Đường ven biển Phú Quốc: Từ dự án 3.200 tỷ đồng đến câu chuyện cộng đồng
Dự án đường ven biển phía Tây đảo Phú Quốc là công trình giao thông đô thị dài khoảng 4,37km, gồm tuyến chính hơn 3,5km và các tuyến nhánh kết nối, với tổng mức đầu tư khoảng 3.200 tỷ đồng từ ngân sách tỉnh, kèm theo dự toán hơn 15,6 tỷ đồng dành riêng cho bồi thường, hỗ trợ và tái định cư các hộ dân bị ảnh hưởng, nhằm mở rộng kết nối, không gian biển công cộng và thúc đẩy phát triển du lịch, dịch vụ tại khu vực phía Tây đặc khu.
Điểm đáng chú ý của dự án 3.200 tỷ đồng không chỉ nằm ở quy mô hạ tầng giao thông Phú Quốc, mà ở cách chính quyền chọn phân bổ nguồn lực cho người dân trong diện giải tỏa. UBND đặc khu Phú Quốc đã phê duyệt hơn 15,6 tỷ đồng từ ngân sách tỉnh An Giang để thực hiện công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư phục vụ giải phóng mặt bằng dự án đường ven biển phía Tây đảo Phú Quốc. Quyết định này cho thấy việc mở đường không đơn thuần là vẽ lại bản đồ giao thông, mà còn là vẽ lại đời sống của cộng đồng ven biển. Câu hỏi đặt ra: 15,6 tỷ đồng là mức đầu tư xã hội đủ tương xứng với một dự án hạ tầng có kinh phí 3.200 tỷ đồng hay chưa?
Khung bồi thường, tái định cư: Con số 15,6 tỷ nói lên điều gì?
Theo quyết định của UBND đặc khu Phú Quốc, toàn bộ hơn 15,6 tỷ đồng bồi thường tái định cư cho dự án đường ven biển Phú Quốc được bố trí từ nguồn ngân sách tỉnh An Giang, thực hiện trong giai đoạn 2025-2029 để phục vụ giải phóng mặt bằng. Về mặt quy trình, Ban Bồi thường, hỗ trợ tái định cư có trách nhiệm quản lý nguồn vốn, ký hợp đồng với đơn vị đủ năng lực, tổ chức đấu thầu và lập hồ sơ tạm ứng theo quy định. Bộ khung này thể hiện một cách tiếp cận tương đối bài bản: tiền bồi thường được định vị rõ, trách nhiệm quản lý được giao cụ thể, giai đoạn thực hiện có mốc thời gian. Tuy vậy, phạm vi bài toán xã hội vẫn vượt xa những câu chữ hành chính; người dân quan tâm đến tiêu chí tính toán thiệt hại, đến khả năng họ có được nơi ở mới tốt hơn hay chỉ là sự "đền bù cho qua chuyện".
Trong tương quan với tổng mức đầu tư khoảng 3.200 tỷ đồng của dự án, khoản 15,6 tỷ đồng cho bồi thường tái định cư là một tỷ lệ khá nhỏ về mặt tuyệt đối. Câu trích dẫn đáng nhớ ở đây là: "UBND đặc khu Phú Quốc (tỉnh An Giang) đã phê duyệt dự toán hơn 15,6 tỷ đồng để thực hiện công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư". Con số đó vừa là cam kết, vừa là thước đo để dư luận đánh giá mức độ coi trọng quyền lợi người dân. Nếu quá trình xác định giá đất, tài sản không minh bạch, hoặc chi phí di chuyển, thiết lập cuộc sống mới bị bỏ qua, thì ngay cả một khoản tiền có vẻ "hào phóng" trên giấy cũng có thể trở nên thiếu thuyết phục trong thực tế.
Tuyến đường 4,37km và chiến lược hạ tầng giao thông Phú Quốc
Về kỹ thuật, đường ven biển phía Tây đảo Phú Quốc được thiết kế theo tiêu chuẩn đường đô thị, với 4 làn xe ô tô, 2 làn xe thô sơ, mặt đường rộng 30m, tải trọng trục thiết kế 10 tấn, tốc độ 50km/h. Tổng chiều dài các tuyến thuộc dự án khoảng 4,37km, trong đó tuyến chính dài hơn 3,5km, bắt đầu từ nút giao đường Trần Phú và kết thúc tại điểm giao với đường ĐT.975B, đoạn Dương Đông - Cửa Cạn - Gành Dầu. Cùng với đó, dự án đầu tư thêm ba tuyến nhánh kết nối, nhằm hoàn thiện mạng lưới giao thông khu vực phía Tây. Nhìn tổng thể, đây rõ ràng là một mảnh ghép trong chiến lược mở rộng hạ tầng giao thông Phú Quốc, kết nối các khu vực chính của đặc khu, chứ không phải một công trình đơn lẻ.
Năm nút giao chính của tuyến đường — Cách Mạng Tháng Tám, Trần Phú, hai đường quy hoạch nối ra Trần Phú và khu 67,5ha, cùng nút giao với đường Dương Đông - Cửa Cạn — cho thấy tầm nhìn ưu tiên kết nối các trục phát triển đô thị và du lịch. Khi hoàn thành, tuyến đường được kỳ vọng nâng cao khả năng kết nối giao thông, tạo thêm điều kiện khai thác quỹ đất, thúc đẩy phát triển đô thị, dịch vụ và du lịch trên địa bàn. Nếu được thực hiện đúng tiến độ 2025-2029, đường ven biển Phú Quốc phía Tây có thể trở thành một trục động lực mới, song song với các tuyến hiện hữu, giảm tải cho trung tâm Dương Đông và mở ra các tiểu vùng phát triển mới dọc bờ biển.
Không gian biển công cộng: Ai được hưởng lợi từ tuyến đường mới?
Một trong những điểm được nhấn mạnh là dự án đường ven biển phía Tây đảo Phú Quốc khi hoàn thành sẽ mở ra không gian biển công cộng, góp phần phát triển kinh tế, du lịch và hoàn thiện hạ tầng giao thông nội đảo. Trên lý thuyết, khái niệm "không gian biển công cộng" là tín hiệu tích cực: người dân địa phương có thêm lối tiếp cận biển, du khách có thêm lựa chọn trải nghiệm, và quỹ đất ven biển được sử dụng theo hướng khai thác dịch vụ. Tuy nhiên, câu chuyện hưởng lợi không bao giờ phẳng. Nếu mặt đường rộng 30m với 4 làn ô tô biến khu vực ven biển thành một dải giao thông tốc độ 50km/h, thì ranh giới giữa "không gian công cộng" và "hành lang giao thông" rất dễ bị mờ đi.
Cộng đồng bị giải tỏa để nhường chỗ cho đường ven biển Phú Quốc phía Tây cần được nhìn nhận không chỉ là đối tượng bồi thường, mà là đối tác phát triển. Việc mở đường phải trả lời được câu hỏi: người dân bản địa có được tiếp cận không gian biển mới, có cơ hội tham gia chuỗi dịch vụ du lịch, hay quỹ đất sau giải phóng sẽ chủ yếu phục vụ các dự án thương mại, nghỉ dưỡng? Khi tuyến đường giúp khai thác quỹ đất và thúc đẩy đô thị, thì lợi ích kinh tế không nên chỉ chảy về phía các nhà đầu tư tương lai, mà phải trở lại với chính những người đã hy sinh không gian sống ban đầu để tạo nên tuyến đường đó.
Để dự án 3.200 tỷ đồng thành hạ tầng chung, không thành ranh giới chia cắt
Dự án đường ven biển phía Tây đảo Phú Quốc được xác định là một trong những công trình giao thông, hạ tầng quan trọng trên địa bàn đặc khu rộng lớn này. Tầm quan trọng đó mang theo trách nhiệm tương xứng: 3.200 tỷ đồng đầu tư hạ tầng giao thông Phú Quốc không thể chỉ được đo bằng km đường, số làn xe hay tốc độ thiết kế. Chất lượng của dự án sẽ được kiểm chứng qua việc người dân bị ảnh hưởng có được tái định cư ổn định, hạ tầng kết nối nội đảo có thực sự được hoàn thiện, và không gian biển công cộng có thuộc về số đông, chứ không thu hẹp vào những khu vực có rào chắn. Nếu 15,6 tỷ đồng bồi thường tái định cư được sử dụng minh bạch, có đối thoại, có lắng nghe, thì dự án sẽ tiến gần hơn đến mục tiêu trở thành hạ tầng chung.
Thời gian thực hiện dự án từ 2025 đến 2029 cho thấy chính quyền có khoảng bốn năm để chứng minh rằng cách làm hạ tầng mới tại Phú Quốc là phát triển đi cùng công bằng xã hội, chứ không phải phát triển đi trước và cộng đồng phải cố gắng chạy theo. Kết luận hợp lý cho thời điểm này là: đường ven biển Phú Quốc phía Tây là cơ hội lớn, nhưng thành quả lớn chỉ xuất hiện nếu quá trình bồi thường tái định cư được coi là hạng mục chính, chứ không phải dòng chú thích nhỏ trong một dự án 3.200 tỷ đồng.
