Khi dòng máu đến tim bị chặn, tình trạng có thể chuyển biến trong vài phút
Ngừng tim do nhồi máu cơ tim là tình trạng tim đột ngột không còn bơm máu hiệu quả sau khi động mạch vành tắc nghẽn làm tổn thương cơ tim và gây rối loạn nhịp nguy hiểm, đòi hỏi hồi sức ngay lập tức. Các ca bệnh được cứu sống gần đây nhấn mạnh một thực tế đáng lo: bệnh nhân có thể ngừng tuần hoàn ngay tại bệnh viện hoặc trên đường chuyển viện, kể cả khi đã được chẩn đoán và đang chờ bước điều trị tiếp theo. Đây không phải lúc để trông chờ cơn đau tự qua. Khi dòng máu nuôi tim bị gián đoạn, cơ tim tổn thương và hoại tử dần theo thời gian. Vì thế, cấp cứu tim mạch phải là một chuỗi hành động liên tục: nhận biết nguy cơ, hồi sinh tim phổi, xử trí rối loạn nhịp, tái thông mạch vành rồi theo dõi hồi sức. Mỗi mắt xích đều có thể quyết định kết cục.
Ngừng tim có thể xảy ra ngay lúc chuyển viện
Ngày 26/10, một phụ nữ 52 tuổi nhập Bệnh viện Quân y 7A với cơn đau thắt ngực dữ dội lan xuống cánh tay trái. Điện tâm đồ cho thấy nhồi máu cơ tim cấp ST chênh lên diện rộng. Trong lúc hoàn tất thủ tục chuyển viện, khoảng 30 phút sau khi vào viện, bà đột ngột ngừng hô hấp tuần hoàn do rung thất rồi chuyển sang xoắn đỉnh. Ê-kíp triển khai hồi sinh tim phổi nâng cao, ép tim, đặt nội khí quản và sốc điện; sau khoảng 30 phút, tuần hoàn được khôi phục. Một diễn biến khác xảy ra với ông P.V.C., 73 tuổi: trên đường chuyển viện, khi còn cách bệnh viện tiếp nhận khoảng 10 phút, ông ngừng tim và ngừng thở. Tại Bệnh viện Đa khoa Hải Dương, một bệnh nhân nam 51 tuổi cũng ngừng tuần hoàn do rung thất lúc nhập viện; sau hồi sức và đặt stent, ông ổn định, không ghi nhận di chứng thần kinh sau một tuần điều trị. Những trường hợp này cho thấy chuyển viện không đồng nghĩa nguy cơ đã qua.
Sống sót sau gần 30 phút chưa phải là hết nguy hiểm
Trường hợp ông P.V.T., sinh năm 1976, cho thấy ranh giới giữa hồi phục và biến chứng vẫn mong manh. Ông có tiền sử hở van tim, tăng huyết áp nhưng tự mua thuốc uống, đồng thời hút thuốc nhiều. Sau khi đau ép ngực tại nơi làm việc, ông được đưa đến bệnh viện và ngừng tim tại khoa cấp cứu. Sau gần 30 phút ép tim, hồi sức và sốc điện, tuần hoàn tự nhiên trở lại. Các bác sĩ phát hiện động mạch vành phải tắc hoàn toàn, đặt stent để tái thông mạch, đồng thời dùng máy tạo nhịp tạm thời và bóng đối xung động mạch chủ hỗ trợ tuần hoàn. Ông tỉnh lại, nhưng vài ngày sau đau ngực; siêu âm phát hiện dịch màng ngoài tim và hình ảnh nghi nứt thành tim ở mỏm thất trái. Ê-kíp hội chẩn, theo dõi lâm sàng và siêu âm mỗi giờ, cân nhắc phẫu thuật nếu tình trạng xấu đi. Đến ngày 28/9, dấu hiệu nghi nứt không còn, dịch giảm và ông được xuất viện. Cứu được nhịp tim mới là bước đầu; hồi sức sau ngừng tim và giám sát biến chứng cũng quan trọng không kém.
Người chứng kiến cần làm gì — và điều gì thuộc về ê-kíp y tế?
Các ca bệnh mô tả bác sĩ dùng thuốc, đặt nội khí quản, sốc điện, đặt stent và hỗ trợ tuần hoàn. Đó là các can thiệp chuyên môn trong bệnh viện, không phải hướng dẫn để người nhà tự thực hiện. Phần người dân có thể làm là gọi cấp cứu 115 khi nghi nhồi máu cơ tim, không tự lái xe chở người đang đau ngực và không chờ cơn đau tự thuyên giảm. Bác sĩ khuyến cáo người có triệu chứng cần đến cơ sở y tế để được đo điện tâm đồ và chẩn đoán kịp thời; không cạo gió hay tự theo dõi ở nhà. Nếu người bệnh bất tỉnh, không thở bình thường hoặc chỉ thở ngáp cá, hướng dẫn sơ cứu được nêu là gọi cấp cứu và bắt đầu ép tim ngoài lồng ngực trong khi chờ nhân viên y tế: ép nhanh, mạnh giữa ngực với tần số 100–120 lần mỗi phút. Đây là sơ cứu ban đầu, không thay thế điều trị cấp cứu.
Cơ hội sống phụ thuộc vào cả chuỗi cấp cứu
Điểm chung của các ca sống sót không phải phép màu, mà là phản ứng nhanh và phối hợp đúng quy trình: nhận diện nhồi máu cơ tim, hồi sinh khi ngừng tuần hoàn, khôi phục dòng máu qua động mạch vành, rồi tiếp tục chăm sóc hồi sức. Ca bệnh ở Bệnh viện Quân y 7A và trường hợp ngừng tim trên đường chuyển viện đều cho thấy người bệnh có thể xấu đi đột ngột dù đang ở trong hành trình điều trị. Với người chứng kiến, quyết định hữu ích nhất là gọi cấp cứu ngay, không trì hoãn vì hy vọng cơn đau tự hết; nếu bệnh nhân mất ý thức và ngừng thở bình thường, bắt đầu ép tim theo hướng dẫn sơ cứu đã nêu. Với hệ thống y tế, việc duy trì hồi sức liên tục đến can thiệp và theo dõi biến chứng sau đó là phần không thể tách rời. Kết luận rất rõ: trong nhồi máu cơ tim biến chứng ngừng tim, từng phút đều đáng giá, nhưng cứu sống chỉ bền vững khi cả chuỗi cấp cứu được thực hiện kịp thời.
