Đô thị sân bay – TOD: lựa chọn chiến lược của Bắc Ninh trẻ
Đô thị sân bay kết hợp khu đô thị định hướng giao thông công cộng (Transit-Oriented Development – TOD) là mô hình quy hoạch tập trung dân cư, thương mại và dịch vụ quanh các đầu mối giao thông như sân bay, đường sắt đô thị và xe buýt, nhằm giảm phụ thuộc vào ô tô cá nhân, tối ưu sử dụng đất và tạo ra các cực tăng trưởng kinh tế mới dựa trên hạ tầng giao thông công cộng chất lượng cao. Việc UBND TP Bắc Ninh phê duyệt quy hoạch chi tiết 1/500 Khu đô thị Gia Bình – Đông Cứu, gắn với Cảng hàng không quốc tế Gia Bình, cho thấy thành phố trẻ nhất đang chọn một hướng đi táo bạo để định hình tương lai phát triển đô thị của mình. Thay vì mở rộng manh mún, Bắc Ninh đặt cược vào một cấu trúc đô thị xoay quanh sân bay quốc tế 5 sao và mạng lưới giao thông công cộng, với tham vọng trở thành hình mẫu mới cho các đô thị Đông Nam Á.
Khu đô thị 223,3ha: cấu trúc không gian xoay quanh giao thông công cộng
Theo quy hoạch, Khu đô thị Gia Bình – Đông Cứu có diện tích khoảng 223,3ha, quy mô dân số dự kiến 36.955 người, trong đó dân số phát triển mới khoảng 35.364 người. Con số này không chỉ là thống kê, mà là lời khẳng định: Bắc Ninh muốn một đô thị sân bay sống được, chứ không phải khu chức năng rời rạc. Không gian được tổ chức thành ba đơn vị ở, mỗi đơn vị có đầy đủ hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội và tiện ích công cộng, bảo đảm cư dân tiếp cận các dịch vụ thiết yếu ngay trong khu vực. Đất giao thông chiếm khoảng 76,37ha (34,2%), đất nhà ở 74,34ha (33,29%) và đất công trình hạ tầng xã hội 51,23ha (22,94%). Đây là tỷ lệ hiếm thấy ở nhiều khu đô thị truyền thống, nơi đường sá và không gian công cộng thường bị co hẹp để nhường chỗ cho nhà ở.
Hạ tầng giao thông công cộng: xương sống của mô hình TOD
Điểm đáng chú ý nhất trong quy hoạch Gia Bình – Đông Cứu là cách hạ tầng giao thông công cộng được đặt ở vị trí trung tâm, đúng tinh thần khu đô thị định hướng giao thông. Hệ thống giao thông nội bộ được thiết kế theo mạng lưới liên hoàn, kết nối các khu chức năng và thuận lợi tiếp cận giao thông công cộng. Đường tỉnh 282B qua khu vực có mặt cắt rộng 80m, đường tỉnh 280 rộng 35m; các tuyến đường chính đô thị rộng 60m, đường chính khu vực từ 25–42m. Khu đô thị được định hướng kết nối với hệ thống xe buýt và đường sắt đô thị đi qua khu vực, biến sân bay quốc tế Gia Bình thành hạt nhân của một mạng lưới di chuyển đa phương thức. Nếu được triển khai đúng, cư dân có thể di chuyển bằng hạ tầng giao thông công cộng hiệu quả, thay vì bị buộc phải sở hữu ô tô, qua đó giảm áp lực lên môi trường và chi phí xã hội dài hạn.
Phát triển bền vững quanh sân bay: tham vọng hơn là khẩu hiệu
Một đô thị gắn với sân bay quốc tế 5 sao chỉ có ý nghĩa khi phát triển bền vững sân bay và khu vực xung quanh được coi là nguyên tắc, không phải khẩu hiệu. Quy hoạch Gia Bình – Đông Cứu khuyến khích các giải pháp thiết kế bền vững như thông gió tự nhiên, mái xanh, sử dụng vật liệu thân thiện với môi trường và công nghệ tiết kiệm năng lượng. Không gian cây xanh, mặt nước gồm hồ trung tâm, hồ điều hòa, công viên tuyến tính và các dải cây xanh trong từng đơn vị ở, kết nối với hệ thống mặt nước, kênh hiện trạng để điều hòa vi khí hậu, hỗ trợ thoát nước và cải thiện môi trường sống. Đồng thời, quy hoạch đặt ra yêu cầu bảo đảm quốc phòng, an ninh, an toàn bay và bảo vệ môi trường. Đây là những điều kiện tiên quyết để một cảng hàng không quốc tế hướng tới chuẩn mực cao vẫn có thể chung sống hài hòa với cư dân đô thị ngay cạnh.
Thành phố trẻ, quyết định lớn: tiền lệ cho quy hoạch đô thị Đông Nam Á?
Bắc Ninh vừa trở thành thành phố trực thuộc Trung ương thứ 9, cũng là địa phương mới nhất gia nhập nhóm này. Trong bối cảnh đó, việc phê duyệt một khu đô thị hơn 220ha gắn với sân bay quốc tế theo mô hình đô thị sân bay – TOD là một quyết định mang tính tuyên ngôn: thành phố trẻ không chấp nhận lặp lại mô hình đô thị dàn trải, phụ thuộc xe cá nhân. Đồ án hướng tới hình thành khu đô thị hiện đại, đồng bộ về hạ tầng kỹ thuật và hạ tầng xã hội, tích hợp nhà ở, thương mại, dịch vụ, du lịch, trường học, cơ sở y tế và tiện ích công cộng. Nếu Gia Bình – Đông Cứu vận hành đúng kỳ vọng, đây sẽ là tiền lệ quan trọng cho các đô thị Đông Nam Á đang tìm kiếm mô hình tăng trưởng mới dựa trên hạ tầng giao thông công cộng. Ngược lại, nếu bỏ qua chất lượng dịch vụ và khả năng tiếp cận thực tế của cư dân, mô hình TOD sẽ chỉ dừng lại ở bản vẽ đẹp. Sự lựa chọn nằm trong tay thành phố trẻ nhất – và kết quả sẽ là bài học cho cả khu vực.
