Từ hai con đường kẹt cứng đến quyết định mở rộng 60m
Mở rộng quốc lộ 1 và quốc lộ 13 tại TP.HCM là chương trình nâng cấp hai tuyến cửa ngõ huyết mạch, tăng mặt cắt lên khoảng 60m với 10–14 làn xe, nhằm hình thành hành lang tốc độ nhanh kết nối trung tâm thành phố với các tuyến vành đai, cao tốc và các địa phương lân cận, qua đó giảm tắc nghẽn kéo dài nhiều năm và mở rộng không gian phát triển đô thị lẫn kinh tế vùng.
Sáng 29/8, UBND TP.HCM khởi công mở rộng quốc lộ 1 và 13 trong khuôn khổ 11 dự án giao thông, môi trường, nhà ở xã hội và chỉnh trang đô thị chào mừng 81 năm Quốc khánh. Đây không chỉ là thêm vài làn xe, mà là bước ngoặt cho cả chiến lược mở rộng quốc lộ TP.HCM. Quốc lộ 1 hướng Tây đi đồng bằng sông Cửu Long, quốc lộ 13 hướng Đông Bắc đi Bình Dương, Bình Phước từ lâu đã trở thành “cổ chai” kìm hãm sức bật hạ tầng giao thông Sài Gòn. Khi hai điểm nghẽn lớn nhất được “chạm” vào cùng lúc, thông điệp rất rõ: thành phố chọn tấn công vào nút thắt thay vì vá víu cục bộ.
Quốc lộ 1 và 13: Cửa ngõ huyết mạch thành hành lang tốc độ nhanh
Ở hướng Tây, quốc lộ 1 đoạn từ Kinh Dương Vương đến ranh tỉnh Tây Ninh dài khoảng 9,62km sẽ được mở rộng lên 10–12 làn, mặt cắt khoảng 60m. Đây là tuyến gánh toàn bộ luồng xe từ TP.HCM đi các tỉnh đồng bằng sông Cửu Long và ngược lại, đồng thời kết nối với đại lộ Võ Văn Kiệt, Nguyễn Văn Linh, cao tốc TP.HCM – Trung Lương và bến xe Miền Tây. Khi mặt đường vốn chật hẹp được mở rộng, bài toán giải quyết tắc nghẽn giao thông ở cửa ngõ phía Tây không còn chỉ trông chờ vào vài điểm mở dải phân cách hay cấm giờ xe tải.
Ở hướng Đông Bắc, quốc lộ 13 từ cầu Bình Triệu đến cầu Vĩnh Bình (khoảng 6km) được nâng từ bề rộng 19–27m lên 60m, với quy mô 10–14 làn và một tuyến đường trên cao ở giữa. Quốc lộ 13 nối TP.HCM với Bình Dương, Bình Phước, đi qua khu dân cư dày đặc và dẫn vào bến xe Miền Đông; đoạn qua TP.HCM từng chỉ 4–6 làn nên thường xuyên kẹt xe kéo dài. Khi hai trục quốc lộ 1 và 13 đồng loạt chuyển thành hành lang tốc độ nhanh, mạng lưới hạ tầng giao thông Sài Gòn được kéo thẳng từ trung tâm ra các tuyến vành đai, cao tốc liên vùng, thay vì bị gãy đoạn ở cửa ngõ.
Nghị quyết 98: Cơ chế đặc thù tháo khóa bài toán vốn và cơ chế
Điều đáng nói không phải TP.HCM thiếu ý tưởng mở rộng quốc lộ 1 và 13, mà là từng bị trói bởi thiếu vốn và thiếu cơ chế. Quốc lộ 13 đã được chủ trương nâng cấp từ đầu năm 2002 nhưng hơn 20 năm vẫn “nằm trên giấy” vì thay đổi phương án đầu tư, vướng giải phóng mặt bằng và bế tắc khi khung pháp lý PPP thay đổi, khiến các dự án BT, BOT trên đường hiện hữu phải dừng. Quốc lộ 1, cùng với hàng trăm tuyến cấp bách khác, cũng mắc kẹt trong vòng luẩn quẩn ngân sách hạn hẹp, nhu cầu đầu tư lại quá lớn.
Nghị quyết 98 trở thành cú “mở khóa” khi cho phép thành phố thí điểm cơ chế mới: BT thanh toán bằng tiền (trả chậm), hiện đại hóa trục đường chính đô thị theo hình thức BOT, ngân sách tham gia tới 70% tổng mức đầu tư BOT và tách giải phóng mặt bằng thành dự án độc lập bằng vốn ngân sách. Nhờ đó, hai dự án mở rộng quốc lộ 1 và 13 có thể triển khai theo hợp đồng BOT trên đường hiện hữu, huy động thêm nguồn lực xã hội cho những công trình đòi hỏi vốn rất lớn. “Việc áp dụng cơ chế đặc thù tại Nghị quyết 98 cho phép TP.HCM thực hiện các dự án cải tạo, mở rộng đường bộ hiện hữu theo hình thức BOT.”
Giảm kẹt xe, tăng kết nối vùng: Lợi ích người dân là thước đo cuối cùng
Trên thực tế, mục tiêu cuối cùng của mở rộng quốc lộ TP.HCM không phải là những con số làn xe, mà là trải nghiệm di chuyển của người dân. Khi quốc lộ 1 được nâng lên 10–12 làn và quốc lộ 13 lên 10–14 làn, áp lực giao thông trên các đoạn vốn thường xuyên ùn ứ được kỳ vọng giảm rõ rệt, đồng thời tăng năng lực kết nối khu vực phía Tây và Đông Bắc thành phố. Các tuyến này sẽ gắn kết với cao tốc Bến Lức – Long Thành, TP.HCM – Trung Lương – Mỹ Thuận, Vành đai 3, Vành đai 4 và các trục liên vùng, giúp hạn chế tai nạn và phân tán lưu lượng hợp lý.
Một khi mạng lưới đường tốc độ nhanh và các tuyến vành đai, cao tốc liên vùng hoàn thiện, thời gian đi lại giữa trung tâm TP.HCM và các đô thị vệ tinh, vùng kinh tế sẽ được rút ngắn, người dân có thêm lựa chọn nơi sống, nơi làm việc, và thêm thời gian cho gia đình, nghỉ ngơi, giải trí, sáng tạo. Song song đó, bài toán hạ tầng giao thông Sài Gòn chỉ thành công nếu quá trình thi công bảo đảm tiến độ, chất lượng và không để thất thoát, lãng phí như chính lãnh đạo thành phố đã yêu cầu. Nói cách khác, quốc lộ 1 và 13 mở rộng là phép thử xem một cơ chế mới có thực sự biến cam kết giảm tắc nghẽn giao thông thành lợi ích cụ thể cho từng chuyến xe hay không.
