Từ mộ vô danh đến tên gọi: giám định ADN hài cốt là gì và vì sao quan trọng?
Giám định ADN hài cốt là quá trình sử dụng công nghệ pháp y di truyền để phân tích vật liệu sinh học còn lại trên xương cốt, sau đó đối sánh với mẫu ADN của thân nhân nhằm xác định danh tính liệt sĩ đã ngã xuống trong chiến tranh nhưng chưa kịp ghi tên, giúp gia đình biết chính xác người mình thờ cúng và nhà nước hoàn thành trách nhiệm tri ân. Hành trình hài cốt liệt sĩ Nguyễn Quốc Hội trở về Nghĩa trang liệt sĩ Quảng Phúc sau hơn 54 năm là minh chứng sống động cho sức mạnh của công nghệ này. Khi một phần mộ vô danh bỗng hiện lên tên, tuổi, quê quán, đó không chỉ là thành tựu khoa học, mà là khoảnh khắc lịch sử và ký ức được trả lại cho đúng người sở hữu.
Trường hợp Nguyễn Quốc Hội: khoa học nối lại một nửa thế kỷ mong chờ
Liệt sĩ Nguyễn Quốc Hội sinh năm 1949 tại Quảng Phúc, lên đường nhập ngũ năm 1971 và hy sinh ngày 25/5/1972 ở chiến trường miền Nam. Hơn 54 năm, phần mộ của ông được chăm sóc chu đáo tại Nghĩa trang liệt sĩ Đức Cơ, Gia Lai, giữa hơn 1.400 ngôi mộ chưa có tên. Nhưng chăm sóc một nấm mộ vô danh không thể xoa dịu trọn vẹn nỗi mong chờ của gia đình. Chỉ khi cơ quan chức năng tiến hành lấy mẫu sinh phẩm giám định ADN, đối sánh và xác định danh tính, câu hỏi kéo dài hơn nửa thế kỷ mới có lời đáp. “Hài cốt liệt sĩ Nguyễn Quốc Hội là trường hợp đầu tiên tại Quảng Trị được xác định danh tính thành công nhờ công nghệ giám định ADN” – cột mốc này cho thấy giám định ADN hài cốt không còn là khái niệm xa lạ, mà đã trở thành công cụ cụ thể để đưa hài cốt liệt sĩ trở về quê.
Công nghệ pháp y di truyền: cách khoa học xác định danh tính liệt sĩ
Điểm khác biệt của công nghệ pháp y di truyền nằm ở chỗ nó cho phép xác định danh tính liệt sĩ dựa trên bằng chứng sinh học, thay vì chỉ trông chờ vào hồ sơ chiến trường, ký ức đồng đội hay mảnh di vật ít ỏi. Trong vụ việc của liệt sĩ Nguyễn Quốc Hội, các cơ quan chức năng đã tiến hành lấy mẫu sinh phẩm giám định ADN, đối sánh và xác định danh tính. Khi danh tính hài cốt liệt sĩ được xác định nhờ giám định ADN, những thông tin lịch sử rời rạc được "khóa" lại bằng dữ liệu di truyền, tạo nên một kết luận có sức nặng khoa học lẫn đạo lý. Công nghệ này giúp bắc nhịp cầu giữa hồ sơ, trí nhớ và chứng cứ sinh học: nơi lịch sử có thể nhầm lẫn, thì chuỗi ADN là bản sao trung thực nhất của con người, nói lên họ là ai và thuộc về gia đình nào.
Từ phòng xét nghiệm đến nghĩa trang: khép lại nỗi chờ, mở rộng trách nhiệm tri ân
Giám định ADN không dừng ở kết luận trên giấy; giá trị của nó thể hiện rõ nhất khi hài cốt liệt sĩ trở về quê hương an táng. Sau khi xác định danh tính, gia đình liệt sĩ Nguyễn Quốc Hội đã làm thủ tục đón hài cốt từ Nghĩa trang Đức Cơ về Nghĩa trang liệt sĩ Quảng Phúc. Cuộc trở về này không chỉ hoàn thành tâm nguyện của gia đình, mà còn là trách nhiệm, là tình cảm và sự tri ân của cấp ủy, chính quyền và nhân dân đối với người đã hy sinh vì quê hương, đất nước. Lễ viếng, truy điệu, an táng được tổ chức trang nghiêm, đúng nghi thức, biến kết quả giám định ADN thành hành động "đền ơn đáp nghĩa" cụ thể: liệt sĩ có tên trên bia mộ, có vị trí trong nghĩa trang quê nhà, và có chỗ đứng vững chắc trong ký ức cộng đồng.
Vì sao phải tiếp tục đầu tư cho giám định ADN hài cốt liệt sĩ?
Trường hợp Nguyễn Quốc Hội cho thấy khi nhà nước quyết tâm dùng công nghệ giám định ADN để xác định danh tính liệt sĩ, những vụ việc tưởng như đã khép lại vẫn có thể được mở ra theo cách nhân văn hơn. Tại Quảng Trị, đây là trường hợp đầu tiên được xác định danh tính thành công nhờ công nghệ giám định ADN, nhưng chắc chắn không thể là trường hợp cuối cùng. Còn rất nhiều mộ vô danh đang chờ tiếng gọi từ phòng xét nghiệm. Mỗi ca giám định ADN hài cốt là một bài kiểm tra về trách nhiệm của thế hệ hôm nay: chúng ta có sẵn sàng nối dài nỗ lực khoa học để trả lại tên cho người đã ngã xuống, dù họ hy sinh hơn nửa thế kỷ trước? Khi công nghệ pháp y di truyền được đầu tư đúng mức, nó sẽ không chỉ là kỹ thuật chuyên môn, mà là cây cầu lâu dài nối giữa lịch sử chiến tranh và hiện tại biết tri ân.
