Từ hai cửa ngõ tắc nghẽn đến quyết định mở rộng lên 60m
Mở rộng Quốc lộ 1 TP.HCM và tuyến Quốc lộ 13 mở rộng lên mặt cắt 60m với 10–14 làn xe là dự án hạ tầng đô thị then chốt nhằm giải quyết tắc nghẽn giao thông kéo dài ở hai cửa ngõ Đông – Tây, đồng thời hình thành hành lang tốc độ nhanh kết nối trung tâm thành phố với các tuyến vành đai và cao tốc liên vùng, thay đổi căn bản cách người dân và hàng hóa di chuyển ra vào thành phố.
Sáng 29-8, TP.HCM khởi công đồng loạt 11 dự án giao thông, môi trường, nhà ở xã hội và chỉnh trang đô thị, trong đó đáng chú ý là hai dự án mở rộng Quốc lộ 1 và Quốc lộ 13 với tổng mức đầu tư hơn 37.000 tỉ đồng. Đây không chỉ là công trình mừng Quốc khánh mà là bước ngoặt trong chiến lược ưu tiên hạ tầng sau nhiều năm các tuyến cửa ngõ bị quá tải. Trước đó, cả Quốc lộ 1 lẫn Quốc lộ 13 đều mắc kẹt hàng thập kỷ trong vòng luẩn quẩn thiếu vốn và thiếu cơ chế huy động nguồn lực. Việc dám đẩy hai tuyến này lên quy mô 60m thể hiện lựa chọn rõ ràng: hoặc chấp nhận nghẽn mãi, hoặc chịu “đau” một lần để tạo năng lực mới cho cả vùng.
Quốc lộ 13: 24 năm chờ đợi một hành lang tốc độ nhanh phía Bắc
Ít có dự án nào thể hiện rõ độ ì về cơ chế như Quốc lộ 13 mở rộng. Thành phố đã chủ trương nâng cấp từ đầu những năm 2000, nhưng suốt 24 năm tuyến này vẫn là điểm nghẽn với mặt cắt 19–27m, chỉ 4–6 làn xe, thường xuyên kẹt cứng từ cầu Bình Triệu đến cầu Vĩnh Bình giờ cao điểm. Trong khi đó, đoạn qua Bình Dương đã được nâng cấp rộng rãi, biến phần thuộc TP.HCM thành “nút thắt cổ chai” của cả trục kết nối hướng Đông Bắc.
Theo dự án mới, đoạn khoảng 6km từ cầu Bình Triệu đến cầu Vĩnh Bình sẽ được mở rộng đồng loạt lên 60m với quy mô 10–14 làn, ở giữa bố trí một tuyến đường trên cao tốc độ nhanh. Đây chính là hạt nhân của hành lang tốc độ nhanh Hàng Xanh – Vành đai 3, giúp dòng xe từ trung tâm ra Bình Dương, Bình Phước đi liền mạch, ít dừng đèn đỏ, ít giao cắt mức bằng. "Tuyến Quốc lộ 13 được mở rộng từ 19-27m lên 60m với 10-14 làn xe và có đường trên cao ở giữa" không chỉ là một thông số kỹ thuật, mà là lời khẳng định TP.HCM chọn giải pháp mạnh tay thay vì chắp vá từng nút nhỏ lẻ.
Quốc lộ 1 TP.HCM: Mặt cắt 60m để kết nối mạnh mẽ với cao tốc và vành đai
Ở cửa ngõ phía Tây, Quốc lộ 1 TP.HCM từ Kinh Dương Vương đến ranh Tây Ninh là tuyến huyết mạch nối thành phố với các tỉnh đồng bằng sông Cửu Long, đồng thời kết nối các trục lớn như Võ Văn Kiệt, Nguyễn Văn Linh, cao tốc TP.HCM – Trung Lương và dẫn về Bến xe Miền Tây. Nhưng nhiều năm liền, mặt đường chỉ khoảng 25m khiến đoạn này thường xuyên tắc nghẽn, biến mỗi chuyến đi miền Tây thành một canh bạc về thời gian.
Dự án mới nâng mặt cắt gần 10km lên 60m với 10–12 làn: tuyến chính 6–8 làn tốc độ thiết kế 80km/h, hai bên là 4 làn song hành tốc độ 60km/h. Đồng bộ với đó là cầu Bình Điền 6 làn mới, nâng cấp nút giao Bình Thuận, Tân Kiên và nút giao với cao tốc Bến Lức – Long Thành, cùng hai nút giao khác mức tại Kinh Dương Vương và Đoàn Nguyễn Tuấn. "Theo kế hoạch, dự án sẽ hoàn thành vào năm 2029 và được kỳ vọng giảm ùn tắc, hạn chế tai nạn, tăng kết nối với các tuyến cao tốc và vành đai 3, 4". Nếu triển khai đúng tiến độ, đây sẽ là cú hích lớn nhất cho năng lực thông hành hướng Tây trong nhiều năm.
Nghị quyết 98, PPP và bài toán vốn cho hạ tầng đô thị
Điều khiến hai dự án trên đáng chú ý không chỉ là quy mô mà là cách TP.HCM tháo nút thắt cơ chế và vốn. Suốt nhiều năm, Quốc lộ 1, Quốc lộ 13 và cả hơn trăm tuyến cấp bách khác như Quốc lộ 22 bị “giam” vì không đủ vốn ngân sách và thiếu khung pháp lý để huy động nguồn lực tư nhân. Các mô hình BT, BOT cũ từng bế tắc khi khung pháp lý thay đổi, khiến nhiều dự án không thể triển khai.
Bước ngoặt chỉ đến khi thành phố chủ động đề xuất cơ chế thí điểm trong Nghị quyết 98: cho phép BOT trên trục đường hiện hữu, tách giải phóng mặt bằng thành dự án độc lập chi từ ngân sách, và đặc biệt là cho phép ngân sách tham gia tới 70% tổng mức đầu tư dự án BOT. Sau khi Nghị quyết 98 được Quốc hội thông qua tháng 6-2023, sự quan tâm của nhà đầu tư đối với dự án PPP tại TP.HCM tăng rõ rệt, mở ra giai đoạn mới sau nhiều năm trầm lắng. Dự án Quốc lộ 13 là ví dụ điển hình: gần 21.000 tỉ đồng tổng mức đầu tư, trong đó hơn 9.611 tỉ cho bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và phần xây lắp PPP theo hợp đồng BOT khoảng 6.674 tỉ đồng.
Từ hai tuyến mở rộng đến mạng lưới đường tốc độ nhanh và vùng đô thị mới
Hai dự án Quốc lộ 1 và Quốc lộ 13 mở rộng không phải những công trình đơn lẻ, mà là mắt xích trong chiến lược 10 trục đường tốc độ nhanh của TP.HCM. Khi các hành lang tốc độ nhanh này kết nối liền mạch với vành đai 3, vành đai 4 và các cao tốc liên vùng, hệ thống giao thông đường bộ sẽ hiện đại hơn, giảm hẳn tình trạng dòng xe bị cắt vụn bởi giao cắt mức bằng và đèn đỏ. Mục tiêu không chỉ là đi nhanh hơn mà là tổ chức lại không gian phát triển: người dân có thể chọn sống xa trung tâm mà vẫn làm việc, học tập thuận tiện nhờ thời gian di chuyển rút ngắn.
Ở phía Bắc, hành lang tốc độ nhanh theo Quốc lộ 13 sẽ siết chặt kết nối TP.HCM với Bình Dương, Bình Phước và các đô thị vệ tinh quanh Bến xe Miền Đông. Ở phía Tây, Quốc lộ 1 mở rộng tạo nền cho một trục đô thị – công nghiệp – logistics mới ra vùng đồng bằng, đồng thời tăng đáng kể khả năng khai thác các tuyến cao tốc hiện hữu và tương lai. Tuy nhiên, để thành quả không bị bào mòn bởi đô thị hóa tự phát, TP.HCM cần đi trước một bước về quy hoạch quỹ đất quanh các nút giao, kiểm soát đấu nối và hạn chế tình trạng bám mặt tiền quốc lộ để xây nhà ống, cửa hàng nhỏ lẻ. Nếu không, những tuyến 60m hôm nay sẽ lại lặp lại vòng đời tắc nghẽn như các tuyến 30m của 20 năm trước.
