Giá dầu diesel Mỹ leo thang và bước ngoặt trong chính sách năng lượng
Chiến lược hạ giá dầu diesel Mỹ hiện là tập hợp các biện pháp khẩn cấp của chính quyền nhằm giảm áp lực giá xăng và nhiên liệu lên người tiêu dùng, nông dân và ngành vận tải, thông qua việc phối hợp chặt chẽ với các nhà máy lọc dầu trong nước, mở rộng công suất, tìm thêm nguồn cung quốc tế và điều chỉnh linh hoạt chính sách năng lượng để ổn định thị trường trong bối cảnh xung đột địa chính trị làm gián đoạn chuỗi cung ứng nhiên liệu toàn cầu. Điểm mấu chốt là: Washington không còn tin vào một “viên đạn bạc” mà buộc phải chấp nhận cách tiếp cận đa hướng, nhiều thỏa hiệp và đầy rủi ro chính trị. Giá dầu diesel tăng mạnh trong bối cảnh nguồn cung bị gián đoạn do xung đột tại Iran và các cuộc tấn công nhằm vào các nhà máy lọc dầu của Nga. Điều này kéo theo áp lực giá xăng, chi phí vận tải và giá hàng hóa thiết yếu, từ thực phẩm đến quần áo, đều đội lên. Trong những tuần gần đây, chính quyền Tổng thống Donald Trump đã công bố một loạt biện pháp nhằm giảm bớt tác động của giá nhiên liệu tăng cao đối với nền kinh tế Mỹ. Đây không chỉ là phản ứng kinh tế, mà còn là nỗ lực chính trị trước sự bất mãn ngày càng lớn của cử tri.
Nhà máy lọc dầu trong nước: chạy hết công suất nhưng vẫn thiếu
Trụ cột đầu tiên trong chiến lược hạ giá dầu diesel Mỹ là ép hệ thống nhà máy lọc dầu trong nước tăng tối đa sản lượng nhiên liệu. Theo các nhà phân tích, các nhà máy lọc dầu của Mỹ hiện hoạt động gần mức công suất tối đa, nghĩa là dư địa tăng thêm sản lượng nhiên liệu là rất hạn chế. Giám đốc điều hành Viện Dầu khí Mỹ Mike Sommers cho hay, các nhà máy lọc dầu đang vận hành ở mức công suất từ 95-100% và thậm chí trì hoãn bảo dưỡng để giữ sản lượng. Chính quyền vì thế phải tìm cách “bơm” thêm công suất mới thay vì chỉ vắt kiệt hệ thống hiện hữu. Phát biểu tại Houston, Bộ trưởng Năng lượng Mỹ Chris Wright cho biết, chính quyền đang xem xét khả năng khôi phục hoạt động của các nhà máy lọc dầu có thể đưa trở lại vận hành. Tuần trước, Phó Tổng thống JD Vance thông báo sẽ sử dụng Đạo luật sản xuất quốc phòng để mở rộng công suất một nhà máy lọc dầu tại Texas thuộc sở hữu Delek US Holdings. Vấn đề là, việc mở rộng công suất lọc dầu đòi hỏi nguồn vốn lớn và có thể mất nhiều tháng, thậm chí nhiều năm. Trong khi đó, áp lực giá xăng và dầu diesel là câu chuyện của từng ngày. Cách tiếp cận “đẩy công suất” vì thế giống một cuộc chạy đua với thời gian, trong đó chính quyền phải chấp nhận rủi ro kỹ thuật, an toàn và môi trường khi các nhà máy lọc dầu hoạt động sát ngưỡng.
Hợp tác quốc tế: ‘gõ cửa’ Ấn Độ, Nga và cả đội tàu bị trừng phạt
Khi công suất trong nước không đủ, chính quyền Mỹ buộc phải mở rộng chiến lược ra bên ngoài biên giới, chấp nhận những lựa chọn gây tranh cãi. Ngoài việc thúc ép các nhà máy lọc dầu nội địa, Washington đang phối hợp với Ấn Độ nhằm tăng sản lượng lọc dầu tại quốc gia Nam Á này để đưa thêm sản phẩm ra thị trường toàn cầu. Đây là bước đi thừa nhận rằng giá dầu diesel Mỹ gắn chặt với sản lượng nhiên liệu toàn cầu, chứ không chỉ với chính sách năng lượng Mỹ. Song song, một kế hoạch nhập khẩu dầu diesel từ Nga cũng được đưa lên bàn, bất chấp phản ứng từ cả hai đảng. Theo kế hoạch ban đầu, Mỹ dự kiến nhập khẩu khoảng 2,2 triệu thùng dầu diesel, con số khá nhỏ so với mức tiêu thụ khoảng 4 triệu thùng mỗi ngày của nước này. Điều này cho thấy nhập khẩu từ Nga chỉ là giải pháp mang tính biểu tượng hơn là thay đổi cuộc chơi. Một phương án khác đang được xem xét là đưa một số tàu chở dầu thuộc đội tàu thường được gọi là “hạm đội bóng tối” trở lại hoạt động vận chuyển. Đồng thời, Thứ trưởng Bộ Năng lượng Kyle Haustveit tiết lộ Washington đang làm việc với các đối tác để tìm phương thức mới nhằm tăng lượng nhiên liệu được đưa qua các nhà máy lọc dầu. Tập hợp các động thái này phản ánh một thực tế: để hạ giá dầu diesel, Mỹ phải chấp nhận linh hoạt cả về đối tác lẫn công cụ, kể cả những công cụ từng bị coi là nhạy cảm.
Gói hỗ trợ và ưu đãi thuế: xoa dịu nông dân và ngành vận tải
Không thể hạ giá dầu diesel Mỹ trong ngày một ngày hai, chính quyền Trump chọn cách chia sẻ gánh nặng với những nhóm chịu thiệt hại trực tiếp. Một trong những động thái mới nhất là gói hỗ trợ trị giá lớn dành cho nông dân Mỹ nhằm giúp họ ứng phó với gián đoạn thị trường và chi phí đầu vào gia tăng. Giá dầu diesel tăng mạnh sau xung đột với Iran đặc biệt ảnh hưởng đến nông dân, bởi đây là nhiên liệu thiết yếu để vận hành máy kéo và thiết bị nông nghiệp, cũng như vận chuyển nông sản ra thị trường. Giá nhiên liệu diesel tăng cao đã ảnh hưởng đến chi phí thực phẩm, quần áo và các mặt hàng chủ lực hàng ngày khác, khiến áp lực giá xăng và dầu diesel trở thành vấn đề xã hội chứ không chỉ là bài toán doanh nghiệp. Trong bối cảnh đó, Tổng thống Trump ký sắc lệnh cho phép tài xế xe tải sử dụng dầu diesel nhuộm đỏ, loại nhiên liệu vốn dành riêng cho nông dân và một số mục đích đặc thù. Biện pháp này giúp một phần tài xế giảm chi phí nhờ được miễn thuế liên bang trên nhiên liệu đường bộ. Tuy nhiên, sự khác biệt về quy định giữa các bang có thể tạo ra những khó khăn và rủi ro cho tài xế xe tải khi di chuyển qua nhiều địa phương. Một số bang tạm dừng thuế dầu diesel, số khác vẫn thu đủ, khiến chính sách liên bang bị “pha loãng”. Điều này cho thấy, nếu không có một khung chính sách năng lượng Mỹ thống nhất hơn giữa liên bang và bang, các ưu đãi đơn lẻ khó tạo ra cảm nhận rõ rệt về việc giảm áp lực giá xăng trong đời sống hàng ngày.
Không có ‘viên đạn bạc’: Mỹ phải chấp nhận chiến lược dài hơi
Điểm đáng chú ý nhất trong nỗ lực hạ giá dầu diesel Mỹ là sự thừa nhận rằng không có giải pháp đơn lẻ nào đủ sức xử lý tận gốc vấn đề. Xung đột Mỹ-Iran, xung đột Nga-Ukraine và các cuộc tấn công của lực lượng Houthi trên Biển Đỏ đã gây ra những gián đoạn đối với chuỗi cung ứng năng lượng toàn cầu, khiến mọi chính sách năng lượng Mỹ đều phải vận hành trong môi trường rủi ro cao. Tuần trước, Cơ quan Năng lượng Quốc tế tuyên bố sẽ đẩy nhanh việc đưa ra thị trường lượng dầu thô và các sản phẩm dầu mỏ mà các nước đã cam kết giải phóng hồi tháng 3. Đây là tín hiệu cho thấy nỗ lực ổn định không chỉ đến từ Washington mà là sự phối hợp rộng hơn. Nhưng ngay cả vậy, chưa có biện pháp riêng lẻ nào đủ khả năng nhanh chóng đưa giá xăng và dầu diesel xuống mức thấp hơn. Về dài hạn, Mỹ sẽ phải tái thiết lại cấu trúc chính sách năng lượng: vừa tăng sức chống chịu của hệ thống nhà máy lọc dầu, vừa đa dạng hóa nguồn cung quốc tế, đồng thời thiết kế các cơ chế hỗ trợ linh hoạt cho nhóm dễ tổn thương như nông dân và tài xế vận tải. Nếu chỉ chạy theo giải pháp ngắn hạn, Washington sẽ tiếp tục bị động mỗi khi một điểm nóng địa chính trị mới xuất hiện, và câu chuyện giá dầu diesel Mỹ sẽ còn là nỗi lo thường trực của cử tri.
