Một cú trở lại làm rung chuyển Venice và điện ảnh Hàn Quốc
‘Tình yêu khả dĩ’ là bộ phim dài 164 phút của đạo diễn Lee Chang-dong, xoay quanh hai cặp vợ chồng thuộc hai tầng lớp đối lập và sử dụng câu chuyện về tình yêu, phẩm giá và tự do để phản chiếu những đứt gãy trong quan hệ con người thời hậu COVID-19, từ đó trở thành một cột mốc thẩm mỹ và tư tưởng mới của điện ảnh Hàn Quốc. Điểm mấu chốt của sự kiện Lee Chang-dong Venice nằm ở chỗ đây không chỉ là màn ra mắt thế giới của Tình yêu khả dĩ phim tại Liên hoan phim Venice lần thứ 83, mà còn là kết thúc 8 năm im lặng kể từ Burning. Một đạo diễn vốn hiếm khi làm phim, nay trở lại bằng tác phẩm được chắt lọc suốt nhiều năm, khiến mỗi hình ảnh trên màn ảnh mang cảm giác của một lời tuyên ngôn. Đối với Venice Film Festival Hàn Quốc, sự xuất hiện này là thông điệp rõ ràng: điện ảnh Hàn không còn chỉ là làn sóng giải trí, mà là nền nghệ thuật sẵn sàng tranh luận về thế giới và con người bằng ngôn ngữ điện ảnh sắc bén.
Tại sao 6 phút vỗ tay đứng lại quan trọng đến vậy?
Việc Tình yêu khả dĩ phim nhận được 6 phút vỗ tay đứng ở Venice không phải là nghi thức lễ hội, mà là sự công nhận cho một trải nghiệm điện ảnh nặng trĩu nhưng bùng nổ cảm xúc. Khi phần credit kết thúc và đèn bật sáng, dàn diễn viên Jeon Do-yeon, Sol Kyung-gu, Jo In-sung, Cho Yeo-jeong bật khóc, phải lau nước mắt vì phản ứng của khán giả – khoảnh khắc cho thấy họ hiểu mình vừa tham gia vào điều gì đó vượt khỏi một suất chiếu thông thường. Theo một chuyên trang phê bình, Tình yêu khả dĩ đạt tỉ lệ đánh giá tích cực 100% từ giới phê bình và được xem là “kiệt tác có chiều sâu như tiểu thuyết” của Đạo diễn Lee Chang-dong. Đây là dạng tán dương hiếm gặp, nhất là với một phim dài, giàu đối thoại, đề cập các vấn đề giai cấp, ham muốn thể xác và những cuộc đời mất kế sinh nhai. 6 phút đứng dậy vỗ tay vì thế không chỉ là cảm xúc bộc phát; đó là kết quả của việc bộ phim chạm đúng nỗi lo, nỗi cô đơn và khát vọng kết nối của khán giả toàn cầu.
Tình yêu, tự do và những quan hệ bị cắt đứt
Lee Chang-dong không trở lại để kể một chuyện tình lãng mạn dễ đoán. Ông chủ đích đảo ngược motif “tình yêu tuyệt vọng” thường thấy, để hỏi xem liệu có một dạng tình yêu khả dĩ – một khả năng kết nối mong manh nhưng vẫn tồn tại giữa những người đang bị nghiền nát bởi cấu trúc xã hội. Trọng tâm của phim là Ho-seok, người công nhân bị sa thải, vợ anh là Mi-ok, bên cạnh cặp đôi đạo diễn tài liệu Ye-ji và nhà tư bản Sang-woo; bốn người gặp nhau ở một đám tang rồi kéo nhau vào căn biệt thự mùa hè – một không gian xa hoa nhưng đầy vết nứt. Đạo diễn Lee thay vì hô khẩu hiệu đã chọn chi tiết đời thường: người vợ vẫn hát “Tôi chẳng biết gì ngoài tình yêu” giữa sự phản bội của đời sống; người chồng gào thét đòi quyền được tồn tại; người đạo diễn tài liệu bị ám ảnh bởi đối tượng mình quay; nhà tư bản hỗ trợ vợ bằng logic lạnh lùng của tiền và quyền lực. Qua sự va chạm kéo dài suốt 164 phút, phim biến những rạn nứt thành khoảnh khắc đoàn kết nhỏ nhoi, cho thấy tự do không phải là lý tưởng xa vời mà là khả năng vẫn giữ được phẩm giá khi mọi thứ xung quanh đang sụp đổ.
Bút pháp của một bậc thầy và ý nghĩa với điện ảnh Hàn
Nếu không có bút pháp của Đạo diễn Lee Chang-dong, những khái niệm lớn như tự do, phẩm giá, giai cấp rất dễ trở thành diễn văn. Ông tránh điều đó bằng mỹ học diễn xuất cực đoan: Jeon Do-yeon và Sol Kyung-gu không “chơi” nhân vật mà gần như trở thành chính nhân vật, đến mức đạo diễn khẳng định họ là bản thân nhân vật ấy. Jo Yeo-jeong và Jo In-sung bổ sung một lớp mặt nạ vừa xa lạ vừa quyến rũ, biến cặp vợ chồng làm phim tài liệu thành tấm gương méo mó để soi lại đạo đức của nghệ thuật và tư bản. Theo một đánh giá quốc tế, tác phẩm này được mô tả là “mạnh mẽ nhưng tinh tế và kín đáo”, là một phim có “tinh thần nhân hậu, nơi sự dịu dàng cuối cùng chiến thắng sự ngạo mạn”. Điều đó đặt Tình yêu khả dĩ vào dòng kiệt tác hiếm hoi tiếp nối Kẹo bạc hà, Ốc đảo, Bí mật của, Poetry – những phim từng xác lập vị thế Đạo diễn Lee Chang-dong như bậc thầy của điện ảnh mang tính văn học. Với Venice Film Festival Hàn Quốc, việc một tác phẩm Hàn được khen là kinh điển hiếm gặp mang ý nghĩa tượng trưng: điện ảnh Hàn đủ sức đi xa hơn các chuẩn mực công thức của thị trường.
Từ Venice đến Oscar: hành trình mở rộng biên giới điện ảnh Hàn
Sức nặng của Tình yêu khả dĩ không dừng lại ở thảm đỏ Venice. Sau buổi công chiếu thế giới, phim liên tiếp được mời tham dự Liên hoan phim quốc tế Toronto và Liên hoan phim BFI London, đồng thời chuẩn bị xuất hiện tại các sự kiện lớn khác như New York – một hành trình báo hiệu cơn sốt toàn cầu cho tác phẩm mới của Đạo diễn Lee Chang-dong. Đáng chú ý hơn, phim được chọn đại diện Hàn Quốc tranh giải Phim quốc tế tại Oscar, cho thấy giới chuyên môn tin rằng chiều sâu tư tưởng và sức mạnh cảm xúc của nó có thể chạm tới hệ quy chiếu rộng hơn. Theo lịch phát hành, kiệt tác này sẽ ra mắt tại một số rạp trong nước trước khi “cập bến” Netflix, mở đường để khán giả toàn thế giới tiếp cận câu chuyện về những con người bị mất kế sinh nhai nhưng vẫn tìm cách kết nối. Sự kết hợp giữa đường đi festival và nền tảng trực tuyến đem tới một hình ảnh mới cho Lee Chang-dong Venice: một đạo diễn từng rất cẩn trọng, nay chấp nhận để phim mình đối thoại với cả khán giả arthouse lẫn người xem đại chúng. Và đó có lẽ là bước tiến quan trọng nhất mà Tình yêu khả dĩ mang lại cho điện ảnh Hàn Quốc: chứng minh rằng một phim khó, dài và nặng vẫn có thể trở thành sự kiện toàn cầu nếu nó thành thật với nỗi đau thời đại.
