“Tình yêu khả dĩ”: phim mới, tham vọng mới của Lee Chang-dong
“Tình yêu khả dĩ” là phim mới của đạo diễn Lee Chang-dong sau 8 năm vắng bóng, kể về hai cặp vợ chồng Hàn Quốc bị cuốn vào một dự án phim tài liệu, qua đó phơi bày những vết thương tâm lý, cấu trúc xã hội áp bức và khả năng yêu thương mong manh nhưng dai dẳng trong đời sống hiện đại. Đây không phải là cú trở lại an toàn, mà là bước đi có tính toán cho cuộc đua Oscar – một đề án nghệ thuật lẫn chiến lược. Sau khi chinh phục Liên hoan phim quốc tế Venice bằng Giải thưởng lớn của Ban giám khảo, “Tình yêu khả dĩ” đã chính thức trở thành tác phẩm tranh suất hạng mục Phim quốc tế dài tập tại lễ trao giải Academy Awards sắp tới, bước vào cuộc đua tượng vàng Oscar. Việc tổ chức suất chiếu đặc biệt tại Los Angeles không chỉ là hoạt động quảng bá, mà là tuyên bố rõ ràng: Lee Chang-dong muốn đưa điện ảnh Hàn Quốc đi xa hơn chính thị trường của mình, bằng một câu chuyện nội địa nhưng mang tầm phổ quát về bạo lực, gia đình và đạo đức.
Từ LA đến Liên hoan phim Busan: dựng đường băng cho Possible Love Oscar
Chiến lược của Lee Chang-dong rõ ràng: “Tình yêu khả dĩ” được đỡ lưng bằng cả uy tín nghệ thuật lẫn nhịp điệu lễ hội quốc tế. Suất chiếu đặc biệt ở Los Angeles đặt bộ phim trước mắt giới bầu chọn Oscar, song song với dư âm chiến thắng tại Venice. Tại Liên hoan phim Busan lần thứ 31, phiên Mở cửa Trò chuyện ở Điện ảnh Haeundae chiều 7/10 trở thành điểm nhấn: ê-kíp phim – gồm Lee Chang-dong, Jeon Do-yeon, Seol Kyung-gu, Cho In-sung, Cho Yeo-jung – trực tiếp đối thoại với khán giả địa phương, biến sự kiện thành một buổi “vận động tranh cử” cảm xúc cho Possible Love Oscar. Liên hoan phim Busan năm nay trải rộng khắp thành phố tới ngày 15, và việc “Tình yêu khả dĩ” xuất hiện không chỉ là lịch chiếu, mà là cách Lee Chang-dong khẳng định: rễ của phim bám chặt vào đất Hàn Quốc trước khi vươn ra sân chơi giải thưởng quốc tế. Chính sự song hành giữa LA và Busan làm cho Lee Chang-dong phim mới này mang dáng dấp một chiến dịch, chứ không chỉ là tác phẩm độc lập.
Nam tính bị thuần hóa và đạo đức nghệ sĩ dưới lưới áp bức
Điều khiến “Tình yêu khả dĩ” khác biệt trong đường đua Oscar là sự hung hãn trong tư tưởng. Tại LA, Lee Chang-dong thẳng thắn: đàn ông Hàn Quốc đã bị “thuần hóa” bên trong cấu trúc áp bức còn khắc nghiệt hơn Mỹ. Nhân vật Ho-seok của Seol Kyung-gu là hiện thân cho thế hệ đàn ông bị dồn nén: một công nhân bị sa thải bởi trò thâu tóm doanh nghiệp của quỹ đầu tư tư nhân, rồi mang trên mình vết thương từ bạo lực công quyền và sự phản bội đồng nghiệp. Khi tổn thương vượt ngưỡng, Ho-seok mất khả năng nói, cơ thể buộc phải lên tiếng bằng những cử chỉ bạo lực, co mình, tuyệt vọng, buồn đau lẫn giận dữ. Tầng meta của phim – sự hiện diện của nữ đạo diễn phim tài liệu Ye-ji luôn chĩa ống kính vào gia đình Ho-seok – cho thấy Lee Chang-dong không chỉ phê bình nam tính bị khống chế, mà còn chất vấn đạo đức nghệ sĩ khi sử dụng nỗi đau kẻ khác như chất liệu sáng tạo, đúng với câu hỏi ông nêu: tư thế đạo đức nào người làm nghệ thuật phải giữ vững trước khổ đau tha nhân.
Hóa học Jeon Do-yeon – Seol Kyung-gu: tiếng cười phía sau những vết cắt
Nếu mặt trước của “Tình yêu khả dĩ” là u tối và nặng nề, thì phía sau màn ảnh lại tràn tiếng cười – và chính năng lượng đó thấm ngược vào phim. Tại sự kiện Mở cửa Trò chuyện của Liên hoan phim Busan lần thứ 31, Jeon Do-yeon và Seol Kyung-gu – một lần nữa đóng vai vợ chồng – liên tục đấu khẩu vui vẻ, phô bày hóa học thân thiết khiến khán giả bật cười. Jeon Do-yeon gọi Seol Kyung-gu là “người ích kỷ nhất” mình biết, rồi đùa rằng họ đều lạnh lùng, chẳng bao giờ chăm sóc nhau, trước khi “tố” luôn: khi Cho In-sung và Cho Yeo-jung xuất hiện với sự quan tâm và ấm áp, trường quay bỗng trở thành nơi chữa lành, và cô biết ơn hai người ấy. Khoảnh khắc cô bảo Seol Kyung-gu “hạ micro xuống” ngay trên sân khấu càng cho thấy không khí tự nhiên, trêu chọc lẫn nhau. Chính sự thân tình này làm cho những cảnh vợ chồng rạn nứt trong phim trở nên đau hơn, vì ta cảm nhận phía dưới là những con người ngoài đời có khả năng vui vẻ, nhưng trên màn ảnh phải cầm lên trọng lượng của bi kịch.
Lời trêu của Lee Chang-dong và giới hạn của một bộ phim 2 giờ 40 phút
Trong buổi trò chuyện ở Busan, Lee Chang-dong không giấu sự ưu ái lẫn hài hước khi nói về dàn diễn viên. Ông tiết lộ đã muốn làm phim này với Jeon Do-yeon và Seol Kyung-gu từ 10 năm trước, coi hai người là “vai gốc”, đến mức khẳng định: không thể làm phim nếu thiếu họ. Khi nói tới nhân vật Sang-woo của Cho In-sung – một người cao, đẹp trai, giỏi thể thao, có karisma và sức mạnh dẫn dắt người khác – ông dí dỏm chốt: “Chỉ có Cho In-sung mới có thể đóng vai này. Seol Kyung-gu không thể đóng vai đó”, khiến sân khấu bật tiếng cười. Tuy vậy, Lee Chang-dong không chiều khán giả theo kiểu dễ dãi. “Tình yêu khả dĩ” kéo dài 2 giờ 40 phút, và thời lượng này không được lấp đầy bằng lời thoại như súng liên thanh, mà bằng những ánh nhìn tĩnh lặng đến nghẹt thở. Đây là ưu điểm với người xem kiên nhẫn, nhưng là hạn chế rõ ràng với khán giả quen nhịp phim nhanh: phim đòi hỏi thời gian và lòng tin, điều không phải ai cũng sẵn lòng cho đi – kể cả trong bối cảnh đã “nhận được sự quan tâm từ những người hâm mộ phim trên toàn thế giới”.
