Cứ điểm sản xuất phải đi cùng năng lực tạo giá trị
Cứ điểm sản xuất là nơi doanh nghiệp đặt năng lực chế tạo và chuỗi cung ứng để phục vụ cả thị trường trong nước lẫn khu vực; sức hấp dẫn lâu dài phụ thuộc vào khả năng tạo giá trị, không chỉ chi phí. Đại sứ Nhật Bản tại Việt Nam Ito Naoki nhận định Việt Nam đang được định vị là một cứ điểm sản xuất đầy tiềm năng của châu Á. Đây là đánh giá có cơ sở: kinh tế Việt Nam tăng trưởng, trong khi chính sách phát triển chuyển dần sang khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Nhưng lời khen không tự biến thành nhà máy mới hay chuyển giao công nghệ. Muốn sản xuất tại Việt Nam trở thành lựa chọn chiến lược, Việt Nam cần chứng minh có thể cung cấp nhân lực phù hợp, nhà cung ứng đủ năng lực và môi trường đầu tư ổn định. Nếu thiếu những điều đó, vai trò “cứ điểm” dễ chỉ dừng ở khâu lắp ráp.
Thương mại mở đường, chất lượng vốn mới là đích
Thương mại Việt Nhật đang tạo thêm lý do để doanh nghiệp mở rộng hiện diện sản xuất. Trong chín tháng đầu năm, trao đổi hàng hóa hai nước tăng 15%, đạt 43,7 tỷ USD; Đại sứ Ito Naoki dự báo cả năm có thể đạt khoảng 58 tỷ USD và nêu khả năng hướng tới 75 tỷ USD vào năm 2030. Các con số ấy đáng chú ý không phải vì quy mô tự nó bảo đảm thành công, mà vì thương mại tăng có thể kéo theo nhu cầu đầu tư vào thiết bị điện, linh kiện điện tử, phụ tùng ô tô và vật liệu phục vụ sản xuất. Đại sứ kỳ vọng đà thương mại sẽ tạo điều kiện thu hút FDI chất lượng cao, gắn với đào tạo nhân lực, chuyển giao công nghệ và nghiên cứu, phát triển. Việt Nam đã có nền tảng quan hệ đầu tư đáng kể: Nhật Bản nằm trong nhóm nhà đầu tư lớn, với hơn 5.800 dự án còn hiệu lực tính đến cuối tháng 9. Thách thức là chuyển lượng vốn hiện hữu thành năng lực công nghiệp lan tỏa.
Đổi mới sáng tạo mở ra dư địa hợp tác mới
Cơ hội đáng kể nhất có thể không nằm ở việc mở rộng thêm các mô hình sản xuất quen thuộc, mà ở nâng cấp phần việc Việt Nam đảm nhận trong chuỗi giá trị. Việt Nam đang thúc đẩy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số như động lực tăng trưởng; hướng đi này gặp đúng thế mạnh của Nhật Bản về công nghệ và nghiên cứu, phát triển công nghiệp. Các lĩnh vực hai bên có thể mở rộng hợp tác gồm bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, năng lượng, khoáng sản thiết yếu, chuyển đổi xanh và đào tạo nhân lực. Doanh nghiệp Nhật đã đầu tư vào những công đoạn liên quan vật liệu wafer bán dẫn, gia công và kiểm định vật liệu dùng cho màn hình. Tuy vậy, thu hút dự án công nghệ cao không thể chỉ dựa vào ưu đãi. Việt Nam cần gắn đầu tư với năng lực nhà cung ứng nội địa, đào tạo kỹ thuật và cơ hội nghiên cứu tại chỗ. Nếu không, công nghệ hiện đại có thể hiện diện nhưng liên kết trong nước vẫn mỏng.
Ngoại giao tạo nền, thực thi mới quyết định
Chuyến thăm Nhật Bản của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cùng các hoạt động ngoại giao cấp cao tạo thời điểm thuận lợi để lãnh đạo hai nước thống nhất lĩnh vực hợp tác mới, dựa trên nền tảng tin cậy đã xây dựng. Đây là nền móng quan trọng, nhưng hiệu quả kinh tế sẽ phụ thuộc vào việc cam kết được chuyển thành dự án, tiêu chuẩn hợp tác và cơ chế tháo gỡ vướng mắc cụ thể. Trong bối cảnh chuỗi cung ứng toàn cầu biến động và cạnh tranh chiến lược gia tăng, sự tin cậy lâu dài có giá trị hơn một đợt tăng vốn ngắn hạn. Việt Nam nên đánh giá đầu tư Nhật Bản không chỉ qua số dự án, mà còn qua mức chuyển giao kỹ năng, công nghệ và khả năng kết nối doanh nghiệp trong nước. Còn với nhà đầu tư Nhật, quy mô thị trường và triển vọng thương mại cần đi cùng cam kết phát triển năng lực tại chỗ. Kết luận rất rõ: Việt Nam có cơ hội thành cứ điểm sản xuất, nhưng FDI Nhật Bản chỉ thực sự nâng tầm nền kinh tế khi hai bên cùng đầu tư vào chất lượng hợp tác.
