Rùa cổ sọc quý hiếm ở Hà Tĩnh và bài học bảo tồn động vật nguy cấp

Từ một cá thể rùa cổ sọc 2 kg đến thông điệp bảo tồn mạnh mẽ

Rùa cổ sọc quý hiếm là loài rùa nước ngọt có tên khoa học Mauremys sinensis, phân bố ở một số vùng châu Á và tại Việt Nam được xếp vào danh mục động vật rừng nguy cấp, quý, hiếm nhóm IIB, cần bảo vệ đặc biệt, nên mọi hành vi nuôi nhốt, mua bán trái phép đều là mối đe dọa trực tiếp tới đa dạng sinh học và cân bằng sinh thái. Trường hợp cứu hộ rùa Hà Tĩnh vừa xảy ra ở xã Nghi Xuân là minh chứng rõ ràng cho một cách ứng xử mới của cộng đồng với động vật hoang dã: thay vì giữ làm của lạ hay đem bán, người dân đã chọn bảo vệ. Sáng 21/9, anh Trần Văn Dần ở thôn Hồng Xuân phát hiện một cá thể rùa cổ sọc nặng khoảng 2 kg gần khu vực nhà ở và mang đến UBND xã để giao nộp, thay vì giữ lại. Hành động tưởng nhỏ này lại mang ý nghĩa lớn: nó đặt trách nhiệm bảo tồn động vật nguy cấp lên vai mỗi người dân, chứ không chỉ của cơ quan chức năng.

Quy trình xác định loài: từ quan sát đến hồ sơ pháp lý

Điểm đáng chú ý của vụ việc không chỉ là việc giao nộp rùa cổ sọc quý hiếm, mà còn là quy trình bài bản để xác định và ghi nhận cá thể này như một nguồn gen cần bảo tồn. Khi tiếp nhận, UBND xã Nghi Xuân đã lập biên bản, ghi đầy đủ đặc điểm nhận dạng, trọng lượng và tình trạng sức khỏe của cá thể rùa, bảo đảm mọi dữ liệu đều được lưu giữ thành hồ sơ pháp lý rõ ràng. Cơ quan chức năng sau đó xác định rùa có trọng lượng 2 kg, tên khoa học Mauremys sinensis và thuộc nhóm động vật rừng nguy cấp, quý, hiếm IIB theo Thông tư số 27/2025/TT-BNNMT. Đây là bước không thể bỏ qua trong bảo tồn động vật nguy cấp: nếu không xác định rõ loài, tình trạng và giá trị bảo tồn, mọi nỗ lực cứu hộ dễ trở thành xử lý tình huống đơn lẻ, thiếu chiến lược lâu dài. Việc lập hồ sơ cũng giúp cơ quan chuyên môn xây dựng bức tranh tổng thể về quần thể loài rùa cổ sọc ở khu vực.

Cứu hộ rùa Hà Tĩnh: chuỗi phối hợp nhiều bên để thả rùa về tự nhiên

Điểm sáng của vụ việc ở Nghi Xuân nằm ở cách các cơ quan phối hợp trong cứu hộ rùa Hà Tĩnh, biến một hành động tự phát của người dân thành một quy trình bảo tồn hoàn chỉnh. Sau khi tiếp nhận, UBND xã lập biên bản và chiều cùng ngày đã bàn giao cá thể rùa cổ sọc cho Hạt Kiểm lâm Nghi Xuân – Hồng Lĩnh và Vườn Quốc gia Vũ Quang để tiếp tục quản lý, chăm sóc, bảo tồn và thả về môi trường tự nhiên. Toàn bộ việc tiếp nhận, bàn giao được thực hiện đúng trình tự, thủ tục pháp luật, hồ sơ lưu giữ đầy đủ. Theo hồ sơ, sức khỏe của rùa ổn định, không có dấu hiệu suy yếu, nên cá thể này có khả năng tái hòa nhập tự nhiên tốt. Chính việc đưa rùa tới đơn vị có chuyên môn – Vườn Quốc gia – cho thấy cách đúng đắn để thả rùa về tự nhiên: phải qua khâu đánh giá sức khỏe, chăm sóc tạm thời và chọn môi trường phù hợp, chứ không phải thả tùy tiện vào bất kỳ thủy vực nào. Đây là mẫu quy trình cần được nhân rộng cho mọi ca cứu hộ động vật hoang dã.

Người dân chủ động giao nộp: bước chuyển về ý thức cộng đồng

Trong nhiều năm, không ít loài động vật hoang dã đã biến mất lặng lẽ vì bị săn bắt, nuôi nhốt hoặc buôn bán làm cảnh và thực phẩm. Vì thế, việc một thanh niên 1998 như anh Trần Văn Dần chủ động nhận diện rùa cổ sọc là động vật hoang dã quý hiếm cần được bảo vệ và mang tới cơ quan chức năng bàn giao là một bước chuyển đáng kể trong nhận thức cộng đồng. Một câu nói đáng ghi lại là: "Việc người dân tự nguyện giao nộp động vật hoang dã quý hiếm góp phần bảo vệ đa dạng sinh học, gìn giữ cân bằng sinh thái và lan tỏa ý thức bảo vệ thiên nhiên trong cộng đồng". Hành động này gửi đi thông điệp rõ ràng: bảo tồn động vật nguy cấp không phải khái niệm xa vời trên giấy tờ, mà là lựa chọn cụ thể mỗi khi chúng ta gặp một cá thể hoang dã. Thay vì biến chúng thành tài sản cá nhân, cộng đồng đang dần học cách coi chúng là phần vốn tự nhiên chung cần được bảo vệ.