Sinh hoạt chuyên môn giáo viên: từ hình thức sang công cụ đổi mới dạy học
Sinh hoạt chuyên môn giáo viên là chuỗi hoạt động trao đổi, nghiên cứu bài học, cập nhật chương trình và chia sẻ học liệu giữa giáo viên trong và giữa các nhà trường, được tổ chức định kỳ để gắn đào tạo kỹ năng giáo viên với chương trình hiện hành, từ đó nâng cao chất lượng dạy học và đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục 2026-2027. Từ góc độ quản lý, đây không còn là buổi họp tổ chuyên môn mang tính hình thức, mà phải trở thành không gian học tập nghề nghiệp thực thụ. Nếu vẫn coi sinh hoạt chuyên môn là thủ tục bắt buộc, giáo viên sẽ khó thích ứng với chương trình Giáo dục phổ thông 2018 và những đòi hỏi mới về năng lực số, ngoại ngữ, STEM. Vấn đề không phải có sinh hoạt hay không, mà là sinh hoạt kiểu gì và phục vụ ai.
Lâm Đồng: bỏ hành chính hóa, kéo sinh hoạt chuyên môn về lớp học
Điểm đáng chú ý ở Lâm Đồng là quyết định tổ chức sinh hoạt chuyên môn tại THCS, THPT và các cụm chuyên môn theo hướng “thiết thực, linh hoạt, không hành chính hóa” từ năm học 2026-2027. Đây là bước đi thẳng vào căn bệnh lâu năm: sinh hoạt chuyên môn nặng báo cáo, nhẹ lớp học. Hướng dẫn mới yêu cầu hoạt động này bám sát chương trình Giáo dục phổ thông 2018, nhiệm vụ năm học, kế hoạch giáo dục nhà trường và nhu cầu phát triển nghề nghiệp của giáo viên. Nội dung tập trung vào đổi mới phương pháp, hình thức dạy học, kiểm tra, đánh giá; nghiên cứu bài học, sinh hoạt chuyên đề, chia sẻ học liệu và tháo gỡ khó khăn trong quá trình dạy học, giáo dục. Việc khuyến khích mỗi môn học xây dựng 2 bài học nghiên cứu/năm và không xếp loại giờ dạy cho thấy quan điểm chuyển từ “chấm điểm” sang “giúp nhau tiến bộ” trong sinh hoạt chuyên môn.
Ở cấp cụm chuyên môn, mỗi môn học hoặc nhóm môn phải sinh hoạt ít nhất 2 lần/năm (vùng khó khăn ít nhất 1 lần) và phấn đấu xây dựng tối thiểu 1 chuyên đề hoặc sản phẩm chuyên môn dùng chung. Đây không phải con số “trang trí”: nếu thực hiện nghiêm, giáo viên sẽ có thêm diễn đàn thực tế để trao đổi về bài dạy, ngân hàng câu hỏi, công cụ đánh giá và kho học liệu số. Đáng chú ý, ngành giáo dục địa phương yêu cầu tăng cường ứng dụng công nghệ số và AI trong xây dựng kế hoạch bài dạy, tổ chức dạy học, kiểm tra đánh giá và hỗ trợ học sinh tự học, đồng thời đảm bảo an toàn dữ liệu và sử dụng AI có trách nhiệm. Quan điểm này cho thấy sinh hoạt chuyên môn giáo viên đang được xem như điểm khởi đầu của chuyển đổi số trong nhà trường, chứ không chỉ là nơi phổ biến văn bản.
Gia Lai: khi giáo viên chủ động trở thành trung tâm của đổi mới giáo dục 2026-2027
Trong khi Lâm Đồng cải cách cấu trúc sinh hoạt chuyên môn, Gia Lai lại cho thấy một mặt khác của đổi mới: giáo viên chủ động tự nâng cấp năng lực để bắt kịp yêu cầu mới. Từ 19 đến 21-8, Sở Giáo dục và Đào tạo tổ chức tập huấn cho cán bộ quản lý và giáo viên cốt cán nhằm triển khai chương trình giáo dục mầm non mới ở 15 trường tham gia thí điểm trong năm học 2026-2027. Nội dung tiếp cận tập trung vào “trẻ học được gì và làm được gì”, đòi hỏi giáo viên tăng quan sát, hướng dẫn và tạo cơ hội cho trẻ trải nghiệm chủ động. Ở bậc THCS, giáo viên được tập huấn sử dụng bộ sách giáo khoa thống nhất, qua đó hiểu cấu trúc, nội dung và cách dùng sách để tự xây dựng kế hoạch dạy học phù hợp. Theo chia sẻ của giáo viên, các khóa này giúp họ cập nhật kiến thức, phương pháp và yêu cầu mới, nhưng không thay thế trách nhiệm tự nghiên cứu, điều chỉnh phương pháp cho phù hợp học sinh từng lớp.
Điểm tích cực là đào tạo kỹ năng giáo viên được mở rộng sang STEM và năng lực số. Ngày 23-8, Sở phối hợp một trường đại học tổ chức tập huấn STEM cho 1.970 giáo viên: 630 ở tiểu học, 1.000 ở THCS và 340 ở THPT. Mục tiêu là 100% học sinh THPT trong tỉnh được tiếp cận giáo dục STEM theo chương trình 2018. Giáo viên cho biết họ không bị “trói” bởi thiết bị hiện đại: STEM có thể gắn với tình huống đời sống, vật liệu sẵn có, để học sinh tự làm, thử nghiệm và tìm giải pháp. Song song, các lớp tập huấn tích hợp giáo dục quốc phòng, an ninh vào các môn học, cùng yêu cầu nâng cao năng lực ngoại ngữ và kỹ năng số, đặt giáo viên vào vị thế “người học suốt đời” đúng nghĩa. Như một nhận định quotable: “Kiến thức từ tập huấn phải được áp dụng vào dạy học thực tế; cùng với chuyên môn, mỗi giáo viên cần duy trì tự học, nâng cao ngoại ngữ và kỹ năng số”.
Điều chỉnh phương pháp dạy học: thước đo thật của nâng cao chất lượng dạy học
Nếu sinh hoạt chuyên môn giáo viên chỉ dừng ở việc nghe phổ biến, mọi cải cách sẽ “chết” trên giấy. Điểm chung đáng mừng giữa Lâm Đồng và Gia Lai là đều buộc hoạt động này gắn chặt với việc đổi mới phương pháp dạy học và kiểm tra đánh giá. Ở Lâm Đồng, nội dung sinh hoạt tập trung vào nghiên cứu bài học, sinh hoạt chuyên đề, chia sẻ học liệu và tháo gỡ khó khăn dạy học. Ở Gia Lai, sau mỗi đợt tập huấn, các tổ chuyên môn được yêu cầu trao đổi, chia sẻ nội dung mới và cùng giải quyết vướng mắc trong triển khai. Giáo viên STEM tại tỉnh này cho biết họ hiểu rõ hơn cách xây dựng chủ đề, kết nối kiến thức và tổ chức hoạt động phù hợp điều kiện thực tế, trên cơ sở coi học sinh là người khám phá, không phải người chép mẫu. Đây chính là chuyển dịch cốt lõi: từ dạy “theo tài liệu” sang dạy “theo năng lực và trải nghiệm” của người học.
Tuy vậy, vẫn còn những câu hỏi phải đối diện: sinh hoạt cụm chuyên môn liệu có trở thành nơi chia sẻ thật hay lại là “họp mở rộng”? Kho học liệu số, ngân hàng câu hỏi và công cụ đánh giá được yêu cầu xây dựng ở Lâm Đồng có được cập nhật thường xuyên, hay chỉ tồn tại trên văn bản? Ở Gia Lai, việc đặt mục tiêu 100% học sinh tiếp cận STEM và yêu cầu giáo viên tăng cường ngoại ngữ, kỹ năng số rất dễ thành áp lực nếu nhà trường không đồng thời điều chỉnh thời khóa biểu, giảm tải hành chính và có cơ chế công nhận nỗ lực tự học của giáo viên. Cuối cùng, chất lượng giáo dục không được quyết định bởi số buổi sinh hoạt chuyên môn, mà bởi việc mỗi giáo viên sau sinh hoạt đã thay đổi cách dạy, cách kiểm tra và cách nhìn học sinh đến đâu.
Kỳ vọng mới: sinh hoạt chuyên môn trở thành không gian học nghề của giáo viên
Nhìn từ các động thái cải cách, có thể thấy sinh hoạt chuyên môn giáo viên đang được thiết kế lại thành không gian học nghề nghiêm túc: có nghiên cứu bài học, có sản phẩm chuyên môn dùng chung, có đào tạo kỹ năng giáo viên về STEM, ngoại ngữ, công nghệ số và AI. Nếu các địa phương kiên trì với định hướng không hành chính hóa, bảo đảm hoạt động gắn với lớp học và nhu cầu phát triển nghề nghiệp của giáo viên, sinh hoạt chuyên môn sẽ trở thành trục chính của đổi mới giáo dục 2026-2027. Ngược lại, nếu vẫn bị chi phối bởi thói quen báo cáo, phong trào, giáo viên sẽ tiếp tục “học trên giấy” trong khi học sinh phải đối mặt với chương trình mới bằng phương pháp cũ. Kỳ vọng ở đây không chỉ là thêm vài buổi họp, mà là một mô hình sinh hoạt nơi giáo viên được đối thoại thẳng thắn về bài dạy, được thử nghiệm phương pháp mới và được công nhận nỗ lực tự học.
Điều có thể khẳng định là: cải cách sinh hoạt chuyên môn không thể tách rời cải cách quản lý nhà trường và cách đánh giá giáo viên. Khi giờ dạy nghiên cứu không bị xếp loại, khi kho học liệu số được xem là sản phẩm chung, khi năng lực ngoại ngữ và số của giáo viên được nhìn nhận như tiêu chí phát triển nghề nghiệp chứ không phải gánh nặng bắt buộc, giáo viên sẽ có động lực thay đổi. Trong bối cảnh chương trình mới đòi hỏi cao về năng lực tổ chức học tập, đánh giá vì sự tiến bộ của học sinh, các địa phương như Lâm Đồng và Gia Lai đang đi đúng hướng: biến sinh hoạt chuyên môn thành “trường học của giáo viên”. Vấn đề còn lại là duy trì chất lượng, mở rộng thực hành tốt và bảo đảm mọi giáo viên đều có cơ hội tham gia với tiếng nói chuyên môn được tôn trọng.
