Quy định mới đặt rõ trách nhiệm của thương nhân
Hàng hóa mua gom của cư dân biên giới là hàng nhập khẩu do thương nhân thu mua từ cư dân đã mua hàng theo định mức miễn thuế, và phải được làm thủ tục trước khi đưa ra khỏi khu vực cửa khẩu để vào nội địa. Đây là nhóm hàng cần theo dõi xuyên suốt từ khai báo đến hoàn thành nghĩa vụ, chứ không thể xem việc mua gom là đủ điều kiện lưu thông. Thông tư 154/2026/TT-BTC sửa đổi, bổ sung Thông tư 80/2019/TT-BTC, trong đó cụ thể hóa quy trình hải quan, quản lý thuế, phí và lệ phí đối với thương mại biên giới. Điểm đáng chú ý là quy định nối liền ba khâu vốn dễ bị hiểu tách rời: kê khai hồ sơ, đăng ký tờ khai đúng nơi và chỉ đưa hàng vào nội địa sau khi đáp ứng các nghĩa vụ. Với thương nhân, đây là cách làm rõ trách nhiệm chứng minh tính hợp lệ của hàng mua gom biên giới.
Hồ sơ phải nộp trong 30 ngày, đăng ký tại cửa khẩu gần nhất
Với hàng nhập khẩu đã được cư dân biên giới hưởng định mức miễn thuế và được thương nhân mua gom tại chợ biên giới, thủ tục áp dụng như hàng nhập khẩu của thương nhân qua cửa khẩu. Khi khai trên hệ thống, thương nhân phải ghi số tờ khai cư dân biên giới tại ô số vận đơn trên tờ khai hải quan, đồng thời đính kèm tờ khai cư dân biên giới. Nếu dùng tờ khai giấy, giấy tờ này phải được nộp kèm hồ sơ hải quan. Thời hạn nộp hồ sơ chậm nhất là 30 ngày kể từ ngày mua gom. Địa điểm đăng ký cũng được xác định cụ thể: thương nhân khai và đăng ký tờ khai tại cơ quan hải quan cửa khẩu gần nhất với nơi đã mua gom hàng hóa. Hai mốc này cần được xem như yêu cầu cốt lõi, không phải thủ tục có thể tùy chọn theo địa điểm kinh doanh.
Muốn đưa hàng vào nội địa, phải hoàn tất thủ tục và nghĩa vụ
Thương nhân chỉ được bán hoặc vận chuyển hàng đã mua gom ra khỏi khu vực cửa khẩu hay địa điểm tập kết, kiểm tra để đưa vào nội địa sau khi hoàn thành thủ tục hải quan và nộp đủ thuế cùng các khoản thu khác, nếu có. Tờ khai hải quan đã hoàn thành thủ tục được dùng làm chứng từ lưu hành, vận chuyển hàng hóa vào nội địa. Trước khi làm thủ tục nhập khẩu, hàng phải được tập kết đầy đủ tại kho, bãi hoặc địa điểm tập kết, kiểm tra, giám sát hải quan tập trung trong khu vực cửa khẩu; nơi tập kết cần được bố trí để tránh ùn tắc hàng hóa và phương tiện. Đây là điều kiện kiểm soát có ý nghĩa thực tế: hàng chưa hoàn tất nghĩa vụ không được đưa vào lưu thông chỉ vì đã được mua từ cư dân.
Một số trường hợp được miễn thủ tục, nhưng không miễn điều kiện
Thông tư cũng nêu ngoại lệ: thương nhân không phải làm thủ tục hải quan đối với hàng mua gom nếu hàng đã hoàn thành đầy đủ nghĩa vụ thuế, phí, lệ phí và các khoản thu khác (nếu có), đồng thời đáp ứng chính sách quản lý hàng nhập khẩu và quy định về kiểm tra chất lượng. Việc xác định đủ điều kiện phải dựa trên hồ sơ, chứng từ, dữ liệu điện tử hoặc thông tin do cơ quan có thẩm quyền cung cấp; không nên hiểu ngoại lệ này là miễn chứng minh. Khi hàng được vận chuyển, đưa vào lưu thông trong nội địa, thương nhân vẫn phải lập hóa đơn điện tử theo quy định. Nhìn chung, quy định mới về hải quan cư dân biên giới tạo ranh giới dễ nhận biết hơn: chỉ miễn thủ tục khi các nghĩa vụ và điều kiện liên quan đã được xác nhận; còn lại, thương nhân phải hoàn thành quy trình trước khi đưa hàng vào nội địa.
