Việt Nam đang trở thành gì trong bản đồ sản xuất toàn cầu?
Việt Nam đang nổi lên như một trung tâm sản xuất khu vực, nơi các tập đoàn quốc tế coi là điểm đến chiến lược nhờ thị trường nội địa lớn, chi phí lao động cạnh tranh, hạ tầng công nghiệp cải thiện nhanh và định hướng sản xuất xanh gắn với cam kết dài hạn. Đây không chỉ là câu chuyện thu hút đầu tư nước ngoài Việt Nam, mà là bước dịch chuyển chuỗi cung ứng toàn cầu sang một điểm đến vừa có quy mô tiêu thụ, vừa có khả năng sản xuất hiện đại và bền vững.
Nhìn vào nhà máy LEGO Việt Nam và kế hoạch Heineken mở rộng sản xuất, có thể thấy rõ: các tập đoàn không chọn Việt Nam vì chi phí rẻ đơn thuần. Họ chọn vì đây là nơi có thể đồng thời đạt ba mục tiêu: tiếp cận thị trường châu Á – Thái Bình Dương, tối ưu chi phí và xây dựng hình mẫu sản xuất xanh ASEAN.
Khi lãnh đạo Heineken khu vực gọi Việt Nam là “một trong những thị trường bia hấp dẫn nhất thế giới”, và LEGO đặt nhà máy lớn nhất toàn cầu tại TP.HCM, đó là hai lá phiếu tín nhiệm mạnh mẽ cho năng lực sản xuất và môi trường đầu tư của Việt Nam.
LEGO: Siêu nhà máy và siêu kho biến Việt Nam thành cứ điểm đồ chơi
Ngày 9/4/2025, LEGO khánh thành LEGO Manufacturing Vietnam tại khu công nghiệp VSIP III, phường Bình Dương, TP.HCM. Đây là nhà máy thứ 6 và cũng là nhà máy lớn nhất thế giới của tập đoàn này. Với diện tích khoảng 44 ha – tương đương 62 sân bóng đá, tổ hợp gồm văn phòng, trung tâm năng lượng, khu ép nhựa – đóng gói, kho tự động và các công trình phụ trợ, tạo khoảng 4.000 việc làm trực tiếp.
Điểm đáng chú ý không phải chỉ là quy mô, mà là tham vọng xây dựng một mô hình sản xuất xanh ASEAN. Mái nhà máy lắp 12.400 tấm pin mặt trời với công suất 7,34 MWp, đủ cung cấp điện cho hơn 1.200 hộ dân mỗi năm. Theo báo cáo của LEGO, tổ hợp này được thiết kế để vận hành 100% bằng năng lượng tái tạo từ năm 2027, qua đó giảm khoảng 15.000 tấn CO2 mỗi năm.
Toàn bộ khu phức hợp đạt chuẩn công trình xanh quốc tế: khối văn phòng và khu vui chơi đạt LEED Platinum, còn các khối sản xuất, kho cao tầng đạt LEED Gold. Đây là thông điệp rõ ràng: LEGO không coi Việt Nam là nơi “làm hàng giá rẻ”, mà là nơi triển khai nhà máy hiện đại và bền vững nhất của mình.
Heineken: Từ thị trường tiêu thụ lớn đến trung tâm sản xuất bia châu Á
Trong một cuộc phỏng vấn, Chủ tịch Heineken khu vực châu Á – Thái Bình Dương cho rằng Việt Nam là một trong những thị trường bia hấp dẫn nhất thế giới nhờ quy mô lớn và mức tiêu thụ bia bình quân đầu người cao. Đây là nền tảng để tập đoàn xác định Việt Nam là một trong 17 thị trường trọng điểm trong chiến lược đến năm 2030.
Heineken đã đầu tư đáng kể vào Việt Nam từ năm 1991 và dự kiến rót thêm 500 triệu USD trong 5–10 năm tới. Trọng tâm là mở rộng Nhà máy Vũng Tàu, nơi từng đạt công suất khoảng 11 triệu hectolít/năm và được quảng bá là nhà máy bia lớn nhất Đông Nam Á. Kế hoạch tiếp theo là nâng công suất lên khoảng 16 triệu hectolít/năm, nhằm biến Vũng Tàu thành nhà máy bia lớn nhất châu Á của tập đoàn.
Quyết định thu hẹp sản xuất tại Singapore và chuyển một phần sản lượng sang Việt Nam và Malaysia cho thấy một thực tế: các nhà máy ở Việt Nam đang có lợi thế chi phí và hiệu quả hơn. Lãnh đạo Heineken đánh giá cao lực lượng lao động được đào tạo tốt, đặc biệt trong sản xuất, cùng môi trường kinh doanh ổn định, có khả năng dự đoán về chính sách. Đó là điều nhiều nước ASEAN khác chưa làm tốt ở cùng mức độ.
Lợi thế cạnh tranh: Không chỉ là lao động rẻ
Câu chuyện đầu tư nước ngoài Việt Nam thường bị giản lược thành yếu tố “lao động giá rẻ”. Nhưng trường hợp LEGO và Heineken cho thấy bức tranh khác: lao động phải rẻ tương đối, song song với tay nghề tốt và kỷ luật cao. Lãnh đạo Heineken nhấn mạnh lực lượng lao động sản xuất được đào tạo tốt của Việt Nam cùng môi trường kinh doanh ổn định và dễ dự đoán. Đây là điều rất quan trọng cho các dự án kéo dài hàng chục năm.
Việc LEGO chọn Việt Nam để đặt nhà máy lớn nhất phản ánh niềm tin vào môi trường, hạ tầng công nghiệp và nguồn nhân lực trong nước. Hệ thống khu công nghiệp như VSIP, kết nối gần TP.HCM, cộng với mạng lưới cảng biển và logistics đang hoàn thiện, tạo điều kiện cho các tập đoàn thiết lập chuỗi cung ứng hiệu quả. Việt Nam cạnh tranh thành công với các nước ASEAN khác không chỉ vì chi phí, mà vì có thể “gói” trong một gói: chi phí hợp lý, hạ tầng chấp nhận được và chính sách khuyến khích đầu tư khá rõ ràng.
Thực tế, khi Heineken giảm dần sản xuất ở Singapore do chi phí duy trì nhà máy cũ cao, kém cạnh tranh, Việt Nam trở thành lựa chọn tự nhiên trong mạng lưới sản xuất khu vực. Điều này báo hiệu xu hướng: các nhà máy mới, hiện đại và xanh sẽ dịch chuyển sang những điểm đến có khả năng cân bằng giữa hiệu quả tài chính và cam kết môi trường.
Xu hướng sản xuất xanh ASEAN và vị thế mới của Việt Nam
LEGO và Heineken không chỉ mang vốn và công nghệ đến Việt Nam; họ mang theo một chuẩn mực mới về sản xuất xanh ASEAN. Nhà máy LEGO được thiết kế vận hành 100% bằng năng lượng tái tạo từ năm 2027, giảm khoảng 15.000 tấn CO2 mỗi năm, đồng thời đạt chuẩn LEED Platinum và LEED Gold cho các hạng mục công trình. Đây là những tiêu chuẩn mà nếu Việt Nam tự làm một mình, sẽ khó đạt trong thời gian ngắn.
Từ góc độ chính sách, Việt Nam cần nhìn nhận những dự án như nhà máy LEGO Việt Nam và việc Heineken mở rộng sản xuất không chỉ là thành tích thu hút FDI, mà là cơ hội “nhập khẩu” tiêu chuẩn sản xuất bền vững. Nếu chính quyền địa phương và trung ương biết yêu cầu và hỗ trợ doanh nghiệp trong nước học theo mô hình này, lợi ích sẽ vượt xa số vốn đầu tư.
Kết luận rõ ràng: Việt Nam đang được các tập đoàn toàn cầu xem như điểm tựa sản xuất khu vực, không phải vì là nơi rẻ nhất, mà vì là nơi có thể kết hợp được thị trường tăng trưởng, lao động có tay nghề, hạ tầng đang lên và định hướng sản xuất xanh. Câu hỏi không còn là “vì sao họ chọn Việt Nam?”, mà là “Việt Nam có đủ khôn khéo để biến làn sóng này thành lợi thế dài hạn hay không?”.
