Phẫu thuật bắc cầu động mạch vành là gì và vì sao người cao tuổi vẫn nên được cân nhắc?
Phẫu thuật bắc cầu động mạch vành là phương pháp phẫu thuật tim hở dùng đoạn mạch máu lành (thường lấy từ động mạch ngực hoặc tĩnh mạch chân) để tạo một đường dẫn máu mới, đi vòng qua những đoạn động mạch vành bị hẹp hoặc tắc, nhằm khôi phục lưu lượng máu nuôi cơ tim và giảm nguy cơ nhồi máu cơ tim tái phát ở người bệnh có tổn thương mạch vành phức tạp.Ở Việt Nam, nhiều người vẫn nghĩ bệnh nhân cao tuổi không nên phẫu thuật tim vì “quá già, không chịu nổi dao kéo”. Quan điểm này đang lỗi thời. Trường hợp cụ ông 83 tuổi bị nhồi máu cơ tim, hẹp nặng và vôi hóa nhiều vị trí động mạch vành nhưng được phẫu thuật bắc cầu động mạch vành thành công tại một bệnh viện tuyến thành phố cho thấy tuổi tác không phải là rào cản tuyệt đối. Vấn đề nằm ở đánh giá nguy cơ chuẩn xác và có ê-kíp đủ kinh nghiệm. Khi điểm EuroSCORE II chỉ 1,06%, người bệnh thuộc nhóm nguy cơ phẫu thuật thấp, hoàn toàn có cơ hội hưởng lợi từ phẫu thuật tim thành công.
Hành trình của cụ ông 83 tuổi: từ nhồi máu cơ tim đến ca mổ bắc cầu đầu tiên
Câu chuyện của ông V.S., 83 tuổi, tăng huyết áp và bệnh động mạch vành, là minh chứng sống động cho giá trị của phẫu thuật bắc cầu động mạch vành ở bệnh nhân cao tuổi. Tháng 1/2026, ông nhập viện vì nhồi máu cơ tim không ST chênh lên, phải can thiệp cấp cứu động mạch vành phải. Nhưng tổn thương mạch vành không dừng lại ở đó: đến tháng 3/2026, ông được phát hiện hẹp nặng kèm vôi hóa tại thân chung động mạch vành trái và động mạch liên thất trước – những “đường ống” sống còn nuôi phần lớn cơ tim thất trái. Can thiệp đặt stent thân chung động mạch vành trái ngày 20/3 thất bại vì mảng xơ vữa vôi hóa phức tạp. Đứng trước nguy cơ thiếu máu cơ tim nặng, các bác sĩ phải lựa chọn giữa điều trị nội khoa tối ưu, can thiệp lại bằng Rotablator hay phẫu thuật bắc cầu. Quyết định chọn phẫu thuật không phải là “liều lĩnh”, mà là giải pháp chủ động để mở đường máu mới nuôi tim, thay vì tiếp tục đánh cược vào những can thiệp đã chứng minh là không hiệu quả.
Bên trong ca phẫu thuật: mở đường máu mới để cứu cơ tim đã tổn thương
Về bản chất, phẫu thuật bắc cầu động mạch vành là cách “vẽ lại bản đồ giao thông” của dòng máu nuôi tim. Khi các đoạn động mạch vành bị hẹp, tắc hoặc vôi hóa nặng, bác sĩ dùng đoạn mạch lành nối từ động mạch chủ hoặc một mạch lớn khác đến phía sau chỗ tắc, tạo đường mạch máu mới để nuôi cơ tim, bỏ qua những vị trí hẹp hoặc tắc. Với ông V.S., tổn thương ở thân chung động mạch vành trái và động mạch liên thất trước khiến nguy cơ thiếu máu cơ tim lan rộng, nên bắc cầu là lựa chọn hợp lý để bảo vệ phần lớn thất trái. Ca mổ được thực hiện ngày 16/10 bởi ê-kíp Trung tâm Tim mạch, Khoa Ngoại Tổng hợp của bệnh viện tại Đà Nẵng phối hợp với đoàn chuyên gia từ một bệnh viện tuyến trung ương, do một giáo sư – giám đốc bệnh viện dẫn đầu, trực tiếp hỗ trợ và hướng dẫn kỹ thuật. Kết quả cho thấy sức mạnh của kỹ thuật: đến 8h sáng hôm sau, người bệnh đã tỉnh táo, được rút ống nội khí quản, cai máy thở và tự thở, chức năng tim ghi nhận tốt. Đây không chỉ là một ca mổ thành công về mặt kỹ thuật, mà là bằng chứng rõ ràng rằng phẫu thuật tim thành công ở người 83 tuổi là hoàn toàn khả thi khi được chuẩn bị đúng.
Bốn năm chuẩn bị cho một ca mổ: mô hình hợp tác nâng năng lực phẫu thuật tim địa phương
Đằng sau ca phẫu thuật tim thành công không phải là một quyết định “ngẫu hứng”, mà là cả quá trình chuẩn bị hơn bốn năm giữa bệnh viện tuyến trung ương và bệnh viện C tại Đà Nẵng. Từ giữa năm 2022, 21 nhân viên y tế gồm bác sĩ phẫu thuật, bác sĩ gây mê hồi sức, điều dưỡng và kỹ thuật viên đã được gửi đi đào tạo, thực hành chuyên sâu tại bệnh viện tuyến trung ương. Trong tháng 9 và đầu tháng 10/2026, các ê-kíp tiếp tục được cập nhật kiến thức, rèn luyện kỹ năng và phối hợp liên chuyên khoa để sẵn sàng cho việc triển khai kỹ thuật phẫu thuật bắc cầu động mạch vành tại đơn vị. Song song, chuyên gia nhiều lần đến khảo sát cơ sở vật chất, hỗ trợ trang thiết bị chuyên dụng và hoàn thiện các điều kiện cần thiết cho phẫu thuật tim hở. Ca mổ đầu tiên vì thế trở thành “bài thi tốt nghiệp” cho cả hệ thống: nó phản ánh kết quả của đào tạo, chuyển giao và phối hợp chuyên môn giữa hai cơ sở y tế, đồng thời khẳng định vai trò của bệnh viện tuyến trung ương trong việc nâng năng lực chuyên môn cho tuyến dưới.
Ý nghĩa với người bệnh và tương lai phẫu thuật tim ở các địa phương
Điều quan trọng nhất của ca phẫu thuật bắc cầu động mạch vành này không chỉ là một trái tim 83 tuổi được “mở đường máu mới”, mà là thông điệp gửi đến cộng đồng: người bệnh cao tuổi vẫn xứng đáng được tiếp cận kỹ thuật tim mạch hiện đại nếu được đánh giá nguy cơ bài bản. Khi năng lực chuyên môn được củng cố, người bệnh tại Đà Nẵng và khu vực lân cận sẽ có thêm cơ hội tiếp cận các kỹ thuật điều trị tim mạch chuyên sâu ngay tại địa phương, giảm nhu cầu chuyển tuyến xa xôi đối với những trường hợp phù hợp. Trên nền tảng ca mổ đầu tiên, hai bệnh viện đặt mục tiêu tiếp tục phát triển năng lực phẫu thuật tim, từng bước triển khai phẫu thuật tim hở thường quy tại bệnh viện C Đà Nẵng. Quan điểm của người viết là: đây phải trở thành mô hình chuẩn – bệnh viện tuyến trung ương không chỉ điều trị ca khó, mà còn chủ động đào tạo, chuyển giao kỹ thuật cao để “đem phẫu thuật tim về gần nhà” cho người dân. Mỗi ca phẫu thuật tim thành công ở tuyến địa phương là một bước tiến cụ thể trong việc thu hẹp khoảng cách chăm sóc sức khỏe giữa các vùng.
