Hai lối đi, cùng gặp ở chất liệu dân gian
Ca sĩ trẻ hát dân ca là những nghệ sĩ đưa giai điệu, câu chuyện và bản sắc vùng miền vào cách trình diễn phù hợp với cảm nhận hôm nay, nhưng vẫn giữ được tinh thần của chất liệu truyền thống. Đặng Ngọc Anh và Nguyễn Thụy Hải Anh cho thấy hướng tiếp cận ấy không cần một công thức duy nhất: nền tảng thanh nhạc và lựa chọn cá nhân có thể mở ra hai màu sắc khác nhau.
Ngọc Anh giành giải Nhất dòng nhạc thính phòng tại Tiếng hát Hà Nội 2024; Hải Anh đoạt giải Nhất dòng nhạc nhẹ ở cuộc thi năm 2025. Cùng là quán quân Tiếng hát Hà Nội, nhưng một người trưởng thành từ kỹ thuật cổ điển, người kia gắn với phong cách nhạc nhẹ giàu năng lượng. Việc cả hai cùng tìm đến ca khúc mang âm hưởng dân gian tạo nên một đối chiếu đáng chú ý: truyền thống không chỉ thuộc về một kiểu giọng hay một lối hát.
Sự khác biệt ấy hiện rõ tại lễ khai mạc Lễ hội hoa tam giác mạch ở Tuyên Quang vào cuối tháng 10-2026. Ngọc Anh trình bày “Chợ tình Khâu Vai” và song ca với Nghệ sĩ Nhân dân Trọng Tấn trong “Tuyên Quang vươn lên”; Hải Anh thể hiện “Tự do như gió”, rồi kết hợp với Lưu Quốc Vượng trong liên khúc “Tinh hoa Việt Nam – Chào Tuyên Quang”. Đạo diễn Việt Đặng chọn hai giọng ca thuộc hai dòng nhạc để tạo cách diễn giải mới cho những ca khúc quen thuộc.
Kỹ thuật cổ điển và năng lượng nhạc nhẹ
Ngọc Anh tiếp cận âm nhạc dân gian Việt bằng lợi thế của người được đào tạo thanh nhạc cổ điển. Cô chú trọng kỹ thuật nhưng không dừng ở việc phô diễn giọng hát: cô tìm hiểu nội dung, sắc thái và bối cảnh của từng bài để chọn cách thể hiện phù hợp. Cách làm này giúp giọng soprano cao, ngọt và có độ sâu mà giảng viên Nguyễn Khánh Ly nhận xét ở cô trở thành phương tiện diễn đạt tinh tế, thay vì áp một khuôn hát cổ điển lên mọi chất liệu.
Hải Anh chọn hướng khác. Với giọng hát sáng, khỏe và giàu năng lượng, cô chú ý tinh thần ca khúc, cách phát âm và đường nét giai điệu trước khi đưa vào phần trình diễn cảm giác trẻ trung. Sức hút của những bài hát về miền núi, theo cô, nằm ở vẻ mộc mạc, chân thành và căn cước văn hóa. Điểm đáng giá không phải là làm cho dân ca nghe giống nhạc nhẹ, mà là để cá tính trẻ xuất hiện mà không làm phai đặc trưng truyền thống.
Hai lựa chọn cho thấy làm mới âm nhạc dân tộc bắt đầu từ cách hiểu bài hát, chứ không chỉ từ bản phối hay kỹ thuật sân khấu. Một bên dùng sự kiểm soát và độ tinh tế của thanh nhạc cổ điển; bên kia đưa vào nhịp cảm xúc tươi sáng của nhạc nhẹ. Khi nền tảng chuyên môn phục vụ câu chuyện vùng miền, khác biệt phong cách có thể làm chất liệu cũ thêm nhiều chiều, thay vì khiến nó mất gốc.
Đổi mới phải giữ được căn cước
Sự kết hợp của hai giọng ca tại một chương trình văn hóa cho thấy lựa chọn nghệ sĩ trẻ không chỉ nhằm tạo vẻ mới cho sân khấu. Ca khúc gắn với địa phương, khi được trình bày bằng những tiếng nói khác nhau, có thể giúp khán giả nghe lại câu chuyện văn hóa theo cách gần gũi hơn. Đạo diễn Việt Đặng xem việc đưa tài năng trẻ vào các chương trình văn hóa, lễ hội và lịch sử là tín hiệu tích cực; sự pha trộn giữa giọng hát cổ điển và phong cách nhạc nhẹ cũng có thể làm chương trình dễ tiếp cận hơn với người trẻ.
Dẫu vậy, trẻ hóa không đồng nghĩa với việc phủ một lớp hiện đại lên giai điệu truyền thống. Nếu chỉ thay cách phối khí hoặc lối trình diễn mà không hiểu phát âm, sắc thái và bối cảnh văn hóa, sự mới mẻ dễ thành trang trí. Điểm chung đáng tin cậy ở Ngọc Anh và Hải Anh là mỗi người đều bắt đầu từ việc tìm hiểu tinh thần ca khúc, rồi mới quyết định mình có thể thêm điều gì. Đó là cách đổi mới có giới hạn và có trách nhiệm.
Năm 2026 cũng đánh dấu bước tiếp theo của cả hai sau các giải thưởng: mỗi người đều ra mắt sản phẩm âm nhạc đầu tay. Ngọc Anh phát hành album “Gửi lại mùa thu” cùng MV “Sau những ngày yêu xa” vào đầu tháng 10; Hải Anh ra mắt album “Chạm vào giấc mơ” gồm 9 ca khúc và MV “Phố cổ” vài tháng sau cuộc thi. Những dự án riêng mở rộng không gian để hai ca sĩ trẻ hát dân ca và thử nghiệm bản sắc nghệ thuật ngoài sân khấu lễ hội. Thành công lâu dài sẽ phụ thuộc vào việc họ tiếp tục biến hiểu biết văn hóa thành lựa chọn âm nhạc thuyết phục.
Truyền thống cần người kể mới
Đặng Ngọc Anh và Nguyễn Thụy Hải Anh chưa đại diện cho một công thức chung để đưa dân ca đến công chúng trẻ; giá trị của họ nằm ở hai con đường không trùng nhau. Kỹ thuật cổ điển giúp Ngọc Anh xử lý sắc thái và chiều sâu, còn phong thái nhạc nhẹ cho Hải Anh một lối vào giàu sức sống. Cả hai cùng đặt câu hỏi quan trọng hơn chuyện phối khí: làm sao giữ được linh hồn bài hát khi người hát mang đến cá tính của thế hệ mình.
Nếu tiếp tục đặt sự tìm hiểu văn hóa ngang hàng với kỹ thuật biểu diễn, họ có thể góp phần làm âm nhạc dân gian Việt hiện diện tự nhiên hơn trong đời sống hôm nay. Khán giả mới không cần một phiên bản truyền thống bị làm phẳng cho dễ nghe; họ cần những cách kể mới đủ chân thành để khơi gợi tò mò về vùng đất, con người và bản sắc phía sau giai điệu. Đó mới là thước đo thuyết phục cho hành trình làm mới.
