Đường ven biển: tham vọng mở không gian phát triển, nhưng không phải con đường trải toàn cát vàng
Các dự án đường ven biển là những công trình giao thông chạy dọc bờ biển, kết nối các đô thị và khu vực ven biển, đồng thời mở rộng không gian phát triển kinh tế, du lịch và sử dụng đất, nhưng đi kèm là những thách thức lớn về san lấp vật liệu xây dựng, bảo vệ môi trường và quản trị đầu tư trong dài hạn. Hai dự án đường ven biển Phan Thiết và tuyến đường bộ ven biển tại tỉnh có đường bờ biển ngắn nhất cả nước đang là minh chứng rõ nét cho tham vọng đó. Một bên là lấn biển, xây cầu qua sông để tạo điểm nhấn kiến trúc; bên kia là nỗ lực biến 32km bờ biển ít ỏi thành động lực tăng trưởng mới.
Đường ven biển Phan Thiết 10.000 tỷ: lấn biển không chỉ là chuyện đổ thêm cát
Dự án đường ven biển Phan Thiết dài khoảng 14,6km, đi qua các phường Phú Thủy, Phan Thiết và Tiến Thành, đang được lập hồ sơ đề xuất theo phương thức PPP với hợp đồng BT. Tuyến đường có điểm đầu tại vòng xoay 706B và điểm cuối giao với ĐT.719, quy mô 6 làn xe, vận tốc thiết kế 80km/giờ, tổng vốn dự kiến khoảng 10.000 tỷ đồng. Đây không chỉ là một tuyến giao thông mới, mà là dự án lấn biển Phú Thủy và xây thêm cây cầu thứ 5 bắc qua sông Cà Ty, nhằm mở rộng không gian phát triển về phía biển, tăng kết nối liên vùng và nâng giá trị quỹ đất ven biển. Nói cách khác, đường ven biển Phan Thiết là công cụ tái định hình cấu trúc đô thị, chứ không chỉ là vài chục km mặt đường.
Chính vì tham vọng đó, bài toán san lấp vật liệu xây dựng trở thành điểm nghẽn phải giải quyết sớm. Sở Nông nghiệp và Môi trường được giao nghiên cứu, xác định nguồn vật liệu san lấp phù hợp, trong đó yêu cầu đánh giá khả năng tận dụng lượng cát dư thừa từ các công trình, dự án đô thị và khu vực khai thác liên quan. Các đơn vị phải nghiên cứu phương án bơm, vận chuyển cát, xác định mỏ cung cấp tuân thủ pháp luật, ổn định nguồn vật liệu và giảm chi phí xây lắp. Câu chuyện ở đây là: nếu khâu vật liệu không được tính toán kỹ, dự án 10.000 tỷ đồng có nguy cơ đội vốn, chậm tiến độ và tạo áp lực lên môi trường biển – điều mà một thành phố du lịch như Phan Thiết không thể xem nhẹ.
Tuyến đường bộ ven biển hơn 23km tại tỉnh có bờ biển ngắn nhất: vốn lớn, tiến độ gấp, rủi ro không nhỏ
Ở phía Tây Nam, tỉnh có đường bờ biển ngắn nhất Việt Nam – khoảng 32km – lại muốn xây tuyến đường bộ ven biển dài khoảng 23,6km, đoạn qua địa phận Tiền Giang cũ kết nối với Long An cũ và Bến Tre cũ. Dự án đã được Thủ tướng phê duyệt đề xuất và Hội đồng nhân dân tỉnh phê duyệt chủ trương đầu tư, với tổng mức hơn 7.095 tỷ đồng. Tuyến này được đầu tư hai giai đoạn: giai đoạn 1 xây đường cấp III đồng bằng, 2 làn xe cơ giới; giai đoạn 2 mở rộng lên 4 làn, kèm cầu Bến Chùa dài khoảng 2,17km và 4 cầu trung, nhỏ. Với một địa phương trước đây không có biển, việc dồn nguồn lực lớn vào dự án đường ven biển là lựa chọn mang tính chiến lược: biến lợi thế mới hình thành thành trục phát triển kinh tế, công nghiệp và dịch vụ.
Thách thức ở đây lại nằm ở tiến độ và năng lực quản lý dự án. Kế hoạch đặt ra rất tham vọng: phê duyệt báo cáo nghiên cứu khả thi trong tháng 10/2026, ký hiệp định vay vốn, hoàn thành giải phóng mặt bằng trong quý IV/2026, khởi công quý I 2027 và hoàn thành vào quý IV/2030. Phó Chủ tịch UBND tỉnh yêu cầu các đơn vị khẩn trương xây dựng tiến độ chi tiết, thống nhất phương án đấu thầu rộng rãi trong nước và quốc tế, bảo đảm công khai, minh bạch, công bằng và rút ngắn thời gian thực hiện. Đồng thời, địa phương đề nghị ngân hàng phát triển khu vực hỗ trợ tư vấn thủ tục đấu thầu quốc tế, giới thiệu đơn vị thiết kế, thẩm định có kinh nghiệm và cử chuyên gia giám sát. Nói thẳng, nếu khâu chuẩn bị và đấu thầu không được xử lý chuyên nghiệp, mục tiêu khởi công quý I 2027 sẽ chỉ là mốc trên giấy.
Vật liệu, môi trường và quản trị: ba đường gân quyết định thành bại của hơn 17.000 tỷ đồng
Khi đặt hai dự án cạnh nhau, điểm chung nổi bật không phải là chiều dài tuyến hay quy mô làn xe, mà là những bài toán nền tảng: vật liệu, môi trường và quản trị. Đường ven biển Phan Thiết buộc phải tính kỹ nguồn cát san lấp, từ việc tận dụng cát dư thừa đến tổ chức bơm, vận chuyển và khai thác mỏ hợp pháp. Tuyến đường bộ ven biển hơn 23km lại đối mặt với áp lực tiến độ, yêu cầu phối hợp nhiều bên, từ cơ quan tỉnh đến tổ chức tài chính quốc tế, cùng hệ thống đấu thầu phức tạp. Cả hai đều đang ở giai đoạn chuẩn bị hồ sơ, nghiên cứu khả thi – giai đoạn thường ít được công chúng chú ý, nhưng lại quyết định phần lớn khả năng thành công của dự án hạ tầng.
Tổng mức đầu tư của hai dự án đã vượt 17.000 tỷ đồng, cho thấy cam kết mạnh mẽ của các địa phương đối với phát triển không gian ven biển. Nhưng tiền nhiều không đồng nghĩa với hiệu quả cao nếu ba đường gân nói trên không được xử lý thấu đáo. Vật liệu san lấp thiếu quy hoạch sẽ kéo theo khai thác cát tràn lan, xói lở bờ biển, mất lòng tin người dân. Đấu thầu thiếu minh bạch sẽ làm chậm tiến độ, tăng chi phí và dễ phát sinh tranh chấp. Các đánh giá môi trường sơ sài sẽ biến đường ven biển thành tác nhân phá vỡ hệ sinh thái, thay vì là trục phát triển bền vững. Nói cách khác, thách thức thực sự không nằm ở việc có khởi công được vào quý I 2027, mà ở chỗ sau 2030, những tuyến đường này sẽ là tài sản hay gánh nặng của vùng ven biển.
