Công nghệ trong trường học cần cả năng lực lẫn trách nhiệm
Giáo dục công dân số là quá trình giúp học sinh hiểu cách sử dụng công nghệ, nhận biết lợi ích và rủi ro, đồng thời ứng xử có trách nhiệm trong môi trường trực tuyến. Vì vậy, đưa AI vào lớp học không nên chỉ dừng ở việc giới thiệu công cụ: học sinh cần biết dùng công nghệ để hỗ trợ học tập mà không phó mặc suy nghĩ cho câu trả lời có sẵn. Tại xã Hòa Vang, Đà Nẵng, chính quyền địa phương tổ chức khóa tập huấn thí điểm về giáo dục số, công dân số và trí tuệ nhân tạo cho hơn 200 giáo viên tiểu học và trung học cơ sở. Đây là bước chuẩn bị cho việc đưa nội dung vào trường học trong bối cảnh công nghệ phát triển nhanh và AI hiện diện ngày càng rõ trong học tập, sinh hoạt thường ngày.
Đà Nẵng ưu tiên cách dùng an toàn, phù hợp lứa tuổi
Điểm đáng chú ý trong cách làm ở Hòa Vang là đặt năng lực số bên cạnh hành vi số. Chương trình hướng tới việc giúp giáo viên đổi mới phương pháp, rồi hướng dẫn học sinh sử dụng công nghệ chủ động, an toàn và phù hợp với từng độ tuổi. Theo cấp học, các em có thể làm quen với thiết bị và khái niệm công nghệ số, nhận ra AI trong đời sống, tìm hiểu nguyên tắc hoạt động cơ bản và dùng công cụ AI lành mạnh để hỗ trợ học tập, tạo sản phẩm. Việc cân bằng thời gian nhìn màn hình với các hoạt động khác cũng được xem trọng. Cách tiếp cận này hợp lý: khi học sinh học AI, kỹ năng chọn công cụ và nhận biết giới hạn cần đi cùng thao tác. Nếu thiếu nền tảng ấy, tiện ích dễ biến thành sự lệ thuộc.
Tập huấn giáo viên là khởi đầu, không phải đích đến
Đào tạo hơn 200 giáo viên tạo cơ hội để thống nhất cách dạy trước khi mở rộng chương trình. Nội dung tập huấn do chuyên gia từ Trường Đại học Sư phạm, Đại học Đà Nẵng chia sẻ, nhấn mạnh kỹ năng công nghệ, tư duy có trách nhiệm và ứng xử văn minh trên mạng; đồng thời làm rõ vai trò, trách nhiệm của người dùng khi sử dụng AI. Nhưng chất lượng triển khai sẽ được quyết định trong lớp học: giáo viên cần giúp học sinh tự đánh giá thông tin, tôn trọng người khác và nhận diện tình huống nguy hiểm trên mạng, thay vì chỉ dạy thao tác với thiết bị. Hòa Vang dự kiến thí điểm chương trình trên quy mô rộng tại ba trường trung học cơ sở trong năm học 2026–2027. Kế hoạch này là mốc tiếp theo để xem nội dung tập huấn có chuyển thành thói quen sử dụng công nghệ an toàn hay không.
Hải Phòng và giới hạn của phép đối chiếu
Góc nhìn về Hải Phòng được gợi mở qua chủ đề học sinh làm chủ AI và chuyển đổi số, nhưng tư liệu được cung cấp không có nội dung chi tiết về hoạt động, độ tuổi học sinh hay việc lập trình và điều khiển robot. Vì vậy, chưa thể khẳng định học sinh tiểu học tại đây đã tham gia những trải nghiệm thực hành cụ thể nào, hoặc đặt hoạt động ấy ngang hàng với chương trình tập huấn ở Hòa Vang. Sự thận trọng này quan trọng: một tiêu đề gợi ý không thay thế được bằng chứng về cách học và kết quả. Trong phạm vi dữ liệu hiện có, Đà Nẵng cho thấy hướng tiếp cận thiên về nhận thức, trách nhiệm và an toàn; còn để đánh giá thực hành AI trong trường học tại Hải Phòng, cần thông tin xác thực hơn. Hai mô hình có thể bổ sung cho nhau về mặt định hướng, nhưng chưa đủ căn cứ để kết luận chúng đã kết hợp kỹ năng công dân số với lập trình robot.
Nền tảng trách nhiệm phải đi cùng trải nghiệm
Bài học rõ nhất từ chương trình ở Hòa Vang là giáo dục AI không thể chỉ là cuộc đua đưa công cụ mới vào lớp. Học sinh cần hiểu cách công nghệ hoạt động ở mức phù hợp, biết dùng AI để hỗ trợ việc học và tạo sản phẩm, đồng thời giữ khả năng tự suy nghĩ, cân bằng thời gian sử dụng thiết bị và ứng xử có văn hóa trên mạng. Trải nghiệm thực hành, nếu được xác nhận bằng tư liệu đáng tin cậy, có thể giúp những nguyên tắc đó trở nên cụ thể; nhưng hiện chưa đủ dữ liệu để mô tả trường hợp Hải Phòng theo hướng ấy. Vì thế, hướng đi thuyết phục nhất là ghép việc học cách dùng công nghệ có trách nhiệm với cơ hội thực hành có mục tiêu, thay vì xem chúng như hai lựa chọn đối lập. Công nghệ chỉ có ích trong lớp học khi học sinh vừa biết làm, vừa biết dùng đúng.
