Từ động thái với Canada đến lời đe dọa “đóng cửa” với EU
Chiến tranh thương mại mới giữa Mỹ, EU và Canada là chuỗi động thái thuế quan và trừng phạt mua sắm công mà chính quyền Donald Trump sử dụng để gây sức ép chính trị, nhằm tái định hình liên minh kinh tế Bắc Đại Tây Dương theo hướng có lợi cho Mỹ nhưng đánh đổi bằng bất ổn chuỗi cung ứng và nguy cơ phân mảnh thương mại toàn cầu.
Trump đã chỉ đạo các cơ quan liên bang loại bỏ hàng hóa Canada khỏi các hợp đồng mua sắm của chính phủ, thực thi lời đe dọa đưa ra trước đó trong bối cảnh căng thẳng thương mại giữa hai nước leo thang. Đây không chỉ là động tác mang tính biểu tượng: chính phủ liên bang là khách hàng lớn nhất nước Mỹ, nên lệnh cấm này gửi tín hiệu rằng mọi nhượng bộ thương mại với Ottawa đều có thể bị đảo ngược qua một dòng lệnh hành pháp.
Cùng lúc, ông cáo buộc châu Âu “được Mỹ gánh” với thâm hụt thương mại lên tới 200 tỷ USD và để ngỏ khả năng chấm dứt hoàn toàn thương mại với châu Âu. Khi một nhà lãnh đạo gắn thâm hụt với “bất công” thay vì cấu trúc kinh tế, mọi quan hệ đồng minh bị kéo xuống thành trò chơi được–mất ngắn hạn, nơi thuế quan trở thành vũ khí ưu tiên.
EU – Canada dựng liên minh mới và cơn giận mang tên “Trump thuế quan EU”
Đề xuất đưa Canada trở thành “thành viên liên kết” đầu tiên của EU là phản ứng chiến lược của châu Âu trước bối cảnh hệ thống quốc tế dựa trên luật lệ bị thách thức và căng thẳng thương mại Canada – Mỹ bùng lên. Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen muốn hai bên “khẩn trương định hình lại” quan hệ đối tác, vượt khỏi khuôn khổ một hiệp định thương mại tự do đơn thuần.
Bà kêu gọi một “liên minh vì tương lai” với Canada, mở rộng hợp tác trong công nghệ, quốc phòng, năng lượng, trí tuệ nhân tạo, khoáng sản quan trọng, pin và cả Bắc Cực như một dự án chung. Phát biểu này được Ottawa đón nhận như cơ hội xây dựng một “liên minh đặc biệt” thay vì gia nhập đầy đủ, nhấn mạnh mục tiêu đưa quan hệ với Liên minh châu Âu lên “mức cao nhất có thể”.
Nhưng với Trump, đây là đòn đánh trực diện vào ảnh hưởng kinh tế của Mỹ. Ông gọi ý tưởng này là “nực cười” và đe dọa nếu liên minh thương mại châu Âu – Canada mang tính thù địch, Mỹ sẽ áp thuế rất cao lên hàng hóa EU hoặc ngừng giao thương với châu Âu trong nhiều lĩnh vực. Ngắn gọn, “Trump thuế quan EU” trở thành công cụ răn đe mọi liên kết xuyên Đại Tây Dương không đi qua Washington.
Căng thẳng thương mại Canada và cơn xoáy chuỗi cung ứng Bắc Mỹ
Khi thỏa thuận đình chiến thương mại Mỹ – Canada sụp đổ vào phút chót, hai bên lao vào vòng áp thuế trả đũa. Mỹ sử dụng thuế quan làm đòn bẩy, còn Canada phản ứng bằng thuế với quy mô tương xứng lên hàng hóa Mỹ. Việc loại hàng Canada khỏi mua sắm chính phủ chỉ là bước leo thang mới nhất, cho thấy Washington sẵn sàng mang mọi công cụ chính sách ra chiến trường kinh tế.
Đáng chú ý, EU và Canada không khởi động liên minh để “chống Mỹ” như Trump ngầm gợi ý; họ tìm cách đa dạng hóa nguồn cung năng lượng, khoáng sản và công nghệ, mở rộng khả năng chống chịu trước cú sốc bên ngoài. Hiệp định CETA đã giúp thương mại hàng hóa và dịch vụ giữa hai bên tăng hơn 80% kể từ năm 2016, và “thành viên liên kết” là bước tiếp theo nhằm thể chế hóa mức độ gắn kết đó.
Hệ quả là doanh nghiệp Bắc Mỹ đứng giữa hai trục liên minh: một bên là thị trường Mỹ với rủi ro thuế hàng hóa Mỹ thay đổi liên tục, bên kia là liên minh thương mại châu Âu – Canada hứa hẹn ổn định hơn nhưng đòi hỏi di dời chuỗi cung ứng. Với nhiều tập đoàn, đây không còn là câu chuyện tối ưu chi phí mà là bài toán sống còn: đặt nhà máy ở đâu, mua nguyên liệu từ ai, và bán hàng vào thị trường nào khi chiến tranh thương mại toàn cầu có thể kéo dài.
Thuế mới trên hàng chục nước: từ “đạn lạc” đến nguy cơ phân mảnh toàn cầu
Không dừng ở Canada hay EU, chính quyền Trump còn đặt nền cho một chiến tranh thương mại toàn cầu bằng loạt thuế mới nhắm vào hàng chục đối tác. Sau khi Tòa án Tối cao bác bỏ một số mức thuế mạnh tay nhất, ông cam kết tìm các “cách khác” để đánh thuế hàng hóa nước ngoài và nhanh chóng hiện thực hóa lời hứa đó.
Từ 0h01 ngày 24/7, hàng hóa từ 60 đối tác thương mại – chiếm 99,4% hàng nhập khẩu của Mỹ – phải chịu mức thuế mới từ 10% đến 12,5%. Lý do chính thức là kết luận điều tra về lao động cưỡng bức, nhưng thông điệp chính trị thì rất rõ: Mỹ sẵn sàng dùng thị trường nội địa làm công cụ trừng phạt bất kỳ quốc gia nào không đi theo ưu tiên của Washington.
Các doanh nghiệp xuất khẩu châu Âu được cảnh báo sẽ đối mặt với biên lợi nhuận giảm hoặc buộc chuyển chi phí sang người mua nếu Mỹ nâng thuế với hàng hóa EU, trong khi chi phí thương mại và bất định chuỗi cung ứng tiếp tục tăng. Khi Mỹ, EU và Canada cùng tăng cường các liên kết riêng, doanh nghiệp quốc tế phải điều chỉnh nguồn cung, thị trường tiêu thụ và cấu trúc đầu tư để theo kịp các hàng rào thương mại thay đổi nhanh; nếu không, họ sẽ bị mắc kẹt trong mạng lưới thuế quan chằng chịt.
Kịch bản tiếp theo: Thương mại bị vũ khí hóa và cái giá phải trả
Trump đang biến thuế quan từ công cụ đàm phán thành vũ khí trừng phạt, và đó là điểm nguy hiểm nhất của toàn bộ câu chuyện. Ông tuyên bố phản ứng của Mỹ với kế hoạch EU – Canada sẽ phụ thuộc vào việc Washington đánh giá đây là “thiện chí” hay “ý đồ xấu”, đồng thời để ngỏ khả năng áp mức thuế rất nặng hoặc dừng giao thương với châu Âu trên nhiều mặt hàng.
Nếu Mỹ hiện thực hóa lời đe dọa, North American supply chains sẽ chịu cú sốc kép: một bên là căng thẳng thương mại Canada với Mỹ gồm lệnh loại hàng Canada khỏi mua sắm công, bên kia là rủi ro đứt gãy giao thương xuyên Đại Tây Dương. Đây là công thức hoàn hảo cho chi phí thương mại tăng, dự án đầu tư bị trì hoãn và niềm tin thị trường suy yếu.
Kịch bản tích cực là EU và Canada tiếp tục kiên trì với một liên minh thương mại châu Âu – Bắc Mỹ theo hướng mở, buộc Washington phải điều chỉnh để không tự cô lập. Kịch bản bi quan là mỗi khối dựng lên tường thuế quan và dùng thương mại như vũ khí, kéo cả hệ thống vào một cuộc chiến tranh thương mại toàn cầu không có người thắng. Trong cả hai trường hợp, bài học rõ ràng cho doanh nghiệp là: coi ổn định chính sách như một tài sản, và chuẩn bị phương án dự phòng trước khi bão thuế quan ập tới.
