Việt Nam đăng cai APEC và Singapore Chủ tịch ASEAN: bối cảnh hình thành một vai trò lãnh đạo kép
Việt Nam đăng cai APEC 2027 và Singapore đảm nhiệm cương vị Chủ tịch ASEAN trong cùng giai đoạn được hiểu là một cấu trúc “vai trò lãnh đạo kép” mới, trong đó hai nền kinh tế năng động tận dụng song song hai diễn đàn APEC và ASEAN để thúc đẩy các giá trị chung, củng cố liên kết khu vực và nâng tầm tiếng nói Đông Nam Á trong cấu trúc kinh tế – chính trị rộng mở của châu Á – Thái Bình Dương.
Điểm khởi đầu cho vai trò này không xuất hiện trong khoảng trống. Tối 17-8, Tổng lãnh sự quán Singapore tại TP.HCM tổ chức lễ kỷ niệm 61 năm Quốc khánh Singapore, với sự tham dự của Phó chủ tịch thường trực UBND TP.HCM Nguyễn Lộc Hà, Tổng lãnh sự Singapore Pang Te Cheng cùng các tổng lãnh sự và cộng đồng doanh nghiệp hai nước. Chính tại sự kiện này, ông Pang nhấn mạnh rằng việc Singapore làm Chủ tịch ASEAN và Việt Nam đăng cai APEC 2027 là một cơ hội hiếm có để hai nước cùng thúc đẩy những giá trị chung của khu vực. Đây không đơn thuần là sắp đặt lịch trình, mà là cú hích chính trị – ngoại giao có thể tái định nghĩa cách Đông Nam Á tham gia các chuỗi giá trị và luật chơi toàn cầu.
Từ đối tác chiến lược toàn diện đến tham vọng lãnh đạo khu vực
Nếu vai trò kép ASEAN-APEC là “sân khấu”, thì quan hệ song phương Việt Nam – Singapore chính là “kịch bản” đã được chuẩn bị kỹ lưỡng. Tổng lãnh sự Pang Te Cheng khẳng định Việt Nam là nước đầu tiên trong ASEAN thiết lập quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện với Singapore vào tháng 3-2025. Chưa đầy hai tuần sau, Thủ tướng Singapore Lawrence Wong thăm Việt Nam, và đến tháng 10-2025, lãnh đạo hai bên hoàn tất Kế hoạch hành động triển khai quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện giai đoạn 2025 – 2030. Đây là một câu chuyện hiếm: “chỉ trong hơn một năm, chúng ta đã đi từ nâng cấp quan hệ, đến thống nhất việc cần làm, và nay là bắt tay thực hiện”.
Nhịp trao đổi cấp cao dày đặc không phải biểu tượng ngoại giao mang tính nghi thức, mà phản ánh nhu cầu cùng nhau xây dựng một trục hợp tác có chiều sâu. Chuyến thăm cấp Nhà nước của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đến Singapore và bài phát biểu đề dẫn tại Đối thoại Shangri-La đã khẳng định ưu tiên mới: tăng cường khả năng chống chịu chuỗi cung ứng, đẩy mạnh thương mại nông sản – thực phẩm, thúc đẩy sản xuất tiên tiến, phát triển Trung tâm Tài chính quốc tế Việt Nam, hợp tác giáo dục và các dự án khu công nghiệp Việt Nam – Singapore (VSIP) thế hệ mới. Nền tảng chiến lược ấy là điều kiện tiên quyết để hai nước nói đến chuyện cùng dẫn dắt chương trình nghị sự ASEAN-APEC.
VSIP, trung tâm tài chính và hành trình nâng cấp liên kết kinh tế khu vực
Muốn nói đến lãnh đạo khu vực Đông Nam Á trong kinh tế, không thể chỉ dựa vào diễn ngôn; các dự án cụ thể mới là chuẩn đo lường sức nặng. VSIP được ông Pang Te Cheng gọi là biểu tượng nổi bật của quan hệ đối tác kinh tế giữa hai nước. Từ một khu công nghiệp ban đầu tại Bình Dương, VSIP đã phát triển thành 27 khu tại 16 tỉnh, thành phố, trong đó bốn khu nằm trên địa bàn TP.HCM sau sáp nhập. Thế hệ VSIP mới đang trở nên thông minh hơn, xanh hơn, tập trung vào sản xuất giá trị cao và kinh tế số, hướng tới các lĩnh vực như điện tử, kỹ thuật chính xác, hạ tầng bền vững và năng lượng carbon thấp.
Song song với đó, Trung tâm Tài chính quốc tế Việt Nam tại TP.HCM – ra mắt vào tháng 2 – mở ra một không gian hợp tác mới. Singapore sẵn sàng chia sẻ kinh nghiệm phát triển trung tâm tài chính, quản lý, giám sát và đào tạo nguồn nhân lực. Khi Việt Nam đăng cai APEC 2027, những sáng kiến về chuỗi cung ứng, tài chính xanh, sản xuất tiên tiến và đô thị thông minh có thể được “khoảng thử nghiệm” ngay từ các dự án song phương này, rồi lan tỏa thành chương trình nghị sự rộng hơn trong APEC. Đây là cách hài hòa giữa sân chơi quốc gia, tiểu vùng và khu vực, biến hợp tác ASEAN-APEC thành không gian chính sách liên thông chứ không phải hai quỹ đạo tách rời.
Hợp tác ASEAN-APEC: khi hai diễn đàn có thể bổ trợ lẫn nhau
Điểm khác biệt của giai đoạn mới là Việt Nam và Singapore không nhìn ASEAN và APEC như hai đường thẳng song song. Theo Tổng lãnh sự Pang Te Cheng, năm tới Singapore sẽ đảm nhiệm vai trò Chủ tịch ASEAN trong khi Việt Nam đăng cai APEC 2027, và hai nước có cơ hội để công việc của hai diễn đàn bổ trợ và củng cố lẫn nhau. Nói cách khác, đây là thời điểm hiếm để thử nghiệm một “cơ chế song trục”: dùng ASEAN để xây đồng thuận nội khối, rồi đưa tiếng nói thống nhất ấy vào APEC; đồng thời dùng APEC để mang về những tiêu chuẩn, sáng kiến mới tiếp sức cho tiến trình hội nhập ASEAN.
Tuy nhiên, việc hai diễn đàn bổ trợ hay triệt tiêu lẫn nhau phụ thuộc vào khả năng điều phối. Nếu Việt Nam và Singapore chỉ dừng ở việc tổ chức các cuộc họp, lợi thế vai trò kép sẽ phai nhạt. Nhưng nếu họ biến các ưu tiên chung – như chống phân mảnh chuỗi cung ứng, tăng kết nối khu vực, thúc đẩy kinh tế số và phát triển bền vững – thành chủ đề xuyên suốt cả trong các hội nghị ASEAN lẫn APEC, hợp tác ASEAN-APEC sẽ có nội dung thực chất chứ không còn là khẩu hiệu ngoại giao. Đó là trách nhiệm nhưng cũng là lợi thế mà không nhiều cặp đối tác trong khu vực có được.
TP.HCM, giao lưu nhân dân và kết luận: lãnh đạo khu vực phải bắt đầu từ nền tảng xã hội
Trong bức tranh chiến lược lớn, dễ quên rằng mọi chương trình nghị sự khu vực đều cần điểm tựa là các đô thị và cộng đồng cụ thể. Ông Pang Te Cheng đánh giá TP.HCM giữ vị trí đặc biệt quan trọng trong quan hệ Việt Nam – Singapore. Câu chuyện không dừng ở trung tâm tài chính hay khu công nghiệp; đó còn là giao lưu nhân dân và văn hóa. Năm trước, Vietnam Phở Festival đưa ẩm thực Việt Nam đến Singapore, trong khi Tuần lễ ẩm thực di sản Singapore – Lepak Makan Club – mang ẩm thực và văn hóa Singapore đến TP.HCM; ông Pang nói một cách hình ảnh: “Phở đã đến Singapore, còn laksa đã đến TP.HCM”.
Khi Singapore và Việt Nam cùng khẳng định cần một khu vực hòa bình, rộng mở, kết nối, với một ASEAN vững mạnh và đoàn kết, họ đã gợi mở bản chất của lãnh đạo khu vực: không phải áp đặt, mà là tạo ra ngày càng nhiều không gian kết nối và đồng thuận. Việt Nam đăng cai APEC 2027 và Singapore Chủ tịch ASEAN chỉ là bề nổi của tiến trình dài hơi đó. Nếu biết tận dụng đúng, hai nước có thể biến năm 2027 thành bước ngoặt: từ một cặp đối tác song phương hiệu quả thành hai trụ cột định hình cách Đông Nam Á giao tiếp với thế giới, dựa trên các giá trị chung đã được thử nghiệm trong thực tế kinh tế, tài chính và văn hóa xã hội.
