Ngừng tim do nhồi máu đòi hỏi một chuỗi cấp cứu liên tục
Ngừng tim do nhồi máu cơ tim là tình trạng tim đột ngột ngừng bơm máu hiệu quả vì cơ tim bị thiếu máu, khiến người bệnh mất ý thức, ngừng thở và cần được hồi sức khẩn cấp. Hai ca bệnh được cứu sống cho thấy thời gian cấp cứu có thể quyết định cơ hội sống, nhưng hồi phục tuần hoàn chưa đồng nghĩa đã qua cơn nguy hiểm.
Ông P.V.C., 73 tuổi, ở Vĩnh Long, được chẩn đoán nhồi máu cơ tim cấp và chuyển đến Bệnh viện Hoàn Mỹ Cửu Long ở Cần Thơ. Khi xe còn cách bệnh viện khoảng 10 phút, ông bất ngờ ngừng tim, ngừng thở. Ê-kíp tiếp nhận lập tức hồi sức tim phổi, đặt nội khí quản, dùng thuốc vận mạch và triển khai hồi sức tích cực.
Các bác sĩ xác định ông bị nhồi máu cơ tim ST chênh lên vùng sau dưới, sau đó chuyển khẩn đến phòng DSA để can thiệp, đặt stent động mạch vành phải. Ông còn bị block nhĩ thất độ III nên cần đặt máy tạo nhịp tạm thời. Ca bệnh nhấn mạnh rằng cấp cứu nhồi máu cơ tim không phải một thao tác đơn lẻ: hồi sức, tái thông mạch và chăm sóc sau đó phải nối tiếp nhanh chóng.
Gần 30 phút ngừng tim không khép lại cuộc chiến
Trường hợp ông T. cho thấy quy mô hồi sức có thể kéo dài và phức tạp đến đâu. Ngày 11/9, ông nhập viện trong tình trạng đau ngực, tụt huyết áp, nhịp tim khoảng 30 lần/phút do block nhĩ thất độ ba. Tại khoa Cấp cứu, ông đột ngột mất ý thức, ngừng tim và ngừng thở. Bác sĩ ép tim ngoài lồng ngực, hồi sức tim phổi và sốc điện nhiều lần; sau gần 30 phút, tuần hoàn tự nhiên được khôi phục.
Chụp mạch vành phát hiện động mạch vành phải tắc hoàn toàn ở đoạn gần, các nhánh khác cũng hẹp nặng. Ê-kíp đặt stent, máy tạo nhịp tạm thời và bóng đối xung động mạch chủ để hỗ trợ tuần hoàn; bệnh nhân được thở máy, theo dõi tích cực. Ngày hôm sau ông tỉnh và cai máy thở, nhưng đó chưa phải dấu hiệu để ngừng cảnh giác.
Ngày 15/9, ông đau ngực trở lại. Siêu âm ghi nhận dịch màng ngoài tim và nghi vỡ thành tim thất trái. Các nhóm hồi sức, tim mạch can thiệp và phẫu thuật tim phối hợp hội chẩn, theo dõi siêu âm mỗi giờ; phẫu thuật được tính đến nếu tình trạng xấu đi. Đến ngày 28/9, siêu âm không còn dấu hiệu nghi vỡ, dịch còn ít và ông được xuất viện.
Qua cơn ngừng tim vẫn phải theo dõi biến chứng
Điểm dễ bị bỏ qua sau hồi sức là tổn thương có thể tiếp diễn dù tuần hoàn đã trở lại. Sau ngừng tim, thiếu máu toàn thân làm tăng nguy cơ tổn thương não, rối loạn chức năng tim và phản ứng toàn thân. Riêng sau nhồi máu, vùng cơ tim tổn thương có thể suy yếu, dẫn đến vỡ thành tim; nếu máu tràn vào màng ngoài tim và gây chèn ép tim, người bệnh có thể nhanh chóng nguy kịch.
Vì vậy, câu chuyện của ông C. và ông T. không nên được hiểu như bằng chứng rằng mọi bệnh nhân ngừng tim đều có thể sống sót, hay rằng thời gian hồi sức dài sẽ luôn cho kết quả tốt. Đây là hai trường hợp lâm sàng với diễn biến và can thiệp cụ thể; chúng không đại diện cho kết quả chung của mọi người bệnh. Điều có thể rút ra là cần theo dõi sát sau hồi sức và chủ động tìm biến chứng khi triệu chứng mới xuất hiện.
Ở ca ông C., các bác sĩ tiếp tục điều trị tích cực vì nguy cơ tổn thương sau ngừng tim vẫn còn, dù đã tái lập tuần hoàn và can thiệp mạch. Ở ca ông T., cơn đau ngực sau đó dẫn đến phát hiện dịch màng ngoài tim. Hai diễn biến này cho thấy xuất viện hay tỉnh lại không phải thước đo duy nhất của quá trình hồi phục.
Nhận biết dấu hiệu và gọi cấp cứu ngay
Nặng hoặc đau tức ngực, khó thở, vã mồ hôi, mệt bất thường, buồn nôn, chóng mặt hay mệt lả đột ngột đều là những dấu hiệu nhồi máu cơ tim cần được xem là khẩn cấp. Cơn đau có thể lan lên vai, cánh tay, cổ hoặc hàm. Đừng chờ triệu chứng tự hết: hãy gọi cấp cứu và ưu tiên vận chuyển y tế đến cơ sở có khả năng hồi sức, can thiệp tim mạch.
Trường hợp ông C. ngừng tim khi xe chuyển viện chỉ còn khoảng 10 phút tới nơi cho thấy tình trạng có thể xấu đi rất nhanh. Vận chuyển y tế khẩn cấp và phối hợp giữa các cơ sở giúp người bệnh được xử trí khi biến cố xảy ra, thay vì chỉ dựa vào việc tự đưa đi mà không có hỗ trợ trên đường. Khi tim ngừng đập, hồi sức tim phổi và các biện pháp cấp cứu chuyên môn cần được triển khai tức thì.
Người bị tăng huyết áp, đái tháo đường, rối loạn mỡ máu, hút thuốc lá hoặc có tiền sử bệnh tim cần khám định kỳ và tuân thủ điều trị. Nhưng yếu tố nguy cơ không phải điều kiện duy nhất để hành động: bất kỳ ai xuất hiện dấu hiệu đáng ngờ cũng cần được cấp cứu ngay. Thông điệp quan trọng nhất từ hai ca bệnh là phải chạy đua với thời gian, rồi tiếp tục theo dõi sát sau khi đã cứu được nhịp tim.
