Phổ cập kỹ năng số phải bắt đầu từ việc người dân cần làm
Phổ cập kỹ năng số là quá trình giúp người dân biết sử dụng thiết bị và dịch vụ trực tuyến qua hướng dẫn sát nhu cầu, thực hành từng bước và hỗ trợ tiếp tục khi phát sinh vướng mắc. Đây không thể chỉ là việc phát tài liệu hay mở một ứng dụng: người dùng cần có người chỉ dẫn để tự thao tác được.
Ở thôn Ngọn Rào, ông Dư Xuân Thức, 66 tuổi, dùng điện thoại chủ yếu để liên lạc, còn lúng túng khi cài ứng dụng. Anh Đinh Hương Sơn, Bí thư Chi bộ thôn và thành viên Tổ công nghệ số cộng đồng, đã hướng dẫn ông cùng anh Hoàng Minh Sơn cài ứng dụng và làm quen với các tiện ích. Ông Thức được hỗ trợ cài Quảng Trị S, VNeID; tổ cũng phối hợp với công an giúp người dân kích hoạt định danh điện tử.
Giá trị của cách làm này nằm ở quan hệ hỗ trợ sau buổi hướng dẫn. Người dân có thể gọi người quen trong thôn khi quên mật khẩu hoặc chưa biết bước tiếp theo. Toàn tỉnh Quảng Trị có 917 Tổ công nghệ số cộng đồng với 9.542 thành viên; riêng tổ Ngọn Rào có 12 thành viên. Quy mô đáng chú ý, nhưng hiệu quả còn tùy việc các tổ duy trì được thời gian và năng lực hỗ trợ.
Nền tảng trực tuyến mở rộng việc học, nhưng cần người dẫn đường
Ngày 30/10/2026, UBND tỉnh Đồng Tháp ban hành kế hoạch hưởng ứng Ngày Công dân số Việt Nam, trong đó đẩy mạnh hướng dẫn sử dụng VNeID, dịch vụ công trực tuyến và Nền tảng Bình dân học vụ số. Tỉnh đặt mục tiêu hỗ trợ cài, kích hoạt VNeID mức độ 2, xác nhận thông tin tích hợp và trước mắt tập trung vào 5 loại giấy tờ cơ bản. Đây là hướng đi cần thiết: kỹ năng số gắn với việc thiết thực như định danh, tra cứu và làm thủ tục, chứ không chỉ dừng ở việc biết tên nền tảng.
Đồng Tháp vận động người dân hoàn thành hai khóa học trên nền tảng: “Những điều cần biết về VNeID - Cư trú - Căn cước - Khai sinh - Khai tử” và “Kỹ năng số an toàn cho người dân”. Học trực tuyến giúp người học tiếp cận nội dung theo thời gian phù hợp, nhưng sẽ khó thay thế việc cầm điện thoại làm thử, nhất là với người ít kinh nghiệm hoặc dễ quên thao tác.
Vì thế, kế hoạch kết hợp nền tảng học với các điểm hỗ trợ trực tiếp tại khu dân cư, chợ, trung tâm thương mại và bộ phận một cửa. Sự kết hợp này hợp lý hơn việc chọn một trong hai: khóa học tạo nền tảng kiến thức, còn người hỗ trợ giúp biến kiến thức thành thao tác sử dụng được.
Gian hàng trải nghiệm biến tiện ích số thành việc quen thuộc
Tại Cần Giờ, Ban Thường trực Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam xã tổ chức các gian hàng để cán bộ, đoàn viên, hội viên và người dân trực tiếp tìm hiểu, trải nghiệm ứng dụng và nền tảng số. Người tham gia còn được hướng dẫn cách dùng ứng dụng và tiếp cận tiện ích điện tử. Khác với lớp học trực tuyến, gian hàng tạo cơ hội hỏi ngay khi gặp khó và thử dịch vụ trong bối cảnh có người hỗ trợ.
Cách tổ chức này đặc biệt có ý nghĩa với người cao tuổi và người còn hạn chế kỹ năng công nghệ, nhóm được địa phương khuyến khích hỗ trợ. Trải nghiệm tại chỗ có thể giúp người dân hình dung tiện ích số phục vụ đời sống ra sao; tuy nhiên, một buổi tham gia chưa đủ tạo thói quen nếu không có hướng dẫn tiếp nối.
Ba mô hình cho thấy phổ cập kỹ năng số hiệu quả cần nhiều cửa vào: người hướng dẫn gần nhà, khóa học để tự học và điểm trải nghiệm để thực hành. Với dịch vụ công trực tuyến hay VNeID, tiêu chuẩn thành công không nên là đã cài đặt ứng dụng, mà là người dân tự dùng được và biết tìm ai khi gặp trở ngại. Hướng tới hỗ trợ ngay tại thôn cũng có thể giảm áp lực cho bộ phận hành chính công.
