Tái định cư Phú Quốc: không chỉ là con số 4.600 nền đất
Tái định cư Phú Quốc là tổng thể các chính sách đất đai, bồi thường và hỗ trợ chỗ ở mới cho người dân bị thu hồi đất phục vụ phát triển đô thị, hạ tầng và các dự án lớn, trong đó trọng tâm là bố trí đất ở, nhà ở xã hội và cấp sổ đỏ tái định cư kèm theo cam kết ổn định lâu dài quyền lợi của người bị giải tỏa. Trong các buổi đối thoại đầu tháng 8, Chủ tịch UBND đặc khu Phú Quốc Trần Minh Khoa khẳng định địa phương đã chuẩn bị khoảng 4.600 nền đất tái định cư tại An Thới, Hồ Suối Lớn và Ngã ba Bãi Vòng, đủ cho tất cả các trường hợp đủ điều kiện. Việc chủ động quỹ đất cho thấy chính quyền chọn cách đi thẳng vào gốc rễ bức xúc lâu nay: người dân chỉ tin vào giải phóng mặt bằng khi họ nhìn được nền đất và sổ đỏ rõ ràng, thay vì những lời hứa chung chung.
Hai phương án tái định cư: linh hoạt nhưng phải minh bạch
Điểm sáng dễ nhận thấy trong chính sách tái định cư Phú Quốc là hai phương án lựa chọn rõ ràng: nhận đất nền tái định cư hoặc chuyển sang nhà ở xã hội, chung cư. Với phương án nhận đất nền, người dân được miễn tiền sử dụng đất, chỉ thanh toán chi phí hạ tầng và giải phóng mặt bằng do Nhà nước đầu tư, kèm cơ chế ghi nợ và trả chậm khi gặp khó khăn tài chính. Đây là cách thiết kế chính sách đất đai mang tính chia sẻ rủi ro, giúp hộ dân không bị "sốc" tài chính khi vừa mất đất sản xuất vừa phải dựng lại cuộc sống mới. Tuy vậy, sự linh hoạt chỉ có ý nghĩa nếu đi cùng minh bạch: mức tính chi phí, tiến độ hoàn thiện hạ tầng, và điều kiện cấp sổ đỏ tái định cư cần được công bố chi tiết, tránh cảm giác người dân phải ký nhận một "tờ giấy trắng".
Hạ tầng dở dang và sổ đỏ chậm trễ: bài học phải khép lại
Những bức xúc lớn nhất hiện nay không nằm ở quyết định thu hồi đất, mà ở ký ức về các khu tái định cư Hòn Thơm, An Thới, Suối Lớn với hạ tầng dang dở và sổ đỏ kéo dài nhiều năm. Chính quyền thừa nhận hai khu Hòn Thơm (4ha) và An Thới (7,3ha) chậm hoàn thiện do nhà đầu tư cũ không đầu tư đồng bộ, và cam kết khẩn trương xử lý để cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho người dân ngay trong tháng 8/2026. Câu hỏi đặt ra là: người dân có tin vào mốc thời gian mới này sau khi đã chờ đợi quá lâu? Câu trả lời phụ thuộc vào khả năng biến cam kết thành hành động nhìn thấy được: đường điện, nước, thoát nước đúng tiến độ; thủ tục cấp sổ đỏ tái định cư được rút gọn; và mọi bước đi được công khai theo từng khu, từng lô, thay vì thông tin chung chung ở hội trường.
Đất đồng sở hữu, sổ chung: nút thắt pháp lý quyết định sự công bằng
Phần khó nhất của bài toán tái định cư Phú Quốc nằm ở đất đồng sở hữu, sổ chung và nhà xây trên đất nông nghiệp chưa tách thửa. Đây là các trường hợp không phù hợp khuôn mẫu pháp lý hiện hành, nhưng lại phản ánh thực tế tài sản và sinh kế của người dân. Chính quyền tuy khẳng định "tạo điều kiện tối đa để bảo đảm quyền lợi chính đáng" và sẽ sớm họp liên ngành để thống nhất cách xử lý, song chưa đưa ra tiêu chí cụ thể cho từng nhóm hộ. Với các dự án phục vụ APEC, địa phương đã đề xuất cơ chế đặc thù để hỗ trợ tái định cư cho nhà xây trên đất nông nghiệp chưa tách thửa – một hướng đi tiến bộ, thừa nhận sai lệch giữa thực tế sử dụng đất và giấy tờ. Vấn đề là phải mở rộng tư duy này ra ngoài phạm vi APEC, bởi lẽ sự công bằng của chính sách đất đai không thể phụ thuộc vào việc người dân có nằm trong một dự án lớn hay không.
Đối thoại trực tiếp và cam kết tiến độ: đủ để củng cố niềm tin?
Việc Chủ tịch UBND đặc khu trực tiếp đối thoại với các hộ dân ngày 1/8 và 6/8 cho thấy một thay đổi quan trọng: thay vì chỉ ban hành văn bản, lãnh đạo chấp nhận nghe phản biện về chính sách bồi thường, giải phóng mặt bằng và tái định cư. Chính quyền đặt ra mốc ba tháng để người dân xây nhà và di dời tài sản kể từ khi nhận tiền bồi thường, đồng thời yêu cầu phối hợp kiểm đếm, bàn giao mặt bằng đúng tiến độ. Đây là cách tiếp cận hai chiều: Nhà nước cam kết thời gian, người dân cam kết hợp tác. Tuy nhiên, để cơ chế này thực sự công bằng, phải song song bảo đảm đủ thời gian chuyển đổi sinh kế, hỗ trợ thêm cho hộ yếu thế, và nhất quán trong việc cấp sổ đỏ tái định cư. Kết luận ở thời điểm hiện tại: Phú Quốc đang đi đúng hướng với quỹ đất lớn và đối thoại trực tiếp, nhưng niềm tin của người dân chỉ được củng cố khi từng nền đất, từng cuốn sổ đỏ hiện ra đúng như lời hứa.
