Dự án đường ven biển Huế: bước ngoặt kết nối và phát triển
Dự án đường bộ ven biển qua TP Huế và cầu vượt cửa biển Thuận An là tuyến hạ tầng giao thông Huế có tổng chiều dài gần 7,8km và vốn đầu tư 2.400 tỷ đồng, được kỳ vọng tạo kết nối chiến lược giữa khu vực nội đô, dải ven biển và các tuyến quốc lộ hiện hữu, qua đó nâng cao năng lực vận tải, thu hút du lịch và thúc đẩy phát triển đô thị Huế theo hướng mở ra biển. Dự án có điểm đầu tại nút giao quốc lộ 49B - cầu Tam Giang và điểm cuối tại nút giao quốc lộ 49A - quốc lộ 49B, trong đó cầu vượt Thuận An dài khoảng 2,36km, phần tuyến đường ven biển dài khoảng 5,3km. Được khởi công ngày 24/3/2022 với kế hoạch hoàn thành vào 23/3/2025, dự án đã phải kéo dài tiến độ do vướng mặt bằng, cho thấy cái giá quản trị không nhỏ của những công trình quy mô lớn.
Ở góc độ tích cực, tuyến đường ven biển Huế và cầu vượt Thuận An sẽ thay đổi cách thành phố tổ chức không gian phát triển: từ cấu trúc “quay lưng ra biển” sang tiếp cận dải ven biển như một trục động lực mới. Khi dải đô thị kết nối thuận lợi với biển và đầm phá, tư duy quy hoạch du lịch, logistics, thậm chí cả kinh tế đêm sẽ có nền tảng hạ tầng để triển khai. Nhưng chính quy mô 2.400 tỷ đồng và chiều dài gần 7,8km cũng đặt ra áp lực quản lý vận hành sau này: từ kiểm soát tải trọng, an toàn giao thông đến bảo vệ cảnh quan và không gian công cộng ven biển đi kèm. Nếu Huế coi tuyến này là biểu tượng phát triển, thành phố phải chuẩn bị một “bộ công cụ quản lý” đủ mạnh, tránh lặp lại kịch bản xây xong mới lo chấn chỉnh như một số hạng mục khác.
Đường đi bộ ven sông Như Ý: không gian công cộng rộng mở và những vết nứt sớm
Song song với đường ven biển Huế, thành phố vừa hoàn thành tuyến đường đi bộ và kè sông Như Ý với tổng mức đầu tư hơn 267 tỷ đồng, dài khoảng 1,6km từ Đập Đá đến cầu Vân Dương, qua phường Thuận Hóa và Vỹ Dạ. Tuyến này được lát đá granite, có lan can thép không gỉ sơn tĩnh điện, bãi đỗ xe hơn 1.300m², cầu vòm dài 36m và 11 bến nước, rõ ràng là một nỗ lực nghiêm túc để mở rộng không gian công cộng và làm mới diện mạo phát triển đô thị Huế. Theo ghi nhận, sau khi hoàn thành, đường đi bộ ven sông Như Ý nhanh chóng trở thành điểm đến của đông đảo người dân và du khách, bổ sung thêm nơi đi dạo, tập thể dục, ngắm cảnh bên cạnh hệ thống đường đi bộ bờ nam sông Hương. Đó là minh chứng thuyết phục rằng người dân Huế cần và sử dụng tích cực các không gian công cộng chất lượng.
Tuy nhiên, sự hấp dẫn của không gian mới lại kéo theo những vết nứt về quản lý xuất hiện rất sớm. Mặc dù tại các lối vào đã có biển cấm ô tô, xe máy, nhiều xe máy vẫn thường xuyên chạy vào đoạn từ Đập Đá đến cầu Vỹ Dạ, trong đó không ít là phương tiện phục vụ các homestay, quán cà phê dọc tuyến. Một số hộ kinh doanh còn bày bàn ghế, dù bạt lấn chiếm lối đi, thu hẹp không gian cho người đi bộ và làm xấu mỹ quan công cộng. Nhận xét của người dân như anh Nguyễn Ngọc Tuấn cho thấy lo ngại chính đáng: mặt lát đá granite và các hạng mục dành cho người đi bộ có nguy cơ xuống cấp nếu thường xuyên chịu tác động của xe máy, ô tô. Khi một tuyến đường đi bộ hơn 267 tỷ đồng mới bàn giao đã phải căng sức chấn chỉnh, câu hỏi đặt ra là Huế đã chuẩn bị đủ cho khâu vận hành hạ tầng mới hay chưa.
Bài học từ sông Như Ý cho quản lý cầu vượt Thuận An và đường ven biển
Câu chuyện xe máy chạy vào đường đi bộ Như Ý và kinh doanh lấn chiếm không gian công cộng không chỉ là vấn đề nhỏ mang tính địa phương; đó là hồi chuông cảnh báo cho cách quản lý hạ tầng giao thông Huế nói chung. Nếu một tuyến ngắn 1,6km đã bộc lộ nhiều hành vi sai quy định, thì khi đường ven biển Huế và cầu vượt Thuận An với chiều dài gần 7,8km đi vào khai thác, áp lực kiểm soát sẽ lớn hơn rất nhiều. Thành phố không thể trông chờ thuần túy vào biển cấm và các đợt tuần tra ngắn ngày. Trong hai ngày 5 và 6/8, lực lượng công an phường Thuận Hóa đã phải phối hợp đơn vị dịch vụ công tuần tra, xử lý phương tiện cơ giới, tạm giữ bàn ghế, dù bạt của các hộ kinh doanh lấn chiếm. Đây là động thái cần thiết nhưng vẫn mang tính phản ứng, chưa phải cơ chế quản lý bền vững.
Bài học cốt lõi là: hạ tầng mới phải đi cùng với quy định rõ ràng, truyền thông đủ sâu và cơ chế tham gia của cộng đồng. Đối với đường ven biển Huế và cầu vượt Thuận An, ngay từ giai đoạn hoàn thiện, thành phố nên công bố trước các quy định về hành lang an toàn, các khu vực cấm dừng đỗ, giới hạn kinh doanh dịch vụ, cũng như phương án tổ chức giao thông cho người đi bộ, xe đạp, xe cơ giới. Nếu không, các bãi đỗ xe tự phát, hàng quán ven đường và tình trạng “mượn tạm” vỉa hè sẽ sớm hình thành, làm giảm giá trị đầu tư 2.400 tỷ đồng. Đặc biệt, với các đoạn có tiềm năng trở thành không gian công cộng ven biển, Huế cần tránh lặp lại hình ảnh đường đi bộ Như Ý: đẹp trên bản vẽ, nhưng nhanh chóng bị bào mòn bởi thói quen sử dụng sai.
Không gian công cộng, kinh tế đêm và trách nhiệm quản lý của thành phố
Một điểm đáng chú ý là chính quyền cơ sở đã không chỉ dừng ở xử lý vi phạm, mà còn chủ động nghĩ về khai thác tuyến đường đi bộ Như Ý theo định hướng phố đêm. Phó Chủ tịch UBND phường Thuận Hóa cho biết địa phương đã báo cáo ý tưởng phát triển không gian kinh tế đêm văn hóa, ẩm thực, giải trí trên tuyến phía nam sông Như Ý, đoạn từ Đập Đá đến cầu Vỹ Dạ, với diện tích khoảng 3,46ha, chiều dài khoảng 550m, tổng vốn đầu tư dự kiến 180-200 tỷ đồng theo hình thức xã hội hóa. Đáng chú ý, toàn bộ hạ tầng phố đêm được đề xuất dùng kết cấu lắp ghép, không xây móng kiên cố để tuân thủ quy định hành lang bảo vệ nguồn nước và dễ tháo lắp khi cần thiết. Đây là tư duy mềm về không gian công cộng: linh hoạt, tôn trọng môi trường, cho phép thử nghiệm mô hình kinh tế đêm mà không phá vỡ cấu trúc sông nước.
Tuy nhiên, kỳ vọng biến tuyến đi bộ ven sông Như Ý thành điểm nhấn du lịch và kinh tế đêm của thành phố cũng kéo theo trách nhiệm lớn hơn trong quản lý. Phố đêm không thể phát triển trên nền tảng trật tự lỏng lẻo, phương tiện cơ giới chạy tự do, bàn ghế dựng tràn lan, không gian công cộng bị lấn chiếm. Nếu Huế muốn không gian công cộng và các tuyến hạ tầng giao thông mới trở thành bản sắc đô thị, thì chính quyền phải đặt ra tiêu chuẩn rõ ràng về mức độ thương mại hóa, quy định tiếng ồn, ánh sáng, an toàn giao thông và vệ sinh môi trường. Cầu vượt Thuận An và đường ven biển Huế, nếu được kết nối hợp lý với các không gian kinh tế đêm, có thể tạo nên chuỗi trải nghiệm từ sông ra biển. Nhưng chuỗi đó chỉ có ý nghĩa khi người dân cảm thấy an toàn, thoải mái, không bị “xua đuổi” bởi xe máy, hàng quán chiếm dụng lối đi.
Kết luận: hạ tầng chỉ là khởi đầu cho một Hue đô thị văn minh
Khi nhìn toàn cảnh, đường ven biển Huế và cầu vượt Thuận An là câu chuyện lớn về kết nối và định hình phát triển đô thị, trong khi đường đi bộ ven sông Như Ý là lát cắt nhỏ, trực diện về cách người dân và chính quyền “sống chung” với hạ tầng mới. Cả hai đều cho thấy một thực tế: xây dựng công trình bằng hàng nghìn tỷ đồng không khó bằng việc duy trì trật tự, bảo vệ không gian công cộng và đảm bảo an toàn cho người sử dụng mỗi ngày. Các đợt tuần tra, nhắc nhở, xử lý vi phạm trên tuyến Như Ý là phản ứng đúng, nhưng nếu không nâng lên thành chiến lược quản lý dài hạn, chúng chỉ như “giải pháp chữa cháy” định kỳ.
Huế đang đứng trước cơ hội hiếm có để bước ra khỏi hình ảnh một thành phố di sản trầm lắng, hướng tới một đô thị văn minh, sinh động nhưng vẫn giữ bản sắc. Đường ven biển, cầu vượt Thuận An, các tuyến đi bộ ven sông không phải chỉ là công trình giao thông đơn thuần; chúng là bản tuyên ngôn về cách thành phố đối xử với không gian công cộng và người dân. Nếu Huế muốn những công trình này trở thành niềm tự hào chứ không phải gánh nặng bảo trì, thì cần coi quản lý vận hành là một phần không tách rời của đầu tư: có luật chơi rõ ràng, có chế tài đủ sức răn đe, có sự tham gia của cộng đồng và có tầm nhìn về một đô thị sống tốt cho người đi bộ trước khi nghĩ đến xe cộ. Khi đó, hạ tầng mới sẽ thực sự là khởi đầu cho một Huế hiện đại mà vẫn nhân văn.
