Sự trở lại của một bậc thầy: Lee Chang-dong và bước ngoặt Netflix
“Tình yêu có thể” là bộ phim đầu tiên của đạo diễn Lee Chang-dong hợp tác với nền tảng toàn cầu Netflix, đánh dấu sự kết thúc quãng thời gian im lặng kéo dài 8 năm và đồng thời mở ra bước ngoặt khi một bậc thầy điện ảnh Hàn Quốc thử nghiệm cách kể chuyện tác giả trên môi trường streaming, với tham vọng vươn tới hạng mục Phim quốc tế Oscar. Chính bởi vậy, câu chuyện của Lee không chỉ là chuyện một bộ phim mới ra mắt, mà là câu hỏi lớn về tương lai của điện ảnh tác giả trong thời đại nền tảng. Lee Chang-dong vốn là tiểu thuyết gia trước khi làm phim ở tuổi ngoài 40, và trong suốt ba thập kỷ ông chỉ thực hiện sáu phim dài. Sự tiết chế về số lượng ấy khiến mỗi lần ông xuất hiện đều có trọng lượng đặc biệt. Sau “Burning” từng lọt shortlist Oscar, việc ông im tiếng 8 năm tạo ra một khoảng trống khó lấp đầy trong dòng phim nhân văn lạnh lùng, sâu sắc mà ông gần như sở hữu riêng. Sự trở lại lần này vì thế mang màu sắc sự kiện, hơn là một dự án nội dung giải trí nữa trên Netflix.
“Tình yêu có thể phim”: câu chuyện nhỏ cho tham vọng lớn
Cốt truyện của “Tình yêu có thể phim” nghe qua rất giản dị: hai cặp vợ chồng – một công nhân bị sa thải cùng vợ anh ta, và một nữ đạo diễn phim tài liệu cùng người chồng giàu có – gặp nhau vì một dự án phim tài liệu, rồi phải đối diện với những quỹ đạo sống trái ngược và các khát vọng giấu kín. Chính sự nhỏ bé của câu chuyện lại là nơi Lee khẳng định bản sắc: ông không cần những cú twist ngoạn mục, mà dùng sự quan sát kiên nhẫn để lột tả con người bị nghiền nát bởi các thế lực lớn hơn họ. Tại họp báo, Lee nói thẳng: “Đây là phim về tình yêu. Mọi câu chuyện tình đều có chữ ‘không thể’ vô hình đứng trước; một tình yêu được tất cả chúc phúc thì chẳng cần kể lại”. Câu hỏi ông đặt ra – tình yêu nào còn ‘có thể’ tồn tại, và phải trả giá bằng điều gì – khiến bộ phim vượt ra khỏi khuôn khổ melodrama, tiến gần tới chiếc gương soi những mối quan hệ đa tầng mà hội đồng giám khảo Hàn Quốc đánh giá là được “dệt nên một cách cô đọng”.
Lee Chang-dong Netflix: khi tầm nhìn tác giả gặp nền tảng toàn cầu
Điểm gây tranh luận mạnh nhất ở “Tình yêu có thể phim” không nằm ở nội dung mà ở nơi nó được phát hành: đây là tác phẩm Lee Chang-dong Netflix đầu tiên, một phim gắn nhãn original với dịch vụ streaming toàn cầu. Trong mắt nhiều người yêu phim nghệ thuật, Netflix là kho nội dung xem liền lúc, khó là nơi cho điện ảnh tác giả thở. Việc một đạo diễn nổi tiếng với nhịp điệu chậm, nhân vật phức tạp chọn bước vào đây cho thấy bản thân ngành phim đã đổi hình dạng. Theo chia sẻ của Lee, lựa chọn này là kết quả của hoàn cảnh: ông tìm kiếm nguồn vốn để phát hành rạp từ đầu năm ngoái nhưng không thành công, bởi ngành công nghiệp đang ở “điểm thấp nhất từ trước tới nay” và không ai dám đoán sẽ hồi phục tới đâu. Netflix không chỉ chấp nhận đầu tư mà còn đồng ý cho phim ra rạp trước khi phát hành toàn cầu. Đó là thỏa hiệp thông minh: đạo diễn giữ được trải nghiệm màn ảnh lớn, nền tảng có một tác phẩm tác giả hiếm hoi, còn khán giả được tiếp cận cả ở rạp lẫn trên dịch vụ streaming – mô hình mà chính Lee thừa nhận là tương lai buộc phải chấp nhận, khi “rạp và streaming phải cùng tồn tại”.
Từ Venice đến Oscar: vì sao “Tình yêu có thể” được đặt cược
Việc “Tình yêu có thể phim” được chọn làm đại diện duy nhất của Hàn Quốc tranh giải Phim quốc tế Oscar lần thứ 99 không phải quyết định an toàn mà là cú đặt cược đầy tính chiến lược. Hội đồng Điện ảnh Hàn Quốc nhấn mạnh “chủ nghĩa nhân văn lạnh lùng nhưng sâu sắc” của Lee và sự xuất sắc của mise-en-scène được thiết kế chặt chẽ, cùng mức độ hoàn thiện trong việc nén những mối quan hệ đa tầng vào cấu trúc cô đọng. Đó là những phẩm chất mà giới phê bình Bắc Mỹ vốn đã quan tâm từ “Burning”, nên họ kỳ vọng sự trở lại này sẽ nối dài cuộc đối thoại dang dở. Bộ phim sẽ ra mắt thế giới trong hạng mục tranh giải của Liên hoan phim quốc tế Venice lần thứ 83, bắt đầu từ ngày 2 tháng 9, rồi tiếp tục xuất hiện ở mục Special Presentations tại Liên hoan phim Toronto lần thứ 51. Chuỗi liên hoan dày đặc trước khi danh sách sơ tuyển Phim quốc tế Oscar công bố vào cuối năm và lễ trao giải diễn ra tháng 3 năm sau cho thấy chiến lược rõ ràng: dùng các sân khấu festival để thử độ cộng hưởng với khán giả quốc tế, trước khi bước vào cuộc tuyển chọn khốc liệt nơi mỗi quốc gia chỉ được gửi một phim.
Tác động với khán giả: khả năng lan truyền của một phim khó xem
Ở góc độ khán giả đại chúng, quyết định để “Tình yêu có thể phim” lên Netflix toàn cầu từ ngày 6 tháng 11, sau khi ra rạp tại Hàn Quốc ngày 23 tháng 9, là một bước mở rộng đáng kể: một phim vốn được gắn nhãn khó xem, chậm rãi, nhân vật nhiều tầng sẽ xuất hiện ngay bên cạnh loạt nội dung binge trên homepage của hàng triệu người xem. Điều này có hai mặt. Một là cơ hội: số người có thể chạm tới điện ảnh Lee Chang-dong chưa từng lớn như vậy. Hai là nguy cơ: một tác phẩm đòi hỏi sự kiên nhẫn dễ bị lướt qua, hoặc bị đánh giá vội vàng theo thói quen xem nhanh. Chính vì thế, việc “Tình yêu có thể” được trang bị một dàn diễn viên như Jeon Do-yeon, Sul Kyung-gu, Zo In-sung, Cho Yeo-jeong – những gương mặt dẫn dắt điện ảnh Hàn Quốc hiện đại – là lựa chọn khôn ngoan. Họ là cầu nối giữa công chúng quen mặt với phong cách tác giả có phần khắc kỷ. Khi Lee nói “phim phải được làm, và chúng ta phải tìm cách đến với khán giả từ thực tế mới này”, ông không chỉ nói về một dự án, mà về sứ mệnh rộng hơn: giữ cho điện ảnh nhân văn vẫn sống được trong thời đại thuật toán đề xuất. Nếu “Tình yêu có thể” chứng minh phim tác giả vẫn tìm được người xem trên nền tảng streaming, đó sẽ là bước thắng quan trọng không chỉ cho riêng Lee Chang-dong, mà cho cả những nhà làm phim đang ngần ngại trước cánh cửa Netflix.
