Huế chọn đi trên hai làn đường: bảo tồn di sản và mở rộng hạ tầng
Chiến lược phát triển đô thị Huế hiện xoay quanh việc đồng thời tu bổ Hoàng thành Huế và đầu tư đường ven biển Huế cùng cầu Thuận An Huế, cho thấy một hướng tiếp cận coi bảo tồn di sản Huế và mở rộng hạ tầng giao thông Huế là hai trụ cột song hành cần được kết nối thay vì tách rời trong quy hoạch và phát triển kinh tế – du lịch của thành phố. Điểm đáng chú ý là chính quyền không đặt di sản và hạ tầng ở hai thái cực đối nghịch, mà xem chúng như những lớp giá trị bổ trợ cho nhau. Trục văn hóa – lịch sử gắn với Hoàng thành và quần thể Cố đô, nếu được nâng đỡ bằng hệ thống kết nối giao thông hiện đại ra biển, có thể tạo nên một không gian phát triển mới cho Huế, vượt ra khỏi hình ảnh một thành phố “bảo tàng sống” chỉ nhìn về quá khứ.
Tu bổ Hoàng thành Huế: giữ tính toàn vẹn di sản trước biến đổi khí hậu
Dự án tu bổ Hoàng thành Huế được chuẩn bị với tên dự kiến “Bảo quản, tu bổ, phục hồi tường Hoàng thành và kè đá hồ Ngoại Kim Thủy xung quanh Đại Nội”, tổng mức đầu tư 80 tỷ đồng, thời gian thực hiện từ 2026 đến 2028. Đây không chỉ là một dự án xây dựng, mà là cam kết kéo dài với di sản Huế – Di sản Văn hóa thế giới – trong bối cảnh tường thành đã nứt, nghiêng, lún, bong tróc vữa và xói lở chân tường do điều kiện tự nhiên và biến đổi khí hậu. Hệ thống tường Hoàng thành với chu vi khoảng 2.400m cùng kè đá hồ Ngoại Kim Thủy khoảng 5.700m sẽ được xử lý đồng bộ để bảo tồn tối đa yếu tố gốc, khôi phục ổn định kết cấu và đảm bảo an toàn lâu dài cho di tích. Đây là lựa chọn đúng hướng: nếu không chủ động tu bổ, mọi chiến lược phát triển du lịch, kể cả khi có hạ tầng giao thông Huế tốt hơn, sẽ bị đặt trên nền móng suy yếu.
Quotable: “Dự án hướng đến xử lý đồng bộ tình trạng xuống cấp của hệ thống tường Hoàng thành và khu vực hồ Ngoại Kim Thủy nhằm bảo tồn tối đa các yếu tố gốc, khôi phục sự ổn định kết cấu, đảm bảo an toàn lâu dài cho di tích”. Việc một đoạn tường mặt Bắc bị sập trong đợt mưa lũ lịch sử năm 2025, sau đó phải xử lý khẩn cấp với chiều dài phục hồi 14,2m, cao trung bình 4,3m, là lời nhắc rõ ràng rằng biến đổi khí hậu đã trở thành nhân tố chủ động làm tổn thương di sản, buộc công tác tu bổ Hoàng thành Huế phải được xem như hạ tầng an toàn cho ký ức đô thị, chứ không chỉ là “đẹp cho du lịch”.
Đường ven biển Huế và cầu Thuận An: mở không gian kinh tế, đổi áp lực phát triển
Ở chiều ngược lại của trục phát triển, dự án đường ven biển Huế và cầu Thuận An Huế đang đặt những viên gạch đầu tiên cho một không gian kinh tế mới. Tuyến đường bộ ven biển qua thành phố và cầu vượt cửa biển Thuận An có tổng mức đầu tư 2.400 tỷ đồng, trong đó phần xây lắp hơn 2.088 tỷ đồng. Chiều dài toàn tuyến khoảng 7,785km, với phần cầu vượt cửa biển dài 2,36km và phần tuyến giao thông trên đất liền khoảng 5,3km. Khởi công từ ngày 24/3/2022, công trình dự kiến hoàn thành vào 23/3/2025 nhưng đã kéo dài do vướng mặt bằng. Đây là mặt trái của mở rộng hạ tầng giao thông Huế: đổi lại khả năng kết nối và cơ hội phát triển ven biển, thành phố phải chấp nhận xử lý chậm trễ, tranh chấp đất đai và áp lực lên môi trường tự nhiên vùng cửa biển. Song nếu hoàn thành, đường ven biển Huế và cầu Thuận An Huế hứa hẹn tạo trục giao thông chiến lược nối nội đô với biển, mở lối cho sản phẩm du lịch mới gắn với di sản Huế.
Synergy và căng thẳng giữa di sản Huế và hạ tầng giao thông Huế
Đặt cạnh nhau, hai dự án cho thấy cùng một câu hỏi: Huế muốn trở thành thành phố di sản năng động hay chấp nhận đứng yên để bảo toàn quá khứ? Tu bổ Hoàng thành Huế, với mục tiêu giữ gìn tính toàn vẹn và tính xác thực của quần thể Cố đô, là phần “căn cước”. Đường ven biển Huế và cầu Thuận An Huế là phần “tương lai” đầy tranh luận: đường sá rộng hơn có thể kéo theo bê tông hóa bờ biển, áp lực xây khách sạn, khu nghỉ dưỡng và nguy cơ thương mại hóa quá mức không gian văn hóa. Về mặt tích cực, nếu được quy hoạch thông minh, hai dự án có thể tạo nên sự cộng hưởng: khách tham quan đến di sản Huế không bị “cô lập” trong nội đô mà dễ dàng mở rộng hành trình ra biển, ra phá, tiếp xúc với cảnh quan tự nhiên. Điều này giúp câu chuyện về Huế phong phú hơn, không chỉ là kinh thành mà còn là thành phố gắn với hệ sinh thái biển – đầm phá.
Huế cần chiến lược cân bằng: quản trị tiến độ, nguồn lực và môi trường
Nhìn về phía trước, câu hỏi không phải là Huế có nên tu bổ Hoàng thành hay mở đường ven biển, mà là làm thế nào để hai tiến trình này không triệt tiêu nhau. Việc Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế đang lập báo cáo đề xuất chủ trương đầu tư cho dự án tu bổ cho thấy phần di sản đã có cơ chế chuyên môn tương đối rõ. Ngược lại, dự án đường ven biển Huế đang bị kéo dài do vướng mặt bằng, báo hiệu thách thức lớn về quản lý tiến độ và nguồn lực. Nếu Huế không kiểm soát được tác động môi trường và không gắn hạ tầng giao thông Huế với quy hoạch bảo vệ cảnh quan, thành phố có nguy cơ đánh mất chính thứ thu hút du khách: sự hài hòa giữa thiên nhiên và di sản. Cần một chiến lược tích hợp, trong đó mọi tuyến đường mới đều được xem xét như phần mở rộng câu chuyện di sản Huế, thay vì tách biệt thành hai hệ thống không giao tiếp. Khi đó, bảo tồn và phát triển mới thực sự đi trên cùng một con đường.
