Đào tạo giáo viên phải bắt đầu từ công việc thực tế
Đào tạo giáo viên là quá trình trang bị kiến thức chuyên môn, năng lực sư phạm và kinh nghiệm thực hành để người học có thể tổ chức việc học phù hợp với nhu cầu của học sinh. Vì thế, cải cách không thể dừng ở việc sửa nội dung chương trình trên giấy: năng lực của giáo viên tương lai phải được thử thách trong lớp học và gắn với điều kiện dạy học cụ thể.
Tại Gia Lai, các cơ sở đào tạo sư phạm đang đổi mới chương trình, nâng chất lượng giảng dạy và chú trọng rèn kỹ năng nghề, kết nối lý thuyết với thực tiễn để sinh viên vững chuyên môn, biết thiết kế hoạt động học tập. Hướng đi này đáp ứng Chương trình giáo dục phổ thông 2018, vốn đòi hỏi giáo viên tổ chức cho học sinh phát triển năng lực chứ không chỉ truyền đạt kiến thức.
Đó là thay đổi đúng trọng tâm, nhưng cần được đánh giá bằng năng lực sinh viên thể hiện khi đứng lớp, không chỉ bằng đề cương hay số tiết thực hành. Chương trình mới chỉ có ý nghĩa khi người học biết điều chỉnh bài dạy theo học sinh và bối cảnh địa phương.
Chính sách tốt phải tháo gỡ vướng mắc có thật
Bộ Giáo dục và Đào tạo đang lấy ý kiến các cơ sở đào tạo để hoàn thiện Đề án nâng cao chất lượng đào tạo giáo viên, dự kiến trình Phó Thủ tướng trước ngày 31/12. Thứ trưởng Phạm Ngọc Thưởng nhấn mạnh đề án phải khả thi và xử lý vấn đề thực tế, thay vì dừng ở mục tiêu hình thức. Đây là nguyên tắc cần giữ: chính sách không thể tách khỏi điều kiện thực hành, năng lực giảng viên, tài chính và cơ hội việc làm sau tốt nghiệp.
Quy mô và kết quả của Trường Đại học Sư phạm - Đại học Đà Nẵng cho thấy cả năng lực lẫn những bài toán cần giải. Trường có hơn 13.000 người học, khoảng hai phần ba là sinh viên sư phạm; 73,6% giảng viên có trình độ tiến sĩ, tỷ lệ sinh viên sư phạm tốt nghiệp đúng hạn trên 90% và gần 84% người học làm đúng hoặc gần ngành đào tạo. Những con số này đáng ghi nhận, nhưng không xóa bỏ vướng mắc về đặt hàng giáo viên, dự báo nhu cầu và kết nối dữ liệu tuyển dụng.
Đổi mới sư phạm vì vậy phải đi cùng cơ chế sử dụng nhân lực. Nếu địa phương khó đặt hàng, còn trường khó dự báo nhu cầu, sinh viên có thể được đào tạo tốt nhưng phân bổ không đúng nơi, đúng môn đang thiếu.
Thực tập giúp thu hẹp khoảng cách giữa trường sư phạm và phổ thông
Một hướng đi có sức thuyết phục là đưa sinh viên vào môi trường phổ thông với vai trò chủ động hơn. Trường Đại học Sư phạm - Đại học Đà Nẵng phối hợp với ngành giáo dục và chính quyền thành phố xây dựng mạng lưới 81 cơ sở vệ tinh. Tại đây, sinh viên không chỉ dự giờ mà còn hỗ trợ giảng dạy, tham gia hoạt động chuyên môn và nghiên cứu cùng giáo viên phổ thông.
Cách làm ấy giúp người học tích lũy kinh nghiệm nghề nghiệp trước khi tốt nghiệp, đồng thời bổ sung sự hỗ trợ cho trường phổ thông. Quan trọng hơn, thực tập tạo cơ hội để trường sư phạm nhận phản hồi từ lớp học thật, rồi điều chỉnh cách đào tạo thay vì mặc định rằng một chương trình thống nhất sẽ phù hợp với mọi địa bàn.
Chính sách sắp tới được Thứ trưởng Phạm Ngọc Thưởng định hướng theo ba trụ cột: tư duy, thể chế và nguồn lực. Ba trụ cột chỉ phát huy tác dụng nếu được nối với thực hành sư phạm có chất lượng, điều kiện giảng dạy phù hợp và cơ chế phối hợp thường xuyên giữa cơ sở đào tạo với trường phổ thông.
Bồi dưỡng giáo viên là phần tiếp nối, không phải phương án chữa cháy
Đào tạo ban đầu không thể trang bị sẵn mọi năng lực mà nghề dạy học sẽ cần trong nhiều năm. Chương trình, sách giáo khoa, công nghệ và nhu cầu của học sinh thay đổi; do đó, khả năng tự học và tự nghiên cứu của giáo viên phải được hình thành từ khi còn là sinh viên, rồi tiếp tục được nuôi dưỡng trong quá trình công tác.
Các khóa bồi dưỡng chuyên môn, nghiệp vụ, hội thi giáo viên dạy giỏi, hội thảo chuyên đề và sinh hoạt chuyên môn đang được sử dụng để phát triển đội ngũ. Cùng với đó, chia sẻ học liệu số, ứng dụng công nghệ và xây dựng kế hoạch bài dạy theo hướng phát triển năng lực giúp giáo viên trao đổi kinh nghiệm, tránh đổi mới theo khuôn mẫu.
Bồi dưỡng giáo viên sẽ kém hiệu quả nếu chỉ là những đợt tập huấn ngắn hạn, tách khỏi khó khăn hằng ngày của lớp học. Hoạt động chuyên môn cần tạo điều kiện để giáo viên thử phương pháp, cùng đánh giá kết quả và điều chỉnh bài dạy. Khi học sinh được thảo luận, đặt câu hỏi, trải nghiệm và vận dụng kiến thức vào vấn đề địa phương, đổi mới mới trở thành điều các em cảm nhận được, chứ không chỉ là yêu cầu trong văn bản.
Cải cách chỉ thành công khi người thầy được chuẩn bị và đồng hành
Thước đo cuối cùng của đào tạo giáo viên không phải số lần điều chỉnh chương trình hay số lớp tập huấn, mà là chất lượng dạy và học trong từng trường. Muốn đạt điều đó, cải cách cần bắt đầu từ thực tiễn lớp học, đầu tư cho thực tập có hướng dẫn, xử lý bất cập về dự báo và bố trí nhân lực, đồng thời duy trì cơ hội bồi dưỡng gắn với công việc.
Các cơ sở tại Gia Lai đã cho thấy chương trình sư phạm có thể điều chỉnh để đáp ứng yêu cầu mới; những mô hình thực tập tại trường phổ thông cho thấy cách nối đào tạo với nghề nghiệp. Bước tiếp theo là biến các nỗ lực ấy thành chính sách khả thi và mạng lưới phát triển chuyên môn lâu dài. Khi người thầy được chuẩn bị sát thực tế và có điều kiện học hỏi liên tục, Chương trình giáo dục phổ thông mới mới có cơ hội đi vào lớp học một cách thuyết phục.
