Khi nhiếp ảnh động vật hoang dã bước vào công viên và rừng đêm
“Việt Nam góc nhìn nơi hoang dã” là một series nhiếp ảnh động vật hoang dã kết hợp khám phá đêm và kỹ thuật chụp ảnh macro, theo bước ba nhiếp ảnh gia Đào Tấn Phát, Nguyễn Dũng và Lâm Nguyên vào rừng Thác Mai và các công viên đô thị để ghi lại những khoảnh khắc bất ngờ của sinh vật rừng và sinh vật thành phố, qua đó cho thấy hệ sinh thái ẩn dưới lớp lá, thân cây và những mảng xanh tưởng chừng quen thuộc nhưng thường bị chúng ta bỏ qua.
Điểm mạnh của series này là dám khẳng định: thiên nhiên hoang dã không nằm đâu xa, nó ở ngay nơi chúng ta sống. Khi chương trình phát sóng định kỳ vào lúc 10g30 Chủ nhật hàng tuần trên kênh truyền hình, mỗi tập là một lời nhắc: nếu ta không nhìn, ta sẽ nghĩ thành phố chỉ toàn bê tông. Cách kể chuyện dựa trên ảnh thiên nhiên Việt Nam, nhưng luôn có quan điểm rõ ràng: con người đang sống cạnh một thế giới khác và đã đến lúc phải học cách quan sát nó.
Thác Mai trong bóng tối: chụp ảnh đêm macro và đời sống bí mật
Ở rừng Thác Mai, khi ánh sáng cuối ngày biến mất, các nhiếp ảnh gia bật đèn pin, chuẩn bị ống kính macro và bắt đầu một ca trực đêm đúng nghĩa. Đây là dạng chụp ảnh đêm macro đòi hỏi vừa kỹ thuật vừa sự tôn trọng sinh vật: phải cúi thấp, quan sát từng lớp lá mục, thân cây, mảng đất nhỏ vì ở đó rết, kiến, bọ cạp hay thằn lằn ngón đang âm thầm săn mồi, kiếm ăn hoặc trú ẩn.
Quan điểm xuyên suốt của họ rất rõ: bóng tối không đáng sợ, nó chỉ là giờ hoạt động của những cư dân khác. Hình ảnh rết với những chiếc chân dài kéo theo con thằn lằn ngón, hay tổ ong có cấu trúc độc đáo nằm giữa rừng, không được dựng lên để gây sốc mà để nhắc chúng ta về chuỗi thức ăn đang vận hành bình thường. Đây là thứ ảnh thiên nhiên Việt Nam hiếm khi để mắt đến: những khoảnh khắc nhỏ bé, gồ ghề, nhưng chính là nền tảng của đa dạng sinh học.
Nhện sói ôm con: phá vỡ định kiến về kẻ săn mồi
Khoảnh khắc nhện sói mẹ mang trên lưng cả đàn con là điểm nhấn cho thấy sức mạnh của nhiếp ảnh động vật hoang dã: một tấm hình đủ để xoay chuyển định kiến. Nhện sói vốn nổi tiếng là loài săn mồi chủ động, di chuyển trên mặt đất, tấn công nhanh mà không phụ thuộc mạng nhện. Nhưng qua ống kính macro trong đêm, nó hiện ra như một cá thể đang gồng mình gánh cả thế hệ mới trên lưng.
Nhện cái mang túi trứng bên dưới cơ thể, rồi để những con nhện non leo lên lưng trong những ngày đầu đời, vừa di chuyển vừa bảo vệ con trước nguy hiểm. Hình ảnh một cơ thể nhện lớn phủ vô số chấm nhỏ hóa ra là cả một đàn con chưa hoàn thiện cơ thể, cần mẹ che chở. Câu chuyện này cho thấy: khi chụp ảnh đêm macro đúng nghĩa, ta không chỉ thấy cảnh săn mồi mà còn thấy những dạng chăm sóc con tinh vi, phá vỡ cách nhìn thiên nhiên chỉ như một sân khấu bạo lực.
Tao Đàn và những chú sóc trồng rừng giữa lòng thành phố
Tập 10 đưa khán giả đến Công viên Tao Đàn ngay giữa TP. Hồ Chí Minh, nơi hai nhiếp ảnh gia Nguyễn Dũng và Đào Tấn Phát săn tìm khoảnh khắc của đàn sóc sống trên tán cây. Đây là điểm xoay thú vị: từ rừng sâu Thác Mai sang sinh vật thành phố, để chứng minh ảnh thiên nhiên Việt Nam không cần đi xa vẫn giàu chất hoang dã. Những cú phóng từ cành này sang cành khác biến việc chụp sóc thành một trò chơi vừa thử thách kỹ năng, vừa buộc nhiếp ảnh gia phải hiểu hành vi loài vật.
Điều đáng nói là cách chương trình đọc hành vi sóc. Loài thuộc bộ Gặm nhấm này giấu hạt và thức ăn ở hàng trăm chỗ, nhưng chỉ nhớ khoảng 25–40% vị trí; phần còn lại nảy mầm và “biến” sóc thành người trồng rừng bất đắc dĩ. Trong bối cảnh công viên, những “kho dự trữ” bị bỏ quên đó cho thấy sinh vật thành phố vẫn đang tham gia tái sinh thực vật, không hề chỉ là yếu tố trang trí. Soi kỹ vào bản đồ giấu hạt của sóc, ta buộc phải thừa nhận: mảng xanh đô thị là hệ sinh thái sống, không phải phông nền.
Một series dài hơi cho đa dạng sinh học bị bỏ quên
Điều làm “Việt Nam góc nhìn nơi hoang dã” đáng giá là tính dài hơi: phát sóng lúc 10g30 Chủ nhật hàng tuần, mỗi tập mở ra một không gian khác – từ rừng đêm Thác Mai đến Công viên Tao Đàn. Đây không phải những mẩu tin ngắn mà là một dòng phim – ảnh liên tục, đủ lâu để khán giả thấy bọ cạp, rết, tổ ong, nhện sói, sóc và nhiều loài khác lặp lại như những nhân vật chính, không phải diễn viên khách mời.
Quan điểm rõ ràng: đa dạng sinh học Việt Nam đang bị bỏ qua vì chúng ta không dành thời gian quan sát. Series dùng nhiếp ảnh động vật hoang dã làm công cụ giáo dục thị giác: hãy cúi xuống mặt đất, hãy ngẩng lên tán cây, hãy nhìn cả rừng lẫn công viên như những nơi hoang dã. Khi ta hiểu sinh vật thành phố cũng săn mồi, giấu hạt, dựng tổ, ta khó có thể tiếp tục coi việc phá mảng xanh, làm sáng trưng mọi góc tối là điều vô hại. Kết luận của series rất mạch lạc: muốn bảo vệ thiên nhiên, hãy bắt đầu bằng việc thay đổi cách nhìn.
