ai truyền tải điện. Với mạng lưới đường dây 220–500 kV phủ khắp, EVNNPT là mắt xích bắt buộc để đưa điện từ các trung tâm sản xuất lớn về các vùng tiêu thụ. Những dự án đường dây 500 kV mới, như mạch 3 Quảng Trạch – Phố Nối với 1.177 vị trí cột trên chiều dài khoảng 519 km, cho thấy vai trò này đang ngày càng mở rộng.
Hạ tầng năng lượng không thể phát triển nếu thiếu đường truyền tải; và trong truyền tải điện Việt Nam, EVNNPT đang ở vị thế “không có đối thủ cạnh tranh”. Quy mô hệ thống của doanh nghiệp thuộc hàng lớn nhất Đông Nam Á, nhưng quan trọng hơn, đây là doanh nghiệp duy nhất vận hành đường dây 220–500 kV – dạng độc quyền truyền tải được xem là độc quyền tự nhiên. Nhờ các dự án truyền tải mới, khả năng cung cấp điện giữa các vùng được tăng cường, qua đó hỗ trợ an ninh cung ứng điện quốc gia. Nói ngắn gọn: không có một hạ tầng truyền tải hiệu quả, mọi tham vọng chuyển dịch sang năng lượng sạch sẽ chỉ là ý tưởng trên giấy.
Độc quyền truyền tải và bài toán tách EVNNPT khỏi EVN
Vị thế độc tôn của EVNNPT trong truyền tải điện không chỉ là thực tế vận hành mà còn là câu chuyện chính sách. Tại một họp báo ngày 7/10, đại diện Cục Điện lực, Bộ Công Thương cho biết Đề án tái cơ cấu ngành điện được xây dựng theo hướng tách bạch các khâu phát điện, truyền tải, phân phối và bán lẻ. Trong đó, Bộ định hướng tách EVNNPT khỏi EVN, chuyển về bộ ngành quản lý, với mục tiêu tách khâu truyền tải – vốn có tính chất độc quyền tự nhiên – khỏi các hoạt động có thể cạnh tranh trên thị trường điện.
Đây là bước đi mang tính bước ngoặt. Nếu tách bạch thành công, EVNNPT sẽ trở thành “người giữ cửa” trung lập của thị trường điện, mở đường cho nhiều đơn vị phát và bán lẻ tham gia cạnh tranh, trong khi truyền tải vẫn là dịch vụ hạ tầng độc quyền nhưng chịu giám sát chặt chẽ. Nhưng đi kèm với đó là thách thức: phải bảo đảm doanh nghiệp có đủ nguồn lực tài chính để tiếp tục đầu tư mạng lưới, trong bối cảnh nhu cầu hạ tầng năng lượng tăng nhanh và chi phí vốn không hề rẻ. Cân bằng giữa độc quyền truyền tải và hiệu quả kinh tế sẽ là bài kiểm tra lớn tiếp theo của EVNNPT – và của cả hệ thống chính sách năng lượng.
