Quốc lộ 1 mở rộng: Nút thắt giao thông cửa ngõ được mổ xẻ
Mở rộng quốc lộ 1 đoạn từ đường Kinh Dương Vương đến ranh tỉnh Tây Ninh lên 10-12 làn xe là dự án nâng cấp trục cửa ngõ trọng yếu, nhằm tăng năng lực thông hành, giảm ùn tắc và tai nạn trên đoạn tuyến vốn là điểm nóng kẹt xe nghiêm trọng tại TP.HCM trong nhiều năm qua.
UBND TP.HCM đã phê duyệt dự án thành phần 3 nâng cấp, mở rộng quốc lộ 1 theo phương thức PPP, hợp đồng BOT, trên đoạn dài khoảng 9,62 km từ nút giao Kinh Dương Vương đến ranh tỉnh Tây Ninh. Đây là đoạn tuyến đi qua Tân Tạo, An Lạc, Bình Đông, Tân Nhựt và Bình Chánh – tức vùng giao thông cửa ngõ vốn luôn gắn với cụm từ “TP.HCM tắc nghẽn” trong giờ cao điểm. Dự án hướng đến nâng cao năng lực thông hành quốc lộ 1, đồng bộ với mạng lưới đường cao tốc và đường vành đai, được xem là một trong những đường nhanh TP.HCM định hình cho trục kết nối liên vùng.
Nâng mặt đường lên 60m: Từ con số kỹ thuật tới kỳ vọng giảm kẹt xe
Quốc lộ 1 mở rộng lần này không chỉ là “vá víu” mà là tái cấu trúc mặt cắt ngang. Tuyến đường sẽ được nâng cấp lên bề rộng 60m, quy mô 10-12 làn xe; phần tuyến chính có 8 làn, riêng đoạn từ cao tốc Bến Lức – Long Thành đến ranh tỉnh Tây Ninh là 6 làn, kèm 4 làn đường song hành. Đây là bước nhảy năng lực thông hành, biến đoạn tuyến vốn hẹp và nguy hiểm thành trục đường nhanh TP.HCM đáng kể. Một phát biểu dễ trích dẫn ở đây là: "Mặt cắt quốc lộ 1 được nâng lên 60m với 10-12 làn xe để tăng năng lực thông hành và giảm ùn tắc tại cửa ngõ TP.HCM".
Điểm đáng chú ý là hệ thống nút giao khác mức và công trình phụ trợ: xây thêm một đơn nguyên cầu Bình Điền 6 làn bên phải cầu hiện hữu; hình thành 5 nút giao khác mức tại Kinh Dương Vương, Tân Kiên, Bình Thuận, Đoàn Nguyễn Tuấn và cao tốc Bến Lức – Long Thành; cùng 6 cầu bộ hành mới, giữ 2 cầu cũ và kéo dài 2 hầm bộ hành tại nút Bình Thuận. Đây là bộ công cụ kỹ thuật nhằm chuyển năng lực thiết kế trên giấy thành khả năng giảm kẹt xe và tai nạn trong thực tế giao thông cửa ngõ.
Tác động với người dân: từ tắc nghẽn triền miên đến kỳ vọng thông suốt
Tuyến quốc lộ 1 đoạn Kinh Dương Vương – ranh phía tây nam từ lâu là một trong những điểm nóng ùn tắc hàng đầu tại cửa ngõ TP.HCM, với mặt đường hẹp, xe tải nặng dày đặc và tai nạn rình rập. Mở rộng lên 10-12 làn xe cùng hệ thống nút giao khác mức được kỳ vọng sẽ giảm rõ rệt thời gian di chuyển, đặc biệt với luồng xe từ TP.HCM đi các tỉnh phía tây và nối tiếp trục quốc lộ 1 ra miền Bắc. Theo các tài liệu phê duyệt, dự án nhằm tăng cường kết nối liên vùng, kết nối đồng bộ với hệ thống cao tốc, đường vành đai và các trục chính của thành phố.
Với người dân sống dọc tuyến, câu chuyện không chỉ là hết kẹt xe mà còn là quyền tiếp cận công bằng. Phương án vận hành quy định rõ: làn xe hỗn hợp trên đường song hành sẽ không thu phí đối với phương tiện của các hộ dân sinh sống dọc tuyến. Đây là điểm cân bằng cần thiết giữa yêu cầu hoàn vốn BOT và lợi ích cư dân. Nếu được tổ chức tốt, quốc lộ 1 mở rộng có thể biến đoạn “ác mộng giao thông” thành trục đô thị hóa mới, nâng giá trị đất nhưng vẫn giữ khả năng đi lại hằng ngày cho người lao động.
BOT, quỹ đất và bài toán quản trị: mở đường hay mở thêm áp lực?
Dự án quốc lộ 1 mở rộng được triển khai theo hợp đồng BOT với tổng mức đầu tư, bao gồm lãi vay, là 6.674 tỉ đồng và thời gian thu phí hoàn vốn dự kiến 22 năm 11 tháng. Điều này đặt ra hai áp lực: bảo đảm lưu lượng để hoàn vốn, và bảo vệ người sử dụng đường trước nguy cơ lạm thu hoặc lệ thuộc vào trạm BOT kéo dài. Trong bối cảnh TP.HCM tắc nghẽn triền miên, các dự án đường nhanh TP.HCM theo mô hình PPP là lựa chọn gần như bắt buộc, nhưng chỉ thực sự có ý nghĩa khi minh bạch chi phí, lộ trình thu phí và chất lượng dịch vụ. Nếu không, người dân sẽ phải trả giá kép: vừa chịu kẹt xe khi thi công, vừa đối mặt phí đường cao trong nhiều thập kỷ.
Chính quyền thành phố yêu cầu Sở Xây dựng phối hợp các sở ngành định hướng quy hoạch hạ tầng giao thông, kỹ thuật dọc tuyến để khai thác hiệu quả quỹ đất, chỉnh trang đô thị và nâng mỹ quan. Đây là cơ hội nhưng cũng là rủi ro: nếu quỹ đất bị khai thác thiếu kiểm soát, tuyến quốc lộ 1 mở rộng có thể lại bị bủa vây bởi nhà xưởng, kho bãi, điểm đấu nối tự phát – những tác nhân gây kẹt xe mới. Bài toán không còn là chỉ mở rộng mặt đường, mà là quản trị không gian hai bên tuyến một cách kỷ luật.
Không chỉ mở rộng đường: cần chiến lược giao thông cửa ngõ tổng thể
Dù dự án được đánh giá sẽ "góp phần giảm ùn tắc, hạn chế tai nạn giao thông tại khu vực cửa ngõ TP.HCM, đồng thời tạo động lực phát triển kinh tế – xã hội cho TP.HCM và các địa phương trong khu vực", việc mở rộng quốc lộ 1 lên 10-12 làn xe không phải cây đũa thần. Nếu xe tải, xe container vẫn dồn về một tuyến, nếu xe máy vẫn chen vào làn ô tô, thì kẹt xe chỉ bị dồn sang các nút giao mới, hoặc vào sâu hơn trong nội đô. Muốn phát huy hết hiệu quả, thành phố phải gắn dự án này với quy hoạch đồng bộ các đường vành đai, cao tốc và mạng lưới vận tải công cộng.
Trên thực tế, thành phố đã giao Ban Quản lý dự án giao thông làm cơ quan ký kết hợp đồng, mời thầu và lựa chọn nhà đầu tư trong trường hợp đặc biệt ngay trong quý 3/2026, đồng thời yêu cầu các địa phương Tân Tạo, An Lạc, Bình Đông, Tân Nhựt, Bình Chánh đẩy nhanh giải phóng mặt bằng, bảo đảm tiến độ các dự án thành phần. Đây là tín hiệu tích cực, nhưng kết quả cuối cùng sẽ được đo bằng trải nghiệm hằng ngày của người tham gia giao thông: họ có còn phải nghe câu “TP.HCM tắc nghẽn” mỗi sáng, hay sẽ nhớ đến quốc lộ 1 mở rộng như bước ngoặt thật sự của giao thông cửa ngõ.
