Sinh hoạt chuyên môn giáo viên: Từ hình thức sang công cụ đổi mới
Sinh hoạt chuyên môn giáo viên là chuỗi hoạt động tập trung vào chia sẻ, nghiên cứu bài học, trao đổi kinh nghiệm và phát triển năng lực nghề nghiệp của giáo viên, được thiết kế có mục tiêu rõ ràng để nâng cao chất lượng dạy học, thay vì chỉ hoàn thành các thủ tục hành chính mang tính hình thức. Trong bối cảnh chuẩn bị cho năm học 2026-2027, Lâm Đồng và Gia Lai đang dùng sinh hoạt chuyên môn như “trục xoay” cho đổi mới phát triển giáo viên, gắn liền với chương trình Giáo dục phổ thông 2018, chuyển đổi số, STEM và yêu cầu nâng cao kỹ năng ngoại ngữ. Điểm đáng nói là cả hai địa phương đều chọn cách tổ chức thực chất, linh hoạt, giảm giấy tờ, tăng hoạt động chuyên môn sâu, coi sinh hoạt là không gian học tập chung chứ không còn là cuộc họp để nghe phổ biến chỉ đạo.
Lâm Đồng siết chuẩn sinh hoạt chuyên môn, mở rộng cụm trường
Sở Giáo dục và Đào tạo Lâm Đồng đã phát hành hướng dẫn mới về tổ chức sinh hoạt chuyên môn tại các cơ sở giáo dục THCS, THPT và sinh hoạt cụm chuyên môn, theo hướng thiết thực, linh hoạt, không hành chính hóa. Nói thẳng, đây là động thái “cắt bớt nghi lễ, trả lại chuyên môn” cho sinh hoạt tổ nhóm. Nội dung sinh hoạt phải bám sát chương trình Giáo dục phổ thông 2018, nhiệm vụ năm học, kế hoạch giáo dục nhà trường và nhu cầu phát triển nghề nghiệp của giáo viên.
Điểm nhấn mang tính bắt buộc là mỗi môn học được khuyến khích xây dựng ít nhất 2 bài học nghiên cứu trong năm, coi việc nghiên cứu bài học là hạt nhân của sinh hoạt chuyên môn thay vì dự giờ chấm điểm. Không xếp loại giờ dạy, nhấn mạnh tinh thần hỗ trợ, học tập lẫn nhau, đây là lựa chọn dứt khoát: nếu còn “chấm điểm” thì không thể có sinh hoạt chuyên môn giáo viên thực chất. Quan điểm này phù hợp với xu hướng đổi mới phát triển giáo viên, coi giáo viên là người học suốt đời chứ không chỉ là người bị đánh giá.
Cụm chuyên môn: Từ chia sẻ nội bộ tới mạng lưới hợp tác liên trường
Một thay đổi quan trọng ở Lâm Đồng là mở rộng mô hình sinh hoạt cụm chuyên môn, nhằm tăng cường phối hợp giữa các cơ sở giáo dục, chia sẻ học liệu, giải pháp chuyên môn và cùng giải quyết khó khăn. Thay vì mỗi trường “tự bơi”, các tổ chuyên môn được đặt vào một mạng lưới liên trường, nơi trách nhiệm và lợi ích gắn chặt: nếu một trường làm được chuyên đề tốt, các trường khác có thể dùng chung. Theo quy định, mỗi môn học, hoạt động giáo dục hoặc nhóm môn học trong cụm phải sinh hoạt ít nhất 2 lần mỗi năm; riêng cụm ở địa bàn khó khăn cũng phải tổ chức tối thiểu 1 lần. Đây là ngưỡng tối thiểu, nhưng nếu làm nghiêm túc, chỉ riêng yêu cầu tần suất đã đủ buộc các trường phải lên kế hoạch bài bản cho sinh hoạt chuyên môn giáo viên.
Mỗi cụm chuyên môn phấn đấu xây dựng ít nhất 1 chuyên đề hoặc sản phẩm chuyên môn dùng chung mỗi năm học. Cùng với đó là kho học liệu, học liệu số, ngân hàng câu hỏi, công cụ đánh giá và các sản phẩm chuyên môn khác. Hoạt động sinh hoạt có thể thực hiện trực tiếp, trực tuyến hoặc kết hợp, không làm phát sinh hồ sơ, sổ sách, báo cáo và thủ tục không cần thiết, ưu tiên lưu trữ, chia sẻ trên môi trường số. Quan điểm ở đây khá rõ: nếu sinh hoạt còn nặng giấy tờ thì sẽ giết chết động lực cải tiến; nếu chuyển lên môi trường số, chia sẻ mở, thì cụm chuyên môn sẽ trở thành một hệ sinh thái học tập chuyên nghiệp hơn là một cơ chế hình thức.
Gia Lai nâng cấp chương trình đào tạo giáo viên để đáp ứng yêu cầu mới
Tại Gia Lai, trọng tâm không nằm ở quy trình sinh hoạt tổ nhóm, mà ở việc thiết kế chương trình đào tạo giáo viên để đáp ứng những yêu cầu mới của năm học 2026-2027. Tỉnh có 15 trường mầm non tham gia thí điểm chương trình giáo dục mầm non mới trong năm học này. Từ ngày 19 đến 21-8, Sở Giáo dục và Đào tạo tổ chức tập huấn cho cán bộ quản lý và giáo viên cốt cán để chuẩn bị triển khai. Cách tiếp cận mới tập trung vào những gì trẻ học được và làm được, đòi hỏi giáo viên tăng quan sát, hướng dẫn và tạo cơ hội cho trẻ trải nghiệm chủ động. Đây là bước chuyển quan trọng: thay vì dạy theo “tiết mục”, giáo viên phải làm nhà thiết kế trải nghiệm học tập.
Ở bậc THCS, giáo viên được tập huấn sử dụng bộ sách giáo khoa thống nhất bắt đầu từ năm học 2026-2027; nội dung giúp giáo viên hiểu cấu trúc, nội dung, cách sử dụng sách để chủ động xây dựng kế hoạch và tổ chức dạy học phù hợp. Ngày 23-8, Sở phối hợp với một trường đại học tổ chức chương trình đào tạo STEM cho 1.970 giáo viên, gồm 630 giáo viên tiểu học, 1.000 giáo viên THCS và 340 giáo viên THPT. Đây là con số cho thấy Gia Lai không coi STEM là phong trào, mà là một phần cốt lõi trong chiến lược nâng cao kỹ năng giáo viên và phổ cập tiếp cận chương trình GDPT 2018.
Ngoại ngữ, chuyển đổi số và bài toán tự học của giáo viên
Một điểm đáng chú ý trong bức tranh Gia Lai là nhấn mạnh ngoại ngữ và kỹ năng số như điều kiện bắt buộc của đổi mới phát triển giáo viên. Bối cảnh dần đưa tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ hai trong nhà trường, cùng với tháng tự học tiếng Anh cho giáo viên do Bộ phát động, đã đặt thêm yêu cầu: giáo viên không chỉ giỏi chuyên môn, mà còn phải tự tin đọc tài liệu chuyên ngành, khai thác nguồn học liệu quốc tế và sử dụng công cụ công nghệ để dạy học. Theo Giám đốc Sở Phạm Văn Nam, đào tạo giáo viên phải thực hiện thường xuyên và gắn với thực tiễn giảng dạy; kiến thức thu được phải được áp dụng vào dạy học, song song với việc mỗi giáo viên duy trì tự học, nâng cao ngoại ngữ, kỹ năng số và khả năng ứng dụng công nghệ.
Ở chiều ngược lại, Lâm Đồng cũng yêu cầu tăng cường ứng dụng công nghệ số và AI trong xây dựng kế hoạch bài dạy, học liệu, tổ chức dạy học, kiểm tra, đánh giá, phân tích kết quả học tập và hỗ trợ học sinh tự học. Điều này đặt giáo viên trước hai lựa chọn: hoặc xem công nghệ và AI là gánh nặng mới, hoặc coi đó là công cụ mở rộng không gian sinh hoạt chuyên môn giáo viên, chia sẻ học liệu, cùng nhau xây dựng ngân hàng câu hỏi và sản phẩm chuyên môn chung. Thông điệp ngầm từ cả Lâm Đồng lẫn Gia Lai là rõ ràng: nếu giáo viên không chấp nhận tự học và đổi mới, mọi hướng dẫn, chương trình đào tạo giáo viên, hay mô hình cụm chuyên môn sẽ khó có hiệu quả.
