Từ Hội An ra thế giới: một nhà khoa học Việt Nam trong kỷ nguyên 5G/6G
Giáo sư Dương Quang Trung là một nhà khoa học Việt Nam trong lĩnh vực truyền thông không dây, công nghệ 5G 6G, trí tuệ nhân tạo và tính toán lượng tử, với gần 25 năm học tập, nghiên cứu và làm việc tại nhiều quốc gia, nhưng luôn coi việc mang tri thức thế giới trở về phục vụ quê hương là mục tiêu trọng tâm của sự nghiệp khoa học của mình.
Điều làm nên sức nặng ý nghĩa từ câu chuyện của giáo sư Dương Quang Trung không chỉ là các chức danh hay giải thưởng, mà là cách một nhà khoa học Việt Nam chủ động đặt mình trong dòng chảy khoa học quốc tế để rồi quay trở lại đóng góp cho đất nước. Sinh năm 1979 tại Hội An, ông tốt nghiệp ngành Điện – Điện tử tại Trường đại học Bách khoa Thành phố Hồ Chí Minh, sau đó học cao học ở Hàn Quốc và nhận bằng tiến sĩ hệ thống viễn thông tại Thụy Điển. Trên hành trình đó, ông không hỏi mình phải chọn trở thành nhà khoa học "quốc tế" hay "Việt Nam", mà chủ động xem đây là một hành trình của một nhà khoa học Việt Nam đóng góp cho cộng đồng khoa học thế giới. Chính lựa chọn này cho thấy một mô hình mới: trí thức Việt có thể phát triển ở các trung tâm khoa học toàn cầu nhưng vẫn giữ mối liên kết trách nhiệm với quê hương.
Dấu ấn trong truyền thông không dây, công nghệ 5G 6G và trí tuệ nhân tạo
Nếu muốn hiểu năng lực cạnh tranh tri thức của người Việt trong các lĩnh vực mũi nhọn, hành trình nghiên cứu của giáo sư Dương Quang Trung là minh chứng thuyết phục. Gần 25 năm làm việc ở nhiều môi trường quốc tế, ông đã tạo dựng dấu ấn trong truyền thông không dây, công nghệ 5G 6G, trí tuệ nhân tạo và tính toán lượng tử. Ông hiện là Canada Excellence Research Chair và giáo sư tại Đại học Memorial (Canada), đồng thời là giáo sư thỉnh giảng tại Đại học Queen’s Belfast (Vương quốc Anh), với các hướng nghiên cứu tập trung vào truyền thông thế hệ mới và các nền tảng công nghệ tương lai.
Một chi tiết thể hiện rõ tầm ảnh hưởng khoa học của ông là vai trò Tổng Biên tập IEEE Communications Surveys & Tutorials – một trong những tạp chí khoa học hàng đầu thế giới trong lĩnh vực điện, điện tử và truyền thông. Để một nhà khoa học Việt Nam đảm nhiệm vị trí này, phía sau là năng lực nghiên cứu đã được cộng đồng quốc tế thừa nhận, nhưng quan trọng hơn là tiếng nói của Việt Nam trong việc định hình các xu hướng truyền thông không dây, 5G/6G và trí tuệ nhân tạo. Câu chuyện của ông cho thấy: nếu được tạo điều kiện, nhà khoa học Việt Nam có thể tham gia ở tuyến đầu các chương trình nghiên cứu quy mô toàn cầu, thay vì chỉ đi theo sau.
Thành công lớn nhất: hơn 130 học trò và tư duy đầu tư dài hạn cho khoa học
Điểm đáng chú ý trong chân dung giáo sư Dương Quang Trung là cách ông định nghĩa thành công khoa học. Dù sở hữu nhiều giải thưởng và vị trí học thuật quan trọng, ông coi thành quả đáng quý nhất là các thế hệ học trò. Đến nay, ông đã và đang đào tạo hơn 130 học viên cao học, nghiên cứu sinh và nghiên cứu viên sau tiến sĩ, trong đó có hơn 40 người Việt Nam; hơn 20 người trong số đó đã trở thành giáo sư tại các trường đại học ở Anh, Mỹ, Canada, Trung Quốc, Việt Nam và một số nước châu Âu. Đây là một con số không chỉ tạo ấn tượng, mà còn phản ánh kiểu thành công dài hạn mà khoa học Việt Nam cần hướng đến.
Theo ông, một công trình khoa học có thể được trích dẫn trong nhiều năm, một giải thưởng có thể được nhắc đến trong một khoảng thời gian, nhưng một người học trò được đào tạo tốt có khả năng tiếp tục tạo ra tri thức mới và đào tạo thêm những thế hệ tiếp theo. Quan điểm ấy gắn với nhận xét của ông về những nền khoa học mạnh: họ có khả năng đầu tư dài hạn cho các ý tưởng lớn, chứ không chỉ đếm số lượng bài báo mỗi năm. Thực tế làm việc tại nhiều phòng thí nghiệm quốc tế giúp ông thấy rõ giá trị của tầm nhìn 10–20 năm cho một hướng nghiên cứu. Đó chính là điều Việt Nam cần học nếu muốn đuổi kịp trong cuộc đua công nghệ 5G 6G và truyền thông không dây.
Mang tri thức thế giới về cho sinh viên Việt Nam: vai trò Giáo sư danh dự
Điểm nhấn trong mô hình "học ở thế giới, phục vụ quê hương" của giáo sư Dương Quang Trung là việc ông duy trì gắn bó với các trường đại học trong nước. Ngày 6/3/2023, Trường Đại học Thủy lợi tổ chức lễ trao quyết định bổ nhiệm danh hiệu Giáo sư danh dự cho ông, với kỳ vọng ông tiếp tục cố vấn đào tạo, nhất là đào tạo sau đại học, chia sẻ kinh nghiệm nghiên cứu, công bố quốc tế và định hướng những lĩnh vực công nghệ mới như viễn thông thế hệ 6G cho sinh viên, học viên và giảng viên trẻ. Đây không chỉ là một danh hiệu trọng thị, mà là cơ chế cụ thể để tri thức quốc tế đi vào chương trình đào tạo trong nước.
Từ nhiều năm qua, bên cạnh hoạt động nghiên cứu ở nước ngoài, ông xây dựng các chương trình hợp tác với trường đại học trong nước, hỗ trợ nhà khoa học trẻ và tạo cơ hội để sinh viên, nghiên cứu sinh Việt Nam tiếp cận môi trường nghiên cứu quốc tế. Theo ông, trong khoa học hiện đại, một nhà khoa học Việt Nam không nhất thiết phải làm việc trong nước mới có thể đóng góp cho đất nước. Chính cách tiếp cận này mở ra một mô hình mới: thay vì nhìn "chảy máu chất xám" như mất mát đơn thuần, chúng ta có thể xây dựng mạng lưới nhà khoa học Việt Nam toàn cầu, kết nối bằng các dự án, chương trình đào tạo và phòng thí nghiệm chung.
Thông điệp từ một nhà khoa học Việt Nam: muốn bắt kịp 5G/6G phải dám nghĩ dài
Câu chuyện của giáo sư Dương Quang Trung cho thấy rõ một điều: nếu Việt Nam muốn có tiếng nói trong các công nghệ nền tảng như truyền thông không dây, công nghệ 5G 6G, trí tuệ nhân tạo và tính toán lượng tử, chúng ta cần thay đổi cách nhìn về khoa học. Thay vì chỉ chú trọng con số bài báo hay thành tích ngắn hạn, quốc gia phải dám đầu tư dài hạn cho các ý tưởng lớn, như những gì ông quan sát ở các nền khoa học mạnh. Trong bối cảnh Việt Nam đang thúc đẩy phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao cho những yêu cầu phát triển mới của đất nước, tầm nhìn này càng trở nên cấp thiết.
Điều đáng nói là mô hình mà ông theo đuổi không phải câu chuyện cá nhân đơn lẻ, mà phản ánh một xu hướng mới của nhà khoa học Việt Nam: mang tri thức thế giới trở về phục vụ quê hương, dù đang làm việc ở bất kỳ đâu. Theo chính chia sẻ của ông, một nhà khoa học Việt Nam không bị giới hạn bởi biên giới địa lý; điều quan trọng là giữ được liên kết với cộng đồng khoa học trong nước và chủ động tạo ra các cánh cửa cho thế hệ sau. Nếu chúng ta xây dựng được nhiều "câu chuyện Dương Quang Trung" hơn trong các lĩnh vực mũi nhọn, cơ hội để Việt Nam bước lên tuyến đầu công nghệ 5G 6G và truyền thông không dây sẽ không còn là viễn cảnh xa vời.
