Từ công thức đến công cụ giải quyết vấn đề
Dạy Toán theo định hướng STEM là cách tổ chức học tập để học sinh vận dụng kiến thức toán học cùng khoa học, công nghệ và kỹ thuật vào giải quyết một nhiệm vụ thực tế, thay vì chỉ ghi nhớ công thức và làm bài tập trên giấy. Cách tiếp cận ấy đặt câu hỏi về ý nghĩa của kiến thức ngay trong lớp học: hình học giúp các em thiết kế được gì, đo đạc ra sao và làm thế nào để kiểm tra sản phẩm?
Chiều 28/10, Trường THCS Võ Thị Sáu, phường An Biên, tổ chức chuyên đề cấp thành phố về dạy học môn Toán theo định hướng STEM, hướng tới phát triển năng lực vận dụng kiến thức vào thực tiễn. Đây là hướng đi cần thiết trong bối cảnh Chương trình Giáo dục phổ thông 2018 đặt mục tiêu phát triển tư duy logic, lập luận, mô hình hóa và giải quyết vấn đề, chứ không dừng ở việc thuộc công thức. Trong giáo dục STEM, Toán học giữ vai trò kết nối: giúp học sinh mô tả, tính toán và đánh giá tính khả thi của một ý tưởng.
Giá trị của dạy Toán STEM vì thế không nằm ở việc gắn nhãn STEM cho một tiết học, mà ở chỗ học sinh phải dùng kiến thức để đưa ra quyết định có căn cứ.
Bài học hình học có sản phẩm để kiểm chứng
Điểm nhấn của chuyên đề là bài học hình học lớp 8 “Vận dụng tính chất hình thoi, hình vuông trong thiết kế sản phẩm STEM”, do cô Đỗ Thị Quyên thực hiện cùng học sinh lớp 8B1. Bài dạy kéo dài hai tiết, kết hợp củng cố kiến thức với thực hành thiết kế, chế tạo sản phẩm theo chủ đề Halloween. Thay vì nhận diện các hình trên trang giấy, học sinh được giao nhiệm vụ làm diều hình thoi hoặc hộp đựng kẹo hình vuông từ vật liệu đơn giản.
Muốn hoàn thành sản phẩm, các em cần xác định đặc điểm hình học, chọn phương án thiết kế, đo đạc rồi kiểm tra độ chính xác. Mỗi bước buộc kiến thức về cạnh, góc và đường chéo phải được sử dụng đúng lúc; nếu tính toán hoặc tạo hình sai, sản phẩm sẽ cho thấy ngay vấn đề. Đây là khác biệt đáng kể so với bài tập chỉ có một đáp số: học sinh phải thử nghiệm, phát hiện sai lệch và điều chỉnh.
Từ một nhiệm vụ gần gũi, học Toán thực tiễn khiến hình học trở thành công cụ làm ra và đánh giá một vật thể, đồng thời mở khoảng trống để học sinh đề xuất cách thiết kế riêng.
Công nghệ số hỗ trợ tư duy, không thay thế tư duy
Tiết học kết hợp kiến thức toán học với công nghệ số và giáo dục liên môn. Giáo viên dùng hình ảnh, video để khơi gợi tình huống; học sinh sử dụng Padlet chia sẻ sơ đồ tư duy và GeoGebra vẽ hình, quan sát các quan hệ hình học. Những công cụ này có ích khi chúng giúp học sinh nhìn rõ cấu trúc, trao đổi phương án và kiểm tra nhận định, thay vì chỉ làm bài giảng thêm bắt mắt.
Cách tổ chức cũng làm thay đổi vai trò của giáo viên: từ truyền đạt lời giải mẫu sang giao nhiệm vụ, hướng dẫn quá trình và đánh giá cách học sinh lập luận. Chuyên đề cung cấp gợi ý thực tế để giáo viên xây dựng kế hoạch bài dạy STEM, chuyển giao nhiệm vụ và đánh giá năng lực toàn diện hơn. Qua hoạt động thiết kế, chế tạo, học sinh rèn hợp tác, giao tiếp, thuyết trình, giải quyết vấn đề, sáng tạo và năng lực số.
Công nghệ chỉ phát huy tác dụng khi học sinh vẫn phải tự lựa chọn, giải thích và kiểm chứng phương án. Đó mới là điều giúp tư duy toán học được sử dụng chủ động.
Muốn nhân rộng, cần tính đến điều kiện thực tế
Một tiết học giàu trải nghiệm chưa đủ để đổi mới trở thành nếp dạy học. STEM đòi hỏi thời lượng, thiết bị, vật liệu và người hỗ trợ; trong khi ở một số trường, giáo viên còn kiêm nhiệm những việc phục vụ hoạt động giáo dục. Vì vậy, nhiệm vụ cần vừa sức, vật liệu dễ chuẩn bị và tiêu chí đánh giá rõ ràng. Nếu khâu chuẩn bị quá nặng, giáo viên khó duy trì hoạt động thường xuyên.
Tại Trường THCS Võ Thị Sáu, năm học 2026–2027, nhà trường có 40 lớp, học hai buổi mỗi ngày; tổ Khoa học tự nhiên gồm 34 thành viên thuộc các nhóm Toán, Vật lí, Hóa học, Sinh học, Tin học, Công nghệ và Giáo dục thể chất. Tổ đã xây dựng kế hoạch 18 tiết STEM cho các môn Toán, Khoa học tự nhiên, Công nghệ và Tin học ở các khối 6, 7, 8, 9, đồng thời phát triển trang web học liệu số để chia sẻ kế hoạch bài dạy, tài liệu và công cụ. Giáo viên tiếp tục dự giờ, phân tích kết quả rồi điều chỉnh nhiệm vụ và cách đánh giá.
Đây là hướng triển khai đáng chú ý: bắt đầu từ bài học cụ thể, thử nghiệm rồi cải tiến. Khi được tổ chức phù hợp, giáo dục STEM giúp học sinh hiểu vì sao cần học Toán và tự tin dùng kiến thức để tạo ra giải pháp. Đó là thước đo thuyết phục hơn việc chỉ hoàn thành thêm một sản phẩm.
