Hội họa bước vào trung tâm ngoại giao: định nghĩa một “ngôn ngữ” mới
Triển lãm hội họa Việt Nam - Thái Lan là một hoạt động giao lưu nghệ thuật, trong đó hơn 100 tác phẩm của các họa sĩ hai nước được trưng bày tại Bảo tàng nghệ thuật Đại học Khon Kaen, dùng ngôn ngữ màu sắc và đường nét để kỷ niệm 50 năm quan hệ ngoại giao và củng cố cầu nối văn hóa giữa nhân dân hai bên thông qua nghệ thuật cổ điển. Điều đáng nói ở đây không phải số lượng tranh, mà là cách hội họa được đặt vào trung tâm của một câu chuyện ngoại giao. Khi các nhà ngoại giao chọn triển lãm hội họa Việt Nam làm điểm nhấn trong chuỗi sự kiện mừng 50 năm quan hệ ngoại giao Thái Lan, họ gửi đi thông điệp rõ ràng: ngoại giao không chỉ diễn ra trên bàn đàm phán, mà còn trên những bức tranh, trước mắt công chúng. Nếu không nhìn nhận nghệ thuật như một ngôn ngữ ngoại giao, chúng ta sẽ bỏ lỡ một kênh truyền thông giá trị, tinh tế và khó thay thế.
Khon Kaen: Tại sao một bảo tàng đại học lại trở thành “diễn đàn ngoại giao”?
Triển lãm hội họa Việt Nam - Thái Lan khai mạc ngày 18/8 tại Bảo tàng nghệ thuật thuộc Đại học Khon Kaen, vùng Đông Bắc Thái Lan. Đây không chỉ là lựa chọn địa điểm, mà là lựa chọn cách tiếp cận: đặt ngoại giao vào không gian học thuật, nơi có Phó Thống đốc tỉnh, lãnh đạo trường đại học, 50 họa sĩ Việt Nam và Thái Lan cùng đông đảo giảng viên, sinh viên, kiều bào và bạn bè quốc tế tham dự. Khi triển lãm hội họa Việt Nam xuất hiện trong một bảo tàng đại học, ngoại giao được kéo gần với giới trẻ, với đời sống thường ngày, thay vì mắc kẹt trong các hội trường nghi thức. Nghi thức cắt băng khai mạc, phát biểu của Tổng Lãnh sự, sự hiện diện của đại diện nước thứ ba như Lào, tất cả cho thấy người ta đang coi tranh vẽ là phông nền và đồng thời là nội dung cho một cuộc đối thoại khu vực mới. Cách lựa chọn này thể hiện quan điểm: muốn quan hệ ngoại giao Thái Lan với Việt Nam có chiều sâu, phải đi qua không gian tri thức và công chúng.
Những bức tranh như "cuộc đối thoại không cần phiên dịch"
Điểm độc đáo của triển lãm không nằm ở các buổi phát biểu, mà ở chính những tác phẩm được sáng tác ngay trong quá trình giao lưu giữa các họa sĩ hai nước, ghi lại kỷ niệm và cảm xúc về tình bạn, hành trình khám phá cảnh sắc và con người Thái Lan. Những bức tranh ấy được ví như những "cuộc đối thoại không cần phiên dịch", bởi chúng dùng màu sắc và đường nét để kể câu chuyện hữu nghị giữa hai quốc gia. Trong mắt người xem, nghệ thuật cổ điển ở đây không còn là di sản tĩnh nằm trong khung, mà là phương tiện đối thoại sống động: một họa sĩ Việt Nam vẽ về Thái Lan, một họa sĩ Thái Lan vẽ về Việt Nam. Cảm xúc về ruộng đồng, thành phố, về gương mặt người dân đều trở thành lời chào bằng hội họa. Triển lãm hội họa Việt Nam theo cách đó đang biến quan hệ ngoại giao Thái Lan – Việt Nam thành trải nghiệm thẩm mỹ, nơi mỗi bức tranh thay cho một lá thư hữu nghị.
Từ tranh vẽ tới hợp tác thể chế: khi cầu nối văn hóa được “cố định hóa”
Nếu chỉ dừng ở vài ngày trưng bày, triển lãm sẽ dễ trở thành một sự kiện đẹp nhưng chóng qua. Tuy nhiên, dịp này, Đại học Khon Kaen đã ký kết biên bản ghi nhớ với Ban Vận động Mỹ thuật và Ngoại giao văn hóa Việt Nam và Trường Đại học Sư phạm Nghệ thuật Trung ương, mở ra các chương trình hợp tác, trao đổi kinh nghiệm sáng tác và giáo dục nghệ thuật trong tương lai. Đây là bước chuyển quan trọng: cầu nối văn hóa được thể chế hóa, có cam kết, có lộ trình. Trong bối cảnh quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện giữa hai nước ngày càng sâu sắc, việc tăng cường giao lưu văn hóa và nghệ thuật được đánh giá là có vai trò nuôi dưỡng sự hiểu biết, tin cậy và tình cảm giữa nhân dân hai nước. Nói cách khác, tranh vẽ là phần nhìn thấy được của ngoại giao văn hóa, còn các thỏa thuận hợp tác là phần rễ. Một triển lãm nếu không dẫn tới các cơ chế hợp tác dài hạn thì chỉ là một lời chúc mừng; còn khi gắn với giáo dục, nó trở thành nền tảng cho những thế hệ nghệ sĩ – và công dân – hiểu nhau hơn.
Bài học từ Pakistan: văn chương và hội họa cùng mở rộng ngoại giao mềm
Chiến lược dùng nghệ thuật làm cầu nối văn hóa không chỉ diễn ra tại Thái Lan. Cùng ngày 18/8, tại Pakistan, Đại sứ quán Việt Nam tổ chức lễ ra mắt tập thơ “Nhật ký trong tù” của Chủ tịch Hồ Chí Minh bằng tiếng Urdu và tiếng Anh, tại Viện Hàn lâm Văn học Pakistan. Việc tác phẩm được dịch sang ngôn ngữ quốc gia được hơn 170 triệu người Pakistan sử dụng đã mở ra cơ hội để thế hệ trẻ tại đây hiểu rõ hơn về Hồ Chí Minh và về Việt Nam, qua đó tăng cường tình đoàn kết, hữu nghị, hợp tác và sự hiểu biết lẫn nhau giữa nhân dân hai nước. Nếu triển lãm hội họa Việt Nam – Thái Lan dùng hình ảnh để tạo cầu nối văn hóa, thì sự kiện văn học ở Pakistan dùng ngôn từ để xây dựng ngoại giao mềm. Cả hai cùng nằm trong các đề án tôn vinh lãnh tụ, kỷ niệm những mốc lịch sử quốc gia, nhưng điều quan trọng hơn là cho thấy quan điểm nhất quán: ngoại giao bền vững phải đi cùng di sản nghệ thuật và văn học, đưa chúng đến với khán giả quốc tế bằng chính ngôn ngữ của họ.
Kết luận: Ngoại giao bằng hội họa là con đường không thể quay lưng
Nhìn từ triển lãm hội họa Việt Nam - Thái Lan tại Khon Kaen và sự kiện “Nhật ký trong tù” ở Pakistan, có thể thấy nghệ thuật đang được đặt đúng vị trí trong chính sách đối ngoại. Tổng Lãnh sự tại Khon Kaen đã nhấn mạnh văn hóa luôn là cây cầu đặc biệt, kết nối con người và lan tỏa các giá trị nhân văn, tinh thần đoàn kết, hữu nghị. Vấn đề không còn là “có nên” dùng nghệ thuật trong ngoại giao hay không, mà là “dùng đến mức nào” và “có đủ kiên trì để xây cầu văn hóa dài hạn hay không”. Khi hơn 100 bức tranh, hàng trăm độc giả Pakistan, các trường đại học và viện nghiên cứu cùng bước vào cuộc chơi ngoại giao mềm, chúng ta thấy một điều rõ ràng: ngoại giao không chỉ thuộc về các bản tuyên bố, mà thuộc về cách một quốc gia kể câu chuyện về mình. Trong câu chuyện đó, hội họa và văn chương không phải phần minh họa; chúng chính là nội dung.
